<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="https://raw.githubusercontent.com/cbeta-org/xml-p5/master/schema/cbeta-p5.rnc" type="application/relax-ng-compact-syntax"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:id="X10n0258">
<teiHeader>
  <fileDesc>
    <titleStmt>
      <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
      <title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
      <title level="m" xml:lang="zh-Hant">圓覺經直解</title>
      <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 258 圓覺經直解</title>
      <title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 258 圓覺經直解</title>
      <author>明 德清解</author>
      <respStmt>
        <resp>Electronic Version by</resp>
        <name>CBETA</name>
      </respStmt>
    </titleStmt>
    <editionStmt>
      <edition>XML TEI P5</edition>
      <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt>
      <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
      <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
      <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.poyung</name></respStmt>
      <respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
    </editionStmt>
    <extent>2卷</extent>
    <publicationStmt>
      <idno type="CBETA">
        <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">10</idno>.<idno type="no">258</idno>
      </idno>
      <distributor>
        <name>財團法人佛教電子佛典基金會 (CBETA)</name>
        <address>
          <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
        </address>
      </distributor>
      <availability>
        <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
      </availability>
      <date>2026-03-16 15:08:13 +0800</date>
    </publicationStmt>
    <sourceDesc>
      <bibl>卍新纂大日本續藏經</bibl>
    </sourceDesc>
  </fileDesc>
  <encodingDesc>
    <projectDesc>
      <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p>
      <p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識，古籍酷 AI 自動標點引擎提供新式標點初稿</p>
    </projectDesc>
    <editorialDecl>
      <punctuation resp="#resp1"><p>AI 標點</p></punctuation>
    </editorialDecl>
    <tagsDecl>
      <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
        <tagUsage gi="rdg">
          <listWit>
            <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
            <witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
          </listWit>
        </tagUsage>
      </namespace>
    </tagsDecl>
    <charDecl>
      <char xml:id="CB00155">
        <charName>CBETA CHARACTER CB00155</charName>
        <charProp>
          <localName>composition</localName>
          <value>[曰/月]</value>
        </charProp>
        <mapping type="normal_unicode">U+5190</mapping>
        <mapping cb:dec="983195" type="PUA">U+F009B</mapping>
      </char>
      <char xml:id="CB01481">
        <charName>CBETA CHARACTER CB01481</charName>
        <charProp>
          <localName>composition</localName>
          <value>[泳-永+(虍-七+(一/八/八/目))]</value>
        </charProp>
        <charProp>
          <localName>normalized form</localName>
          <value>濬</value>
        </charProp>
        <mapping type="unicode">U+24039</mapping>
        <mapping cb:dec="984521" type="PUA">U+F05C9</mapping>
      </char>
      <char xml:id="CB01926">
        <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
        <charProp>
          <localName>composition</localName>
          <value>[厂@火]</value>
        </charProp>
        <charProp>
          <localName>normalized form</localName>
          <value>灰</value>
        </charProp>
        <mapping type="unicode">U+2F835</mapping>
        <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
      </char>
      <char xml:id="CB02494">
        <charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName>
        <charProp>
          <localName>composition</localName>
          <value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value>
        </charProp>
        <charProp>
          <localName>normalized form</localName>
          <value>跋</value>
        </charProp>
        <mapping type="unicode">U+47E6</mapping>
        <mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping>
      </char>
      <char xml:id="CB05418">
        <charName>CBETA CHARACTER CB05418</charName>
        <charProp>
          <localName>composition</localName>
          <value>[虔-文+ㄆ]</value>
        </charProp>
        <charProp>
          <localName>normalized form</localName>
          <value>虔</value>
        </charProp>
        <mapping type="unicode">U+458D</mapping>
        <mapping cb:dec="988458" type="PUA">U+F152A</mapping>
      </char>
      <char xml:id="CB08504">
        <charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName>
        <charProp>
          <localName>composition</localName>
          <value>[舀*炎]</value>
        </charProp>
        <charProp>
          <localName>normalized form</localName>
          <value>燄</value>
        </charProp>
        <mapping type="unicode">U+269A8</mapping>
        <mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping>
      </char>
      <char xml:id="CB17530">
        <charName>CBETA CHARACTER CB17530</charName>
        <charProp>
          <localName>composition</localName>
          <value>[劙-彖+豕]</value>
        </charProp>
        <charProp>
          <localName>normalized form</localName>
          <value>劙</value>
        </charProp>
        <mapping cb:dec="1000570" type="PUA">U+F447A</mapping>
      </char>
    </charDecl>
  </encodingDesc>
  <profileDesc>
    <langUsage>
      <language ident="en">English</language>
      <language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
    </langUsage>
  </profileDesc>
  <revisionDesc>
    <change when="2013-05-20">
      <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
    </change>
    <change when="2005-12-07T13:35:15">
      Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
    </change>
  </revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0480a" n="0480a"/>
<lb ed="X" n="0480a01"/>
<lb ed="X" n="0480a02"/><cb:docNumber>No. 258</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0480a03"/><lb ed="R016" n="0086a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"></cb:mulu><cb:jhead>大方廣圓覺脩多羅了義經直解卷上</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0480a04"/>
<lb ed="X" n="0480a05"/><lb ed="R016" n="0086a02"/><byline cb:type="other">唐罽賓國沙門佛陀多羅譯</byline>
<lb ed="X" n="0480a06"/><lb ed="R016" n="0086a03"/><byline cb:type="author">明匡山逸臾憨山釋德清解</byline>
<lb ed="X" n="0480a07"/><lb ed="R016" n="0086a04"/><byline cb:type="other">明新安　程夢暘覺我較閱</byline>
<lb ed="X" n="0480a08"/><lb ed="R016" n="0086a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">經題</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0480a0801" style="margin-left:1em">此經，以單法為名，一真法界如來藏心為體，以圓
<lb ed="X" n="0480a09"/><lb ed="R016" n="0086a06"/>照覺相為宗，以離妄證真為用，以一乘圓頓為教
<lb ed="X" n="0480a10"/><lb ed="R016" n="0086a07"/>相。以單法為名者，論云：所言法者，謂眾生心。圓覺
<lb ed="X" n="0480a11"/><lb ed="R016" n="0086a08"/>二字，直指一心，以為法體。此有多稱，亦名大圓滿
<lb ed="X" n="0480a12"/><lb ed="R016" n="0086a09"/>覺，亦名妙覺明心，亦名一真法界，亦云如來藏清
<lb ed="X" n="0480a13"/><lb ed="R016" n="0086a10"/>淨真心。楞伽云：寂滅一心，即起信所言一法界大
<lb ed="X" n="0480a14"/><lb ed="R016" n="0086a11"/>總相法門。體稱謂雖多，總是圓覺妙心。唯此一心，
<lb ed="X" n="0480a15"/><lb ed="R016" n="0086a12"/>乃十法界凡聖迷悟依正因果之本，為諸佛之本
<lb ed="X" n="0480a16"/><lb ed="R016" n="0086a13"/>源，號為法身，為眾生之心地，故名佛性。一切諸法，
<lb ed="X" n="0480a17"/><lb ed="R016" n="0086a14"/>皆依此心建立，故單以法為名。其大方廣，乃此心
<lb ed="X" n="0480a18"/><lb ed="R016" n="0086a15"/>法所具體相用三大之義。然大即體大，謂此一心，
<lb ed="X" n="0480a19"/><lb ed="R016" n="0086a16"/>包法界而有餘，擴太虗而無外，橫該竪遍，大而無
<lb ed="X" n="0480a20"/><lb ed="R016" n="0086a17"/>外，故名大也。方即相大，又方訓法也，謂此一心，為
<lb ed="X" n="0480a21"/><lb ed="R016" n="0086a18"/>眾生之佛性，以有此性軌則，一聞佛性，便能生解，
<lb ed="X" n="0480a22"/><lb ed="R016" n="0086b01"/>長劫輪迴，持而不失，故曰軌物生解，任持自性。以
<lb ed="X" n="0480a23"/><lb ed="R016" n="0086b02"/>無相真心，而為有相之法則，故方為相大也。廣即
<lb ed="X" n="0480a24"/><lb ed="R016" n="0086b03"/>用大，以稱此心體，周遍無遺，無剎不現，無物不周，
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0480b" n="0480b"/>
<lb ed="X" n="0480b01"/><lb ed="R016" n="0086b04"/>故為用大也。以此法義，圓備一心，以此經中，直指
<lb ed="X" n="0480b02"/><lb ed="R016" n="0086b05"/>此心，為生佛迷悟脩證之本，故云單法為名也。脩
<lb ed="X" n="0480b03"/><lb ed="R016" n="0086b06"/>多羅是梵語，此云契經，以凡是佛所說之經通名
<lb ed="X" n="0480b04"/><lb ed="R016" n="0086b07"/>契經，謂是契理契機之教，但應機有大小，為小乘
<lb ed="X" n="0480b05"/><lb ed="R016" n="0086b08"/>人說者名不了義經，為大乘人說者名了義經，謂
<lb ed="X" n="0480b06"/><lb ed="R016" n="0086b09"/>顯了究竟之極談，以題中通指此經乃經藏中了
<lb ed="X" n="0480b07"/><lb ed="R016" n="0086b10"/>義之經，非不了義經也。上十字乃一經所詮之法
<lb ed="X" n="0480b08"/><lb ed="R016" n="0086b11"/>義，下一經字乃別指當經能詮之文字也。一真法
<lb ed="X" n="0480b09"/><lb ed="R016" n="0086b12"/>界如來藏心為體者，經云入於神通大光明藏，即
<lb ed="X" n="0480b10"/><lb ed="R016" n="0086b13"/>如來藏清淨心體平等不二，故曰一真。又云如法
<lb ed="X" n="0480b11"/><lb ed="R016" n="0086b14"/>界性究竟圓滿，是則名為因地法行，首稱大陀羅
<lb ed="X" n="0480b12"/><lb ed="R016" n="0086b15"/>尼門，即一法界大總相法門，體為諸佛之因地，菩
<lb ed="X" n="0480b13"/><lb ed="R016" n="0086b16"/>薩之行本，故以此為一經之體也。以圓照覺相為
<lb ed="X" n="0480b14"/><lb ed="R016" n="0086b17"/>宗者，經云一切如來本起因地，皆依圓照清淨覺
<lb ed="X" n="0480b15"/><lb ed="R016" n="0086b18"/>相，永斷無明方成佛道，故以為一經之宗也。離妄
<lb ed="X" n="0480b16"/><lb ed="R016" n="0087a01"/>證真為用者，經云知是空華即無輪轉，又云知幻
<lb ed="X" n="0480b17"/><lb ed="R016" n="0087a02"/>即離離幻即覺，故以此為用也。一乘圓頓為教相
<lb ed="X" n="0480b18"/><lb ed="R016" n="0087a03"/>者，以此經純談覺性，圓脩三觀頓證一心，雖列二
<lb ed="X" n="0480b19"/><lb ed="R016" n="0087a04"/>十五輪，但是一心轉換，並無階級次第，故以圓頓
<lb ed="X" n="0480b20"/><lb ed="R016" n="0087a05"/>為教相也。然此五重乃天台釋經之軌則，攝盡全
<lb ed="X" n="0480b21"/><lb ed="R016" n="0087a06"/>經之旨趣，故學者開卷了此則<anchor xml:id="nkr_note_orig_0480001" n="0480001"/>恩過半矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0480b22"/><lb ed="R016" n="0087a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">譯師</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0480b2201" style="margin-left:7em">唐罽賓國沙門佛陀多羅譯</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0480b23"/><lb ed="R016" n="0087a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0480b2301" style="margin-left:1em">此翻譯名氏也。罽賓乃西域之國號，此云賤種，以
<lb ed="X" n="0480b24"/><lb ed="R016" n="0087a09"/>此國開土，乃賤人自立為君長，故相傳為名。佛陀
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0480c" n="0480c"/>
<lb ed="X" n="0480c01"/><lb ed="R016" n="0087a10"/>此云覺，多羅此云救，乃譯師之名也。傳譯年代，具
<lb ed="X" n="0480c02"/><lb ed="R016" n="0087a11"/>載別傳。</p>
<lb ed="X" n="0480c03"/><lb ed="R016" n="0087a12"/><p xml:id="pX10p0480c0301" style="margin-left:7em">匡山逸臾憨山釋德清直解</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0480c04"/><lb ed="R016" n="0087a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">序分</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0480c0401" style="margin-left:1em">初序分。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0480c05"/><lb ed="R016" n="0087a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0480c0501">如是我聞：一時。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0480c06"/><lb ed="R016" n="0087a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0480c0601" style="margin-left:1em">此下至平等法會，總名證信序。以諸經之首，皆有
<lb ed="X" n="0480c07"/><lb ed="R016" n="0087a16"/>此序，名為通序。以阿難請問佛遺命，立言證法，有
<lb ed="X" n="0480c08"/><lb ed="R016" n="0087a17"/>所授也。如是我聞者，謂阿難結集法藏時，口宣佛
<lb ed="X" n="0480c09"/><lb ed="R016" n="0087a18"/>言，謂如是之法，我阿難從佛所聞，非臆說也。一時
<lb ed="X" n="0480c10"/><lb ed="R016" n="0087b01"/>之言，本無定指，但是佛與弟子機感會集之時，故
<lb ed="X" n="0480c11"/><lb ed="R016" n="0087b02"/>凡說經，皆曰一時。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0480c12"/><lb ed="R016" n="0087b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0480c1201">婆伽婆！</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0480c13"/><lb ed="R016" n="0087b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0480c1301" style="margin-left:1em">亦云薄伽梵，乃梵音楚夏耳，是佛之果號。此號從
<lb ed="X" n="0480c14"/><lb ed="R016" n="0087b05"/>來不翻，以含多義故不翻。謂此一語具有六義：一、
<lb ed="X" n="0480c15"/><lb ed="R016" n="0087b06"/>自在，二、熾盛，三、端嚴，四、名稱，五、吉祥，六、尊貴，皆稱
<lb ed="X" n="0480c16"/><lb ed="R016" n="0087b07"/>佛德。若翻一名，則攝義不盡，故但存梵語耳。此五
<lb ed="X" n="0480c17"/><lb ed="R016" n="0087b08"/>不翻之一例也。此為說法主。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0480c18"/><lb ed="R016" n="0087b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0480c1801">入於神通大光明藏三昧正受，一切如來光嚴住持。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0480c19"/><lb ed="R016" n="0087b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0480c1901" style="margin-left:1em">此說經處也。佛有三身，謂法、報、化。所依土亦有三，
<lb ed="X" n="0480c20"/><lb ed="R016" n="0087b11"/>謂寂光、實報、莊嚴，及方便有餘。法<anchor xml:id="nkr_note_add_0480c2001" n="0480c2001"/><anchor xml:id="beg0480c2001" n="0480c2001"/>身<anchor xml:id="end0480c2001"/>佛依寂光土，
<lb ed="X" n="0480c21"/><lb ed="R016" n="0087b12"/>報身佛依實報土，即盧舍那佛住華藏土，與地上
<lb ed="X" n="0480c22"/><lb ed="R016" n="0087b13"/>菩薩說華嚴經。化身乃釋迦佛，依人間靈山、舍衛、
<lb ed="X" n="0480c23"/><lb ed="R016" n="0087b14"/>精舍等處，為人天等說三乘法。今說經處，言大神
<lb ed="X" n="0480c24"/><lb ed="R016" n="0087b15"/>通光明藏者，乃常寂光土，是法身所依。言三昧，此
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0481a" n="0481a"/>
<lb ed="X" n="0481a01"/><lb ed="R016" n="0087b16"/>云正定正受者，乃正定中受用，意顯此經乃法報
<lb ed="X" n="0481a02"/><lb ed="R016" n="0087b17"/>同體之佛所說，正定正受乃自受法樂之處也。一
<lb ed="X" n="0481a03"/><lb ed="R016" n="0087b18"/>切如來光嚴住持者，言法性土乃諸佛所證，常寂
<lb ed="X" n="0481a04"/><lb ed="R016" n="0088a01"/>光土以光為嚴，非餘寶物莊嚴也。以此寂光乃法
<lb ed="X" n="0481a05"/><lb ed="R016" n="0088a02"/>身之安宅，故云住持。即此說處依真，便非他佛餘
<lb ed="X" n="0481a06"/><lb ed="R016" n="0088a03"/>處可比，顯法最殊勝也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481a07"/><lb ed="R016" n="0088a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481a0701">是諸眾生，清淨覺地。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481a08"/><lb ed="R016" n="0088a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481a0801" style="margin-left:1em">此言寂光，乃生佛平等之實際。謂諸佛之安宅，即
<lb ed="X" n="0481a09"/><lb ed="R016" n="0088a06"/>是眾生本有不迷之覺地。此顯真妄不二之真境
<lb ed="X" n="0481a10"/><lb ed="R016" n="0088a07"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481a11"/><lb ed="R016" n="0088a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481a1101">身心寂滅，平等本際，圓滿十方，不二隨順。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481a12"/><lb ed="R016" n="0088a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481a1201" style="margin-left:1em">此言寂光真境，乃諸佛眾生若身若心皆同寂滅
<lb ed="X" n="0481a13"/><lb ed="R016" n="0088a10"/>平等之實際，此體深也。圓滿十方謂用廣，言其用
<lb ed="X" n="0481a14"/><lb ed="R016" n="0088a11"/>圓滿，含褁十方，廣大無外也。不二隨順文倒，應云
<lb ed="X" n="0481a15"/><lb ed="R016" n="0088a12"/>隨順不二，謂一切聖凡皆歸此中平等一際，故云
<lb ed="X" n="0481a16"/><lb ed="R016" n="0088a13"/>隨順不二。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481a17"/><lb ed="R016" n="0088a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481a1701">於不二境，現諸淨土。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481a18"/><lb ed="R016" n="0088a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481a1801" style="margin-left:1em">上不二境，乃諸佛自受法樂之地也。以無身心之
<lb ed="X" n="0481a19"/><lb ed="R016" n="0088a16"/>相，何有主伴之分？若無主伴，無說無示，則無說法
<lb ed="X" n="0481a20"/><lb ed="R016" n="0088a17"/>之事矣。今言從不二境現諸淨土者，正顯從自受
<lb ed="X" n="0481a21"/><lb ed="R016" n="0088a18"/>用現他受用土，乃為地上菩薩說自性法之報土，
<lb ed="X" n="0481a22"/><lb ed="R016" n="0088b01"/>此中乃有說聽。然此土中雖有說聽，而如來尚在
<lb ed="X" n="0481a23"/><lb ed="R016" n="0088b02"/>三昧，未曾出定，何以有說？意顯此經乃法身如來
<lb ed="X" n="0481a24"/><lb ed="R016" n="0088b03"/>所說之法，顯示離心意意識境界相，此正如來最
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0481b" n="0481b"/>
<lb ed="X" n="0481b01"/><lb ed="R016" n="0088b04"/>勝清淨禪，殊非他經可比也。楞伽經中法身說法，
<lb ed="X" n="0481b02"/><lb ed="R016" n="0088b05"/>乃以法證佛，此經以處證佛，二經合觀，良有深旨，
<lb ed="X" n="0481b03"/><lb ed="R016" n="0088b06"/>此從來所未達者，請深觀之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481b04"/><lb ed="R016" n="0088b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481b0401">與大菩薩摩訶薩十萬人俱，其名曰：文殊師利菩薩、
<lb ed="X" n="0481b05"/><lb ed="R016" n="0088b08"/>普賢菩薩、普眼菩薩、金剛藏菩薩、彌勒菩薩、清淨慧
<lb ed="X" n="0481b06"/><lb ed="R016" n="0088b09"/>菩薩、威德自在菩薩、辨音菩薩、淨諸業障菩薩、普覺
<lb ed="X" n="0481b07"/><lb ed="R016" n="0088b10"/>菩薩、圓覺菩薩、賢善首菩薩等而為上首，與諸眷屬
<lb ed="X" n="0481b08"/><lb ed="R016" n="0088b11"/>皆入三昧，同住如來平等法會。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481b09"/><lb ed="R016" n="0088b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481b0901" style="margin-left:1em">此標伴眾，列上首之名也。十二大士，舊解皆以三
<lb ed="X" n="0481b10"/><lb ed="R016" n="0088b13"/>觀釋其名，然各具其德，似不必拘。言皆入三昧者，
<lb ed="X" n="0481b11"/><lb ed="R016" n="0088b14"/>以佛乃即法身之報相，土乃即寂光之報土，況佛
<lb ed="X" n="0481b12"/><lb ed="R016" n="0088b15"/>自入三昧，說自性法，豈有聽眾散心而可入耶？故
<lb ed="X" n="0481b13"/><lb ed="R016" n="0088b16"/>必入三昧，然後可同住此平等法會也。問曰：主伴
<lb ed="X" n="0481b14"/><lb ed="R016" n="0088b17"/>皆在三昧，則無聽矣，將何以顯法耶？答曰：此不思
<lb ed="X" n="0481b15"/><lb ed="R016" n="0088b18"/>議之妙法也。昔空生巖中宴坐，天帝散華，讚為善
<lb ed="X" n="0481b16"/><lb ed="R016" n="0089a01"/>說般若。空生曰：我實無說。天帝曰：尊者以不說說，
<lb ed="X" n="0481b17"/><lb ed="R016" n="0089a02"/>我以絕聽聽，如此說聽，是真般若。了此，可信三昧
<lb ed="X" n="0481b18"/><lb ed="R016" n="0089a03"/>中善說善聽也。舊說菩薩既有啟請威儀，必有出
<lb ed="X" n="0481b19"/><lb ed="R016" n="0089a04"/>入之文，或譯人略之，此說太拘。豈不聞那伽常在
<lb ed="X" n="0481b20"/><lb ed="R016" n="0089a05"/>定，無有不定時，豈獨佛常在定，而菩薩便不定耶？
<lb ed="X" n="0481b21"/><lb ed="R016" n="0089a06"/>八地菩薩現三昧，樂意生身而度生，豈出定耶？若
<lb ed="X" n="0481b22"/><lb ed="R016" n="0089a07"/>執必出定而有聽受啟請，則不起滅定而現諸威
<lb ed="X" n="0481b23"/><lb ed="R016" n="0089a08"/>儀，豈非菩薩之事耶？因便及此，學者識之。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0481b24"/><lb ed="R016" n="0089a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正宗分</cb:mulu><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">文殊章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481b2401">於是，文殊師利菩薩在大眾中即從座起，頂禮佛足，
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0481c" n="0481c"/>
<lb ed="X" n="0481c01"/><lb ed="R016" n="0089a10"/>右繞三帀，長跪叉手而白佛言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481c02"/><lb ed="R016" n="0089a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481c0201" style="margin-left:1em">此經家敘置問法之威儀也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481c03"/><lb ed="R016" n="0089a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481c0301">大悲世尊！願為此會諸來法眾，說於如來本起清淨
<lb ed="X" n="0481c04"/><lb ed="R016" n="0089a13"/>因地法行，及諸菩薩於大乘中發清淨心遠離諸病，
<lb ed="X" n="0481c05"/><lb ed="R016" n="0089a14"/>能使未來末世眾生求大乘者不墮邪見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481c06"/><lb ed="R016" n="0089a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481c0601" style="margin-left:1em">此正陳請辭也。問有二意，一問如來因地發心，依
<lb ed="X" n="0481c07"/><lb ed="R016" n="0089a16"/>何等法，脩何等行，而得成佛。二問現在菩薩，於大
<lb ed="X" n="0481c08"/><lb ed="R016" n="0089a17"/>乘中，<anchor xml:id="nkr_note_add_0481c0801" n="0481c0801"/><anchor xml:id="beg0481c0801" n="0481c0801"/>已<anchor xml:id="end0481c0801"/>發清淨願，成佛度生之心，但不知如何用
<lb ed="X" n="0481c09"/><lb ed="R016" n="0089a18"/>心脩行，得正知見，不墮偏邪之病。若蒙開示，則使
<lb ed="X" n="0481c10"/><lb ed="R016" n="0089b01"/>未來末世眾生，有發大乘心者，即依今日所說而
<lb ed="X" n="0481c11"/><lb ed="R016" n="0089b02"/>脩，則不墮於邪見矣。此雖為現在而問，其實多為
<lb ed="X" n="0481c12"/><lb ed="R016" n="0089b03"/>未來之機，此悲願之心也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481c13"/><lb ed="R016" n="0089b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481c1301">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0481c1301" n="0481c1301"/><anchor xml:id="beg0481c1301" n="0481c1301"/>已<anchor xml:id="end0481c1301"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481c14"/><lb ed="R016" n="0089b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481c1401" style="margin-left:1em">此敘置求法之懇誠也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481c15"/><lb ed="R016" n="0089b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481c1501">爾時，世尊告文殊師利菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝
<lb ed="X" n="0481c16"/><lb ed="R016" n="0089b07"/>等乃能為諸菩薩諮詢如來因地法行，及為末世一
<lb ed="X" n="0481c17"/><lb ed="R016" n="0089b08"/>切眾生求大乘者，得正住持不墮邪見。汝今諦聽，當
<lb ed="X" n="0481c18"/><lb ed="R016" n="0089b09"/>為汝說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481c19"/><lb ed="R016" n="0089b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481c1901" style="margin-left:1em">此讚善問誡聽許說也。下倣此。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481c20"/><lb ed="R016" n="0089b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481c2001">時文殊師利菩薩奉教歡喜，及諸大眾默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481c21"/><lb ed="R016" n="0089b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481c2101" style="margin-left:1em">此欣承法音，冥心佇聽也。下倣此。以敘十二大士
<lb ed="X" n="0481c22"/><lb ed="R016" n="0089b13"/>請法之儀，一一皆同。其文最整，故不重釋。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481c23"/><lb ed="R016" n="0089b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481c2301">善男子！無上法王有大陀羅尼門，名為：圓覺，流出一
<lb ed="X" n="0481c24"/><lb ed="R016" n="0089b15"/>切清淨真如、菩提、涅槃及波羅蜜，教授菩薩。一切如
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0482a" n="0482a"/>
<lb ed="X" n="0482a01"/><lb ed="R016" n="0089b16"/>來本起因地，皆依圓照清淨覺相，永斷無明，方成佛
<lb ed="X" n="0482a02"/><lb ed="R016" n="0089b17"/>道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0482a03"/><lb ed="R016" n="0089b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0482a0301" style="margin-left:1em">此直示本起因地也。如來因地，獨標圓覺一法而
<lb ed="X" n="0482a04"/><lb ed="R016" n="0090a01"/>為行本。然稱此圓覺為陀羅尼門者，梵語陀羅尼，
<lb ed="X" n="0482a05"/><lb ed="R016" n="0090a02"/>此云總持，謂總一切法，持無量義。以此圓覺為十
<lb ed="X" n="0482a06"/><lb ed="R016" n="0090a03"/>法界大總相法門體，一切聖凡、依正、迷悟、因果，皆
<lb ed="X" n="0482a07"/><lb ed="R016" n="0090a04"/>依此圓覺一心而為建立。以無一法而不具，故曰
<lb ed="X" n="0482a08"/><lb ed="R016" n="0090a05"/>總。因果纖毫不失不壞，故曰持。一切聖凡無不由
<lb ed="X" n="0482a09"/><lb ed="R016" n="0090a06"/>之，故稱為門。流出者，即由此建立之義。然此覺體，
<lb ed="X" n="0482a10"/><lb ed="R016" n="0090a07"/>為諸佛之法身，為眾生本覺之心地。雖染而不染，
<lb ed="X" n="0482a11"/><lb ed="R016" n="0090a08"/>故曰清淨。從來不妄不變，故稱真如。但以無明障
<lb ed="X" n="0482a12"/><lb ed="R016" n="0090a09"/>蔽而不現，諸佛如來於因地，依此本覺真心，發始
<lb ed="X" n="0482a13"/><lb ed="R016" n="0090a10"/>覺之智，斷盡無明，始本合一，名究竟覺，為得菩提
<lb ed="X" n="0482a14"/><lb ed="R016" n="0090a11"/>之果。還歸寂滅一心，名為圓寂，是稱涅槃。是知諸
<lb ed="X" n="0482a15"/><lb ed="R016" n="0090a12"/>佛果德，皆依此圓覺一心建立，故云流出。然不獨
<lb ed="X" n="0482a16"/><lb ed="R016" n="0090a13"/>佛果，即菩薩因地諸波羅蜜，亦從此出，故云及也。
<lb ed="X" n="0482a17"/><lb ed="R016" n="0090a14"/>以諸佛之因地，為菩薩之行本，故云教授。是故一
<lb ed="X" n="0482a18"/><lb ed="R016" n="0090a15"/>切如來成佛本起之因地，更無別法，皆依此圓覺
<lb ed="X" n="0482a19"/><lb ed="R016" n="0090a16"/>自性之光明，還照寂滅清淨之覺體。相即性體也。
<lb ed="X" n="0482a20"/><lb ed="R016" n="0090a17"/>以此圓滿照徹無遺，則無明永斷，圓證法身，唯此
<lb ed="X" n="0482a21"/><lb ed="R016" n="0090a18"/>一法而<anchor xml:id="nkr_note_add_0482a2101" n="0482a2101"/><anchor xml:id="beg0482a2101" n="0482a2101"/>已<anchor xml:id="end0482a2101"/>。故曰皆依圓照清淨覺相，永斷無明，方
<lb ed="X" n="0482a22"/><lb ed="R016" n="0090b01"/>成佛道也。然圓照即一心三觀之智，清淨覺相即
<lb ed="X" n="0482a23"/><lb ed="R016" n="0090b02"/>一心三諦之體，全經但發明此一句而<anchor xml:id="nkr_note_add_0482a2301" n="0482a2301"/><anchor xml:id="beg0482a2301" n="0482a2301"/>已<anchor xml:id="end0482a2301"/>。</p><p xml:id="pX10p0482a2317" style="margin-left:1em" cb:place="inline">問曰：
<lb ed="X" n="0482a24"/><lb ed="R016" n="0090b03"/>此云有大陀羅尼門名為圓覺流出一切云云等，
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0482b" n="0482b"/>
<lb ed="X" n="0482b01"/><lb ed="R016" n="0090b04"/>與首楞嚴云有三摩提名大佛頂首楞嚴王等，語
<lb ed="X" n="0482b02"/><lb ed="R016" n="0090b05"/>勢似同，義有何別？</p><p xml:id="pX10p0482b0208" style="margin-left:1em" cb:place="inline">答曰：語雖似同，義有小別。以此
<lb ed="X" n="0482b03"/><lb ed="R016" n="0090b06"/>經直指覺體為因地心，彼經以首楞嚴大定為成
<lb ed="X" n="0482b04"/><lb ed="R016" n="0090b07"/>佛初心之方便，此體彼用為不同耳。然所同者，彼
<lb ed="X" n="0482b05"/><lb ed="R016" n="0090b08"/>經先以不生滅心為本脩因，依之建立首楞嚴大
<lb ed="X" n="0482b06"/><lb ed="R016" n="0090b09"/>定。然不生滅心即此覺體，彼首嚴定即此圓照清
<lb ed="X" n="0482b07"/><lb ed="R016" n="0090b10"/>淨覺相，以此圓照即彼大定，此中覺相即彼不生
<lb ed="X" n="0482b08"/><lb ed="R016" n="0090b11"/>滅心，攝用歸體究竟無二，故皆為成佛之本。</p><p xml:id="pX10p0482b0818" style="margin-left:1em" cb:place="inline">問
<lb ed="X" n="0482b09"/><lb ed="R016" n="0090b12"/>曰：佛言圓覺陀羅尼門為如來本起之因地，又曰
<lb ed="X" n="0482b10"/><lb ed="R016" n="0090b13"/>清淨真如則為眾生不迷之佛性，又曰皆依圓照
<lb ed="X" n="0482b11"/><lb ed="R016" n="0090b14"/>清淨覺相，則本無無明可斷也。忽曰永斷無明方
<lb ed="X" n="0482b12"/><lb ed="R016" n="0090b15"/>成佛道，則義不相蒙，敢問其旨。</p><p xml:id="pX10p0482b1213" style="margin-left:1em" cb:place="inline">答曰：此義幽深，
<lb ed="X" n="0482b13"/><lb ed="R016" n="0090b16"/>非麤心可擬，請試言之。然圓覺妙心，乃諸佛眾生
<lb ed="X" n="0482b14"/><lb ed="R016" n="0090b17"/>平等無二之法身也。以法身流轉五道，名曰眾生。
<lb ed="X" n="0482b15"/><lb ed="R016" n="0090b18"/>然清淨真如，乃諸佛之法身，眾生之佛性。良由最
<lb ed="X" n="0482b16"/><lb ed="R016" n="0091a01"/>初一念，無明不覺，迷此法身，而成五蘊幻妄之身
<lb ed="X" n="0482b17"/><lb ed="R016" n="0091a02"/>心，則本有圓覺，而為不迷之佛性。以煩惱不能染，
<lb ed="X" n="0482b18"/><lb ed="R016" n="0091a03"/>故曰清淨。本來不妄不變，故曰真如。故清淨真如
<lb ed="X" n="0482b19"/><lb ed="R016" n="0091a04"/>一語，直指眾生迷中之佛性也。以諸佛因地，同是
<lb ed="X" n="0482b20"/><lb ed="R016" n="0091a05"/>眾生，但能依本覺之佛性，發起始覺之智，斷盡無
<lb ed="X" n="0482b21"/><lb ed="R016" n="0091a06"/>明，始本合一，名得菩提。還證寂滅一心，故曰涅槃。
<lb ed="X" n="0482b22"/><lb ed="R016" n="0091a07"/>是則諸佛菩提涅槃之果德，皆從迷返悟，脩而後
<lb ed="X" n="0482b23"/><lb ed="R016" n="0091a08"/>得。故曰永斷無明，方成佛道。然脩斷之方，皆依圓
<lb ed="X" n="0482b24"/><lb ed="R016" n="0091a09"/>覺自性之智光，還照寂滅清淨之心體，故曰圓照。
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0482c" n="0482c"/>
<lb ed="X" n="0482c01"/><lb ed="R016" n="0091a10"/>清淨覺相，以自性光明一照，則無明頓破，故曰永
<lb ed="X" n="0482c02"/><lb ed="R016" n="0091a11"/>斷。此實成佛之祕訣，頓悟頓證之妙門，為如來因
<lb ed="X" n="0482c03"/><lb ed="R016" n="0091a12"/>地之法行。此經直指一心圓頓之旨，故首揭於此，
<lb ed="X" n="0482c04"/><lb ed="R016" n="0091a13"/>為一經之宗趣。語義幽深，非淺識可了，故特發之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0482c05"/><lb ed="R016" n="0091a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0482c0501">云何無明？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0482c06"/><lb ed="R016" n="0091a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0482c0601" style="margin-left:1em">此徵釋無明之體，將顯圓照之功也。此徵下釋。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0482c07"/><lb ed="R016" n="0091a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0482c0701">善男子！一切眾生從無始來種種顛倒，猶如迷人四
<lb ed="X" n="0482c08"/><lb ed="R016" n="0091a17"/>方易處，妄認四大為自身相、六塵緣影為自心相，譬
<lb ed="X" n="0482c09"/><lb ed="R016" n="0091a18"/>彼病目見空中華及第二月。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0482c10"/><lb ed="R016" n="0091b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0482c1001" style="margin-left:1em">此釋無明之元也。謂眾生本有法身，元無生死，今
<lb ed="X" n="0482c11"/><lb ed="R016" n="0091b02"/>因最初一念不覺之無明，迷本來之佛性，起貪嗔
<lb ed="X" n="0482c12"/><lb ed="R016" n="0091b03"/>痴，造種種業，妄取六趣之生死，故云種種顛倒。雖
<lb ed="X" n="0482c13"/><lb ed="R016" n="0091b04"/>在往來生死之中，而法身湛然不動，故如人迷方，
<lb ed="X" n="0482c14"/><lb ed="R016" n="0091b05"/>而方實不轉也。所以迷者，以背法身，但認四大假
<lb ed="X" n="0482c15"/><lb ed="R016" n="0091b06"/>合之幻身為<anchor xml:id="nkr_note_add_0482c1501" n="0482c1501"/><anchor xml:id="beg0482c1501" n="0482c1501"/>己<anchor xml:id="end0482c1501"/>身，妄認攀緣六塵影子，妄想緣慮
<lb ed="X" n="0482c16"/><lb ed="R016" n="0091b07"/>之心為真心，譬如病目見空中華及第二月。病目
<lb ed="X" n="0482c17"/><lb ed="R016" n="0091b08"/>喻無明，空華喻妄身，二月喻妄心，認妄失真，故云
<lb ed="X" n="0482c18"/><lb ed="R016" n="0091b09"/>顛倒。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0482c19"/><lb ed="R016" n="0091b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0482c1901">善男子，空實無華，病者妄執。由妄執故，非唯惑此虗
<lb ed="X" n="0482c20"/><lb ed="R016" n="0091b11"/>空自性，亦復迷彼實華生處。由此妄有輪轉生死，故
<lb ed="X" n="0482c21"/><lb ed="R016" n="0091b12"/>名無明。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0482c22"/><lb ed="R016" n="0091b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0482c2201" style="margin-left:1em">此喻示無明之體也。謂法身本無身心之相，如空
<lb ed="X" n="0482c23"/><lb ed="R016" n="0091b14"/>本無華。今妄認四大為身，如執空華為實有。由妄
<lb ed="X" n="0482c24"/><lb ed="R016" n="0091b15"/>執故，不唯迷本法身，故云惑此虗空自性。亦復不
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0483a" n="0483a"/>
<lb ed="X" n="0483a01"/><lb ed="R016" n="0091b16"/>知妄身從無明有，故云迷彼實華生處。由此顛倒，
<lb ed="X" n="0483a02"/><lb ed="R016" n="0091b17"/>故有輪轉生死。此乃無明之體也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483a03"/><lb ed="R016" n="0091b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0483a0301">善男子！此無明者非實有體，如夢中人夢時非無，及
<lb ed="X" n="0483a04"/><lb ed="R016" n="0092a01"/>至於醒了無所得。如眾空華滅於虗空，不可說言有
<lb ed="X" n="0483a05"/><lb ed="R016" n="0092a02"/>定滅處。何以故？無生處故。一切眾生於無生中妄見
<lb ed="X" n="0483a06"/><lb ed="R016" n="0092a03"/>生滅，是故說名輪轉生死。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483a07"/><lb ed="R016" n="0092a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0483a0701" style="margin-left:1em">此釋無明體空，以明生死本來不有也。以生死乃
<lb ed="X" n="0483a08"/><lb ed="R016" n="0092a05"/>迷中之顛倒，如夢中事，覺後即空。以生本無生故，
<lb ed="X" n="0483a09"/><lb ed="R016" n="0092a06"/>滅亦無滅故，如空華無定滅處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483a10"/><lb ed="R016" n="0092a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0483a1001">善男子！如來因地脩圓覺者，知是空華即無輪轉，亦
<lb ed="X" n="0483a11"/><lb ed="R016" n="0092a08"/>無身心受彼生死，非作故無，本性無故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483a12"/><lb ed="R016" n="0092a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0483a1201" style="margin-left:1em">此的示頓悟妙門，以顯圓照之功。唯一，知字也。謂
<lb ed="X" n="0483a13"/><lb ed="R016" n="0092a10"/>諸佛因地脩行，唯以圓覺自性光明，圓照自心寂
<lb ed="X" n="0483a14"/><lb ed="R016" n="0092a11"/>滅之體。一念了知身心世界，如空中華，本來不有，
<lb ed="X" n="0483a15"/><lb ed="R016" n="0092a12"/>則生死當下頓斷。以身心本空，故無可受生死者。
<lb ed="X" n="0483a16"/><lb ed="R016" n="0092a13"/>此非造作而後無，特以本來自性元無故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483a17"/><lb ed="R016" n="0092a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0483a1701">彼知覺者猶如虗空，知虗空者即空華相，亦不可說
<lb ed="X" n="0483a18"/><lb ed="R016" n="0092a15"/>無知覺性有無俱遣，是則名為淨覺隨順。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483a19"/><lb ed="R016" n="0092a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0483a1901" style="margin-left:1em">此拂能所對待之跡，以顯圓照平等寂滅究竟一
<lb ed="X" n="0483a20"/><lb ed="R016" n="0092a17"/>心淨覺之智也。云彼知覺者，乃指上知是空華之
<lb ed="X" n="0483a21"/><lb ed="R016" n="0092a18"/>知，即所謂圓照，乃自性本有之智光。為能照之智
<lb ed="X" n="0483a22"/><lb ed="R016" n="0092b01"/>者字，指所照之境，即清淨之覺相。如虗空，乃喻所
<lb ed="X" n="0483a23"/><lb ed="R016" n="0092b02"/>照之覺體。所謂清淨法身猶若虗空，謂此覺體雖
<lb ed="X" n="0483a24"/><lb ed="R016" n="0092b03"/>是本有，向被無明障蔽，從來不覺。今仗智光一照，
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0483b" n="0483b"/>
<lb ed="X" n="0483b01"/><lb ed="R016" n="0092b04"/>則無明頓破，本體當下現前，則歷劫生死一時頓
<lb ed="X" n="0483b02"/><lb ed="R016" n="0092b05"/>斷。是所謂知是空華，即無輪轉。此特顯智照有功
<lb ed="X" n="0483b03"/><lb ed="R016" n="0092b06"/>也。知虗空者，此者字，乃指上能照之智。意謂初以
<lb ed="X" n="0483b04"/><lb ed="R016" n="0092b07"/>智照惑，惑滅則智亦不存。然所照既寂，若存能照
<lb ed="X" n="0483b05"/><lb ed="R016" n="0092b08"/>之知，猶是無明，故須遣之。故云知虗空者，即空華
<lb ed="X" n="0483b06"/><lb ed="R016" n="0092b09"/>相。此則能所雙忘，寂照不二。到此唯有如智照體
<lb ed="X" n="0483b07"/><lb ed="R016" n="0092b10"/>獨立，故云亦不可說無知覺性。直至心境兩忘，能
<lb ed="X" n="0483b08"/><lb ed="R016" n="0092b11"/>所俱泯，故云有無俱遣。如此乃合寂滅一心，故云
<lb ed="X" n="0483b09"/><lb ed="R016" n="0092b12"/>是則名為淨覺隨順。此文倒，應云隨順淨覺，即前
<lb ed="X" n="0483b10"/><lb ed="R016" n="0092b13"/>云隨順不二也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483b11"/><lb ed="R016" n="0092b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0483b1101">何以故？虗空性故，常不動故，如來藏中無起滅故，無
<lb ed="X" n="0483b12"/><lb ed="R016" n="0092b15"/>知見故，如法界性究竟圓滿遍十方故，是則名為因
<lb ed="X" n="0483b13"/><lb ed="R016" n="0092b16"/>地法行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483b14"/><lb ed="R016" n="0092b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0483b1401" style="margin-left:1em">此徵釋所照寂滅心體，重顯絕待真心，以示清淨
<lb ed="X" n="0483b15"/><lb ed="R016" n="0092b18"/>覺相也。何故要重重遣拂能所耶？以寂滅心體，本
<lb ed="X" n="0483b16"/><lb ed="R016" n="0093a01"/>來如虗空性，常住不動，此顯空也。謂今雖有身心
<lb ed="X" n="0483b17"/><lb ed="R016" n="0093a02"/>生死，本來如空中華，以如來藏中無起滅故，不容
<lb ed="X" n="0483b18"/><lb ed="R016" n="0093a03"/>有知見故，此顯假也。如者，稱也，謂稱法界性，究竟
<lb ed="X" n="0483b19"/><lb ed="R016" n="0093a04"/>圓滿，周遍十方故，此顯中也。此實妙覺，明心之實
<lb ed="X" n="0483b20"/><lb ed="R016" n="0093a05"/>際，如來因地，唯此而<anchor xml:id="nkr_note_add_0483b2001" n="0483b2001"/><anchor xml:id="beg0483b2001" n="0483b2001"/>已<anchor xml:id="end0483b2001"/>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483b21"/><lb ed="R016" n="0093a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0483b2101">菩薩因此於大乘中發清淨心，末世眾生依此脩行
<lb ed="X" n="0483b22"/><lb ed="R016" n="0093a07"/>不墮邪見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483b23"/><lb ed="R016" n="0093a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0483b2301" style="margin-left:1em">菩薩發心，當因此而發，則為真因；眾生依此而脩，
<lb ed="X" n="0483b24"/><lb ed="R016" n="0093a09"/>則為正行，故不墮邪見。此結問答意也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0483c" n="0483c"/>
<lb ed="X" n="0483c01"/><lb ed="R016" n="0093a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0483c0101">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p>
<lb ed="X" n="0483c02"/><lb ed="R016" n="0093a11"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0483c0201"><l>文殊汝當知，<caesura/>一切諸如來，<caesura/>從於本因地，</l>
<lb ed="X" n="0483c03"/><lb ed="R016" n="0093a12"/><l>皆以智慧覺，<caesura/>了達於無明。<caesura/>知彼如空華，</l>
<lb ed="X" n="0483c04"/><lb ed="R016" n="0093a13"/><l>即能免流轉。<caesura/>又如夢中人，<caesura/>醒時不可得。</l>
<lb ed="X" n="0483c05"/><lb ed="R016" n="0093a14"/><l>覺者如虗空，<caesura/>平等不動轉，<caesura/>覺徧十方界。</l>
<lb ed="X" n="0483c06"/><lb ed="R016" n="0093a15"/><l>即得成佛道。<caesura/>眾幻滅無處，<caesura/>成道亦無得，</l>
<lb ed="X" n="0483c07"/><lb ed="R016" n="0093a16"/><l>本性圓滿故，<caesura/>菩薩於此中，<caesura/>能發菩提心。</l>
<lb ed="X" n="0483c08"/><lb ed="R016" n="0093a17"/><l>末世諸眾生，<caesura/>脩此免邪見。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0483c09"/><lb ed="R016" n="0093a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0483c0901" style="margin-left:1em">偈頌對之，則有無廣略可知。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483c10"/><lb ed="R016" n="0093b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普賢章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0483c1001">於是普賢菩薩在大眾中即從座起，頂禮佛足，右繞
<lb ed="X" n="0483c11"/><lb ed="R016" n="0093b02"/>三帀，長跪叉手而白佛言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483c12"/><lb ed="R016" n="0093b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0483c1201" style="margin-left:1em">請法威儀</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483c13"/><lb ed="R016" n="0093b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0483c1301">大悲世尊！願為此會諸菩薩眾，及為末世一切眾生
<lb ed="X" n="0483c14"/><lb ed="R016" n="0093b05"/>脩大乘者，聞此圓覺清淨境界，云何脩行？世尊！若彼
<lb ed="X" n="0483c15"/><lb ed="R016" n="0093b06"/>眾生知如幻者，身心亦幻，云何以幻還脩於幻？若諸
<lb ed="X" n="0483c16"/><lb ed="R016" n="0093b07"/>幻性一切盡滅，則無有心，誰為脩行？云何復說脩行
<lb ed="X" n="0483c17"/><lb ed="R016" n="0093b08"/>如幻？若諸眾生本不脩行，於生死中常居幻化，曾不
<lb ed="X" n="0483c18"/><lb ed="R016" n="0093b09"/>了知如幻境界，令妄想心云何解脫？願為末世一切
<lb ed="X" n="0483c19"/><lb ed="R016" n="0093b10"/>眾生，作何方便漸次脩習，令諸眾生永離諸幻？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483c20"/><lb ed="R016" n="0093b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0483c2001" style="margin-left:1em">此普賢大士聞前開示，躡跡起疑，故特啟請脩行
<lb ed="X" n="0483c21"/><lb ed="R016" n="0093b12"/>方便也。由前佛說知是空華即無輪轉，亦無身心
<lb ed="X" n="0483c22"/><lb ed="R016" n="0093b13"/>受彼生死，此乃一念頓悟，當下頓了生死，則不假
<lb ed="X" n="0483c23"/><lb ed="R016" n="0093b14"/>脩行，更無方便，此則太有徑庭，非上上根人不能
<lb ed="X" n="0483c24"/><lb ed="R016" n="0093b15"/>領悟。奈何末世眾生，上上根者少，若不假脩行，必
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0484a" n="0484a"/>
<lb ed="X" n="0484a01"/><lb ed="R016" n="0093b16"/>難悟入，若不假方便，不能造脩，故此首問脩行以
<lb ed="X" n="0484a02"/><lb ed="R016" n="0093b17"/>求方便漸次之法也。若謂知是空華即無輪轉，然
<lb ed="X" n="0484a03"/><lb ed="R016" n="0093b18"/>空華即幻妄也，若縱有眾生能知身心如幻者，若
<lb ed="X" n="0484a04"/><lb ed="R016" n="0094a01"/>所知是幻，則此能知之身心亦是幻矣，云何以幻
<lb ed="X" n="0484a05"/><lb ed="R016" n="0094a02"/>還脩於幻耶？此一疑也。若所知之幻既滅，則能知
<lb ed="X" n="0484a06"/><lb ed="R016" n="0094a03"/>之幻亦滅矣，如此能所皆滅，則無有心矣，又誰為
<lb ed="X" n="0484a07"/><lb ed="R016" n="0094a04"/>脩行之人耶？云何復說脩行如幻？此二疑也。若諸
<lb ed="X" n="0484a08"/><lb ed="R016" n="0094a05"/>眾生本不假脩行，如此則於生死中常居幻化，曾
<lb ed="X" n="0484a09"/><lb ed="R016" n="0094a06"/>不了知如幻境界，是則令妄想心云何解脫耶？此
<lb ed="X" n="0484a10"/><lb ed="R016" n="0094a07"/>三疑也。因此請問如來，願說脩行之方便，當令眾
<lb ed="X" n="0484a11"/><lb ed="R016" n="0094a08"/>生永離諸幻也。故向下世尊答以眾生幻心還依
<lb ed="X" n="0484a12"/><lb ed="R016" n="0094a09"/>幻滅，不妨以幻脩幻為一答；諸幻滅盡，覺心不動，
<lb ed="X" n="0484a13"/><lb ed="R016" n="0094a10"/>不入斷滅為二答；知幻即離，亦無方便，離幻即覺，
<lb ed="X" n="0484a14"/><lb ed="R016" n="0094a11"/>亦無漸次為三答。然通釋成前章頓悟頓脩之意。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484a15"/><lb ed="R016" n="0094a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484a1501">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0484a1501" n="0484a1501"/><anchor xml:id="beg0484a1501" n="0484a1501"/>已<anchor xml:id="end0484a1501"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484a16"/><lb ed="R016" n="0094a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484a1601" style="margin-left:1em">此敘求法之懇誠也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484a17"/><lb ed="R016" n="0094a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484a1701">爾時，世尊告普賢菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝等乃
<lb ed="X" n="0484a18"/><lb ed="R016" n="0094a15"/>能為諸菩薩及末世眾生，脩習菩薩如幻三昧，方便
<lb ed="X" n="0484a19"/><lb ed="R016" n="0094a16"/>漸次令諸眾生得離諸幻。汝今諦聽，當為汝說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484a20"/><lb ed="R016" n="0094a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484a2001" style="margin-left:1em">此讚善問誡，聽許說也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484a21"/><lb ed="R016" n="0094a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484a2101">時，普賢菩薩奉教歡喜，及諸大眾默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484a22"/><lb ed="R016" n="0094b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484a2201" style="margin-left:1em">此欣承法音，冥心佇聽也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484a23"/><lb ed="R016" n="0094b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484a2301">善男子！一切眾生種種幻化，皆生如來圓覺妙心。猶
<lb ed="X" n="0484a24"/><lb ed="R016" n="0094b03"/>如空華從空而有，幻華雖滅，空性不壞。眾生幻心還
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0484b" n="0484b"/>
<lb ed="X" n="0484b01"/><lb ed="R016" n="0094b04"/>依幻滅，諸幻盡滅，覺心不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484b02"/><lb ed="R016" n="0094b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484b0201" style="margin-left:1em">此答諸幻滅盡，不入斷滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484b03"/><lb ed="R016" n="0094b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484b0301">依幻說覺亦名為幻，若說有覺猶未離幻，說無覺者
<lb ed="X" n="0484b04"/><lb ed="R016" n="0094b07"/>亦復如是，是故幻滅名為不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484b05"/><lb ed="R016" n="0094b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484b0501" style="margin-left:1em">此答以幻脩幻，以釋成不入斷滅之意也。謂以覺
<lb ed="X" n="0484b06"/><lb ed="R016" n="0094b09"/>覺幻，覺亦是幻，故云依幻說覺，亦名為幻。若說幻
<lb ed="X" n="0484b07"/><lb ed="R016" n="0094b10"/>滅而覺存者，此亦是幻，故云若說有覺，猶未離幻。
<lb ed="X" n="0484b08"/><lb ed="R016" n="0094b11"/>若更起一見，說幻滅而覺亦無者，亦復是幻。何也？
<lb ed="X" n="0484b09"/><lb ed="R016" n="0094b12"/>以未達究竟實際故也。直須有無俱遣，照體獨立，
<lb ed="X" n="0484b10"/><lb ed="R016" n="0094b13"/>故云幻滅名為不動。以種種幻化，皆生圓覺妙心，
<lb ed="X" n="0484b11"/><lb ed="R016" n="0094b14"/>故諸幻滅盡，覺心不動也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484b12"/><lb ed="R016" n="0094b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484b1201">善男子！一切菩薩及末世眾生，應當遠離一切幻化
<lb ed="X" n="0484b13"/><lb ed="R016" n="0094b16"/>虗妄境界。由堅執持遠離心故，心如幻者亦復遠離。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484b14"/><lb ed="R016" n="0094b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484b1401" style="margin-left:1em">此示離幻方便，以答永離諸幻之請，以遣離幻之
<lb ed="X" n="0484b15"/><lb ed="R016" n="0094b18"/>心也。謂知是幻，方起能離之心。諸幻既滅，若堅執
<lb ed="X" n="0484b16"/><lb ed="R016" n="0095a01"/>有能離之心，此心亦如幻者，故應亦復遠離。此遣
<lb ed="X" n="0484b17"/><lb ed="R016" n="0095a02"/>第一重能離之心也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484b18"/><lb ed="R016" n="0095a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484b1801">遠離為幻，亦復遠離。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484b19"/><lb ed="R016" n="0095a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484b1901" style="margin-left:1em">此遣第二重離心之離也。謂初以知離幻，幻滅則
<lb ed="X" n="0484b20"/><lb ed="R016" n="0095a05"/>遣能知之心，若能知<anchor xml:id="nkr_note_add_0484b2001" n="0484b2001"/><anchor xml:id="beg0484b2001" n="0484b2001"/>已<anchor xml:id="end0484b2001"/>泯，則此離亦如幻，故云遠
<lb ed="X" n="0484b21"/><lb ed="R016" n="0095a06"/>離為幻，亦復遠離。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484b22"/><lb ed="R016" n="0095a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484b2201">離遠離幻，亦復遠離。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484b23"/><lb ed="R016" n="0095a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484b2301" style="margin-left:1em">此遣第三重離上遠離之離，所謂遣遣也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484b24"/><lb ed="R016" n="0095a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484b2401">得無所離，即除諸幻。譬如鑽火，兩木相因，火出木盡，
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0484c" n="0484c"/>
<lb ed="X" n="0484c01"/><lb ed="R016" n="0095a10"/><g ref="#CB01926">灰</g>飛烟滅。以幻脩幻，亦復如是，諸幻滅盡，不入斷滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484c02"/><lb ed="R016" n="0095a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484c0201" style="margin-left:1em">此言遣之又遣，以至無遣，故云得無所離，即除諸
<lb ed="X" n="0484c03"/><lb ed="R016" n="0095a12"/>幻也。鑽火，喻諸幻智。<g ref="#CB01926">灰</g>飛烟滅，以喻遣遣。唯有地
<lb ed="X" n="0484c04"/><lb ed="R016" n="0095a13"/>存，故喻不入斷滅。此總結答問意也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484c05"/><lb ed="R016" n="0095a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484c0501">善男子！知幻即離，不作方便；離幻即覺，亦無漸次。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484c06"/><lb ed="R016" n="0095a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484c0601" style="margin-left:1em">此結示頓悟頓證，以顯究竟一心之旨也。</p>
<lb ed="X" n="0484c07"/><lb ed="R016" n="0095a16"/><p xml:id="pX10p0484c0701" style="margin-left:1em">問曰：上答以幻脩幻、遣之又遣，皆是方便漸次之
<lb ed="X" n="0484c08"/><lb ed="R016" n="0095a17"/>意。今結示云不作方便亦無漸次，豈佛自語相違
<lb ed="X" n="0484c09"/><lb ed="R016" n="0095a18"/>耶？</p><p xml:id="pX10p0484c0902" style="margin-left:1em" cb:place="inline">答曰：此義幽玄，誠難體會。上云種種幻化，皆
<lb ed="X" n="0484c10"/><lb ed="R016" n="0095b01"/>生如來圓覺妙心。雖云重重遣拂，所遣拂者，總是
<lb ed="X" n="0484c11"/><lb ed="R016" n="0095b02"/>一幻。謂此妙覺心中，凡有起心動念，絲毫見處未
<lb ed="X" n="0484c12"/><lb ed="R016" n="0095b03"/>忘，通皆是幻。若知到底是幻，則一切諸幻自離。但
<lb ed="X" n="0484c13"/><lb ed="R016" n="0095b04"/>知而<anchor xml:id="nkr_note_add_0484c1301" n="0484c1301"/><anchor xml:id="beg0484c1301" n="0484c1301"/>已<anchor xml:id="end0484c1301"/>，又何別作方便？若但存執著之心，即是知
<lb ed="X" n="0484c14"/><lb ed="R016" n="0095b05"/>見未忘，便名微細法執。了達一切皆幻，則當下消
<lb ed="X" n="0484c15"/><lb ed="R016" n="0095b06"/>亡，全體自現。故云知幻即離，離幻即覺。正如香象
<lb ed="X" n="0484c16"/><lb ed="R016" n="0095b07"/>渡河，一踏到底。所謂不作方便，亦無漸次也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484c17"/><lb ed="R016" n="0095b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484c1701">一切菩薩及末世眾生依此脩行，如是乃能永離諸
<lb ed="X" n="0484c18"/><lb ed="R016" n="0095b09"/>幻。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484c19"/><lb ed="R016" n="0095b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484c1901" style="margin-left:1em">此結酬問意也。謂必要如是重重遣拂，乃能永離
<lb ed="X" n="0484c20"/><lb ed="R016" n="0095b11"/>諸幻也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484c21"/><lb ed="R016" n="0095b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484c2101">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p>
<lb ed="X" n="0484c22"/><lb ed="R016" n="0095b13"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0484c2201"><l>普賢汝當知，<caesura/>一切諸眾生，<caesura/>無始幻無明，</l>
<lb ed="X" n="0484c23"/><lb ed="R016" n="0095b14"/><l>皆從諸如來，<caesura/>圓覺心建立，<caesura/>猶如虗空華。</l>
<lb ed="X" n="0484c24"/><lb ed="R016" n="0095b15"/><l>依空而有相，<caesura/>空華若復滅，<caesura/>虗空本不動。</l>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0485a" n="0485a"/>
<lb ed="X" n="0485a01"/><lb ed="R016" n="0095b16"/><l>幻從諸覺生，<caesura/>幻滅覺圓滿，<caesura/>覺心不動故。</l>
<lb ed="X" n="0485a02"/><lb ed="R016" n="0095b17"/><l>若彼諸菩薩，<caesura/>及末世眾生，<caesura/>常應遠離幻，</l>
<lb ed="X" n="0485a03"/><lb ed="R016" n="0095b18"/><l>諸幻悉皆離，<caesura/>如木中生火，<caesura/>木盡火還滅。</l>
<lb ed="X" n="0485a04"/><lb ed="R016" n="0096a01"/><l>覺則無漸次，<caesura/>方便亦如是。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0485a05"/><lb ed="R016" n="0096a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485a0501" style="margin-left:1em">長行但云種種幻化生於覺心，不知何者是幻化？
<lb ed="X" n="0485a06"/><lb ed="R016" n="0096a03"/>故頌中補無明二字，謂種種幻化皆無明也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485a07"/><lb ed="R016" n="0096a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普眼章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485a0701">於是普眼菩薩在大眾中即從座起，頂禮佛足，右繞
<lb ed="X" n="0485a08"/><lb ed="R016" n="0096a05"/>三帀，長跪叉手而白佛言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485a09"/><lb ed="R016" n="0096a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485a0901" style="margin-left:1em">請法威儀</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485a10"/><lb ed="R016" n="0096a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485a1001">大悲世尊！願為此會諸菩薩眾，及為末世一切眾生，
<lb ed="X" n="0485a11"/><lb ed="R016" n="0096a08"/>演說菩薩脩行漸次。云何思惟？云何住持？眾生未悟，
<lb ed="X" n="0485a12"/><lb ed="R016" n="0096a09"/>作何方便普令開悟？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485a13"/><lb ed="R016" n="0096a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485a1301" style="margin-left:1em">此普眼請開漸次之行，以釋圓照清淨覺相之義
<lb ed="X" n="0485a14"/><lb ed="R016" n="0096a11"/>也。由前文殊章直云：知是空華，即無輪轉，亦無身
<lb ed="X" n="0485a15"/><lb ed="R016" n="0096a12"/>心，受彼生死。普賢章云：知幻即離，不作方便，離幻
<lb ed="X" n="0485a16"/><lb ed="R016" n="0096a13"/>即覺，亦無漸次。此乃頓悟一心，當下頓證，不涉途
<lb ed="X" n="0485a17"/><lb ed="R016" n="0096a14"/>程，不假脩行，但一知字而<anchor xml:id="nkr_note_add_0485a1701" n="0485a1701"/><anchor xml:id="beg0485a1701" n="0485a1701"/>已<anchor xml:id="end0485a1701"/>。此是上上根人，方能
<lb ed="X" n="0485a18"/><lb ed="R016" n="0096a15"/>了悟。奈末世眾生，上上根少，中下者多，若不脩行，
<lb ed="X" n="0485a19"/><lb ed="R016" n="0096a16"/>則長在生死。若脩行無正方便，則無門可入，若無
<lb ed="X" n="0485a20"/><lb ed="R016" n="0096a17"/>漸次，亦難頓悟。故問思惟，乃初心止觀下手工夫，
<lb ed="X" n="0485a21"/><lb ed="R016" n="0096a18"/>住持乃安心之法則，總是開悟之方便也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485a22"/><lb ed="R016" n="0096b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485a2201">世尊！若彼眾生無正方便及正思惟，聞佛如來說此
<lb ed="X" n="0485a23"/><lb ed="R016" n="0096b02"/>三昧，心生迷悶，即於圓覺不能悟入。願興慈悲，為我
<lb ed="X" n="0485a24"/><lb ed="R016" n="0096b03"/>等輩及末世眾生假說方便。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0485b" n="0485b"/>
<lb ed="X" n="0485b01"/><lb ed="R016" n="0096b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485b0101" style="margin-left:1em">此重請必要方便思惟者，以初心必假正方便入
<lb ed="X" n="0485b02"/><lb ed="R016" n="0096b05"/>門，然後乃可得正思惟，且以方便為急，故結請方
<lb ed="X" n="0485b03"/><lb ed="R016" n="0096b06"/>便也。假說者，於無方便中設方便，故為假說耳。按
<lb ed="X" n="0485b04"/><lb ed="R016" n="0096b07"/>後答文，初依奢摩他持戒宴坐乃正方便，恒作是
<lb ed="X" n="0485b05"/><lb ed="R016" n="0096b08"/>念止觀雙運乃正思惟，非幻不滅乃安住，垢相永
<lb ed="X" n="0485b06"/><lb ed="R016" n="0096b09"/>滅十方清淨乃開悟也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485b07"/><lb ed="R016" n="0096b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485b0701">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0485b0701" n="0485b0701"/><anchor xml:id="beg0485b0701" n="0485b0701"/>已<anchor xml:id="end0485b0701"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485b08"/><lb ed="R016" n="0096b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485b0801" style="margin-left:1em">三展<g ref="#CB05418">䖍</g>誠。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485b09"/><lb ed="R016" n="0096b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485b0901">爾時，世尊告普眼菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝等乃
<lb ed="X" n="0485b10"/><lb ed="R016" n="0096b13"/>能為諸菩薩及末世眾生，問於如來脩行漸次思惟
<lb ed="X" n="0485b11"/><lb ed="R016" n="0096b14"/>住持，乃至假說種種方便。汝今諦聽，當為汝說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485b12"/><lb ed="R016" n="0096b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485b1201" style="margin-left:1em">讚許誡聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485b13"/><lb ed="R016" n="0096b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485b1301">時，普眼菩薩奉教歡喜，及諸大眾默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485b14"/><lb ed="R016" n="0096b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485b1401" style="margin-left:1em">當機默佇。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485b15"/><lb ed="R016" n="0096b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485b1501">善男子！彼新學菩薩及末世眾生，欲求如來淨圓覺
<lb ed="X" n="0485b16"/><lb ed="R016" n="0097a01"/>心，應當正念遠離諸幻。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485b17"/><lb ed="R016" n="0097a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485b1701" style="margin-left:1em">此總答問意也。普眼雖問脩行漸次，思惟住持等，
<lb ed="X" n="0485b18"/><lb ed="R016" n="0097a03"/>然主意單問離幻初心方便，故佛答以脩行捷要，
<lb ed="X" n="0485b19"/><lb ed="R016" n="0097a04"/>只是以正念為最初下手工夫，故云應當正念。然
<lb ed="X" n="0485b20"/><lb ed="R016" n="0097a05"/>正念者，無念也。故凡起心動念，在圓覺體中，皆為
<lb ed="X" n="0485b21"/><lb ed="R016" n="0097a06"/>幻化。意在一念不生，則諸妄自滅，故云遠離諸幻。
<lb ed="X" n="0485b22"/><lb ed="R016" n="0097a07"/>以前云種種幻化，皆生如來圓覺妙心，故須離念，
<lb ed="X" n="0485b23"/><lb ed="R016" n="0097a08"/>乃得相應。論云：離念境界，唯證相應。故此以為最
<lb ed="X" n="0485b24"/><lb ed="R016" n="0097a09"/>初方便也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0485c" n="0485c"/>
<lb ed="X" n="0485c01"/><lb ed="R016" n="0097a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485c0101">先依如來奢摩他行，堅持禁戒，安處徒眾，宴坐靜室。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485c02"/><lb ed="R016" n="0097a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485c0201" style="margin-left:1em">此示離念之方便也。梵語奢摩他，此云止也。然脩
<lb ed="X" n="0485c03"/><lb ed="R016" n="0097a12"/>行必以止為首者，以眾生向認妄想攀緣之心，念
<lb ed="X" n="0485c04"/><lb ed="R016" n="0097a13"/>念生滅，無暫停時。今欲一但離念，豈可得耶？故先
<lb ed="X" n="0485c05"/><lb ed="R016" n="0097a14"/>脩止行，以為最初工夫，為入禪之方便也。所言止
<lb ed="X" n="0485c06"/><lb ed="R016" n="0097a15"/>者，按天台止有三止，謂體真止、方便隨緣止、息二
<lb ed="X" n="0485c07"/><lb ed="R016" n="0097a16"/>邊分別止。以此三止為前導，然後可入空假中之
<lb ed="X" n="0485c08"/><lb ed="R016" n="0097a17"/>三觀。今經之止，但是體真止也。若脩此止，先將身
<lb ed="X" n="0485c09"/><lb ed="R016" n="0097a18"/>心內外一齊放下，放下又放下，放到無可放處，則
<lb ed="X" n="0485c10"/><lb ed="R016" n="0097b01"/>諸想歇滅，內外一空。即此空處，便能體合真心，妄
<lb ed="X" n="0485c11"/><lb ed="R016" n="0097b02"/>想不生，則念自離也。故以止為正念。若正念現前，
<lb ed="X" n="0485c12"/><lb ed="R016" n="0097b03"/>則諸妄頓滅，故云遠離諸幻。此為入禪之切要，學
<lb ed="X" n="0485c13"/><lb ed="R016" n="0097b04"/>者應知。堅持禁戒者，此正楞嚴三漸次先持四重，
<lb ed="X" n="0485c14"/><lb ed="R016" n="0097b05"/>皎如氷霜，故曰堅持。宴坐靜室者，以行人向在動
<lb ed="X" n="0485c15"/><lb ed="R016" n="0097b06"/>亂境中，非宴坐不能攝心。以此證之，既不動作，則
<lb ed="X" n="0485c16"/><lb ed="R016" n="0097b07"/>單脩體真止耳。然必安處徒眾者，非要多人，但取
<lb ed="X" n="0485c17"/><lb ed="R016" n="0097b08"/>同見同行為依止決擇，使行易成耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485c18"/><lb ed="R016" n="0097b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485c1801">恒作是念：我今此身四大和合，所謂髮毛爪齒、皮肉
<lb ed="X" n="0485c19"/><lb ed="R016" n="0097b10"/>筋骨、髓腦垢色，皆歸於地；唾涕膿血、津液涎沫、痰淚
<lb ed="X" n="0485c20"/><lb ed="R016" n="0097b11"/>精氣、大小便利，皆歸於水；暖氣歸火；動轉歸風。四大
<lb ed="X" n="0485c21"/><lb ed="R016" n="0097b12"/>各離，今者妄身當在何處？即知此身畢竟無體，和合
<lb ed="X" n="0485c22"/><lb ed="R016" n="0097b13"/>為相，實同幻化，四緣假合，妄有六根。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485c23"/><lb ed="R016" n="0097b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485c2301" style="margin-left:1em">此示入觀之方，以答漸次思惟之問，先示假觀也。
<lb ed="X" n="0485c24"/><lb ed="R016" n="0097b15"/>今普眼漸次方便思惟之問，蓋因文殊章云：妄認
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0486a" n="0486a"/>
<lb ed="X" n="0486a01"/><lb ed="R016" n="0097b16"/>四大為自身相，六塵緣影為自心相。且云：知是空
<lb ed="X" n="0486a02"/><lb ed="R016" n="0097b17"/>華，即無輪轉。又云：知幻即離，不作方便。是乃頓悟
<lb ed="X" n="0486a03"/><lb ed="R016" n="0097b18"/>頓證，第恐中下根人不能頓入，故有此請。世尊先
<lb ed="X" n="0486a04"/><lb ed="R016" n="0098a01"/>示脩止，為前方便，今示入觀，正答思惟之問。先示
<lb ed="X" n="0486a05"/><lb ed="R016" n="0098a02"/>假觀之方，初教觀身，次第分析，然後觀心，此示漸
<lb ed="X" n="0486a06"/><lb ed="R016" n="0098a03"/>次之方也。然觀亦有三，謂空、假、中。今依楞嚴如幻
<lb ed="X" n="0486a07"/><lb ed="R016" n="0098a04"/>三摩提，乃示先從假入空，次從空假入中，正顯脩
<lb ed="X" n="0486a08"/><lb ed="R016" n="0098a05"/>心之漸次。此先觀身如幻，故為假觀。三觀圓具一
<lb ed="X" n="0486a09"/><lb ed="R016" n="0098a06"/>心，總釋前知幻即離一知字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486a10"/><lb ed="R016" n="0098a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0486a1001">六根四大，中外合成，妄有緣氣，於中積聚，似有緣相，
<lb ed="X" n="0486a11"/><lb ed="R016" n="0098a08"/>假名為心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486a12"/><lb ed="R016" n="0098a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0486a1201" style="margin-left:1em">此示觀心之方便也。六根為內，四大為外，即所造
<lb ed="X" n="0486a13"/><lb ed="R016" n="0098a10"/>六塵，以根塵和合，識生其中，故云合成。妄有下，示
<lb ed="X" n="0486a14"/><lb ed="R016" n="0098a11"/>心假也。謂現前之心，乃妄想耳，非真心也。何以知
<lb ed="X" n="0486a15"/><lb ed="R016" n="0098a12"/>之？以是六識攀緣前五塵，落謝影子，以緣氣聚積，
<lb ed="X" n="0486a16"/><lb ed="R016" n="0098a13"/>似有假相，乃是妄想影子，假名為心。以眾生日用，
<lb ed="X" n="0486a17"/><lb ed="R016" n="0098a14"/>但認此假影為心耳。今觀此心，離塵無體，苟不認
<lb ed="X" n="0486a18"/><lb ed="R016" n="0098a15"/>假為真，則妄想自消，即妄想消處，不求真而真自
<lb ed="X" n="0486a19"/><lb ed="R016" n="0098a16"/>復，故為假觀之方便也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486a20"/><lb ed="R016" n="0098a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0486a2001">善男子，此虗妄心若無六塵，則不能有四大分解無
<lb ed="X" n="0486a21"/><lb ed="R016" n="0098a18"/>塵可得，於中緣塵各歸散滅，畢竟無有緣心可見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486a22"/><lb ed="R016" n="0098b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0486a2201" style="margin-left:1em">此示假觀之成功也。前云妄認六塵緣影為自心
<lb ed="X" n="0486a23"/><lb ed="R016" n="0098b02"/>相，若但知幻即離，不能頓離，故教先觀此身四大
<lb ed="X" n="0486a24"/><lb ed="R016" n="0098b03"/>是假，各歸散滅，內根既無，則外亦無塵可對，根塵
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0486b" n="0486b"/>
<lb ed="X" n="0486b01"/><lb ed="R016" n="0098b04"/>既消，則緣心亦滅，此心亦假也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486b02"/><lb ed="R016" n="0098b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0486b0201">善男子！彼之眾生幻身滅故，幻心亦滅；幻心滅故，幻
<lb ed="X" n="0486b03"/><lb ed="R016" n="0098b06"/>塵亦滅；幻塵滅故，幻滅亦滅；幻滅滅故，非幻不滅。譬
<lb ed="X" n="0486b04"/><lb ed="R016" n="0098b07"/>如磨鏡，垢盡明現。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486b05"/><lb ed="R016" n="0098b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0486b0501" style="margin-left:1em">此示從假入空觀也。謂以觀照根塵識三，俱<anchor xml:id="nkr_note_add_0486b0501" n="0486b0501"/><anchor xml:id="beg0486b0501" n="0486b0501"/>已<anchor xml:id="end0486b0501"/>消
<lb ed="X" n="0486b06"/><lb ed="R016" n="0098b09"/>滅。然所觀既空，則能觀亦泯，故云幻滅亦滅。以前
<lb ed="X" n="0486b07"/><lb ed="R016" n="0098b10"/>云知虗空者，即空華相，故觀照亦不立。此則能所
<lb ed="X" n="0486b08"/><lb ed="R016" n="0098b11"/>兩忘，對待斯絕，唯一圓明清淨真心，故云非幻不
<lb ed="X" n="0486b09"/><lb ed="R016" n="0098b12"/>滅，覺心不動。清淨乃空之異名，故云空觀。鏡喻可
<lb ed="X" n="0486b10"/><lb ed="R016" n="0098b13"/>知。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486b11"/><lb ed="R016" n="0098b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0486b1101">善男子！當知身心皆為幻垢，垢相永滅，十方清淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486b12"/><lb ed="R016" n="0098b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0486b1201" style="margin-left:1em">此從空假以入中道也。初云皆依圓照清淨覺相，
<lb ed="X" n="0486b13"/><lb ed="R016" n="0098b16"/>但是一心，故名中道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486b14"/><lb ed="R016" n="0098b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0486b1401">善男子，譬如清淨摩尼寶珠，映於五色隨方各現，諸
<lb ed="X" n="0486b15"/><lb ed="R016" n="0098b18"/>愚痴者見彼摩尼實有五色。善男子，圓覺淨性現於
<lb ed="X" n="0486b16"/><lb ed="R016" n="0099a01"/>身心隨類各應，彼愚癡者說淨圓覺實有如是；身心
<lb ed="X" n="0486b17"/><lb ed="R016" n="0099a02"/>自相亦復如是，由此不能遠於幻化。是故我說身心
<lb ed="X" n="0486b18"/><lb ed="R016" n="0099a03"/>幻垢，對離幻垢說名菩薩；垢盡對除，即無對垢及說
<lb ed="X" n="0486b19"/><lb ed="R016" n="0099a04"/>名者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486b20"/><lb ed="R016" n="0099a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0486b2001" style="margin-left:1em">此顯絕待真心，以示圓照清淨覺相之體也。摩尼
<lb ed="X" n="0486b21"/><lb ed="R016" n="0099a06"/>珠，喻圓照淨心。隨現五色，喻五蘊身心。舊註云：喻
<lb ed="X" n="0486b22"/><lb ed="R016" n="0099a07"/>五道。此指太寬。以經云身心自相，乃的指五蘊，而
<lb ed="X" n="0486b23"/><lb ed="R016" n="0099a08"/>隨類之言，意該五道。然正義的指五道眾生，總一
<lb ed="X" n="0486b24"/><lb ed="R016" n="0099a09"/>五蘊身心耳。謂妙圓覺心，本無五蘊，良由無明業
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0486c" n="0486c"/>
<lb ed="X" n="0486c01"/><lb ed="R016" n="0099a10"/>幻所作，全從妙心所現，故如摩尼隨現五色。眾生
<lb ed="X" n="0486c02"/><lb ed="R016" n="0099a11"/>不了真心，但認五蘊幻相，故如痴人執珠體實有
<lb ed="X" n="0486c03"/><lb ed="R016" n="0099a12"/>五色也。以錯認五蘊為我，以覆蔽真體，故為幻垢。
<lb ed="X" n="0486c04"/><lb ed="R016" n="0099a13"/>今以觀智照破五蘊皆空，故名菩薩。以對待未忘，
<lb ed="X" n="0486c05"/><lb ed="R016" n="0099a14"/>猶是無明，故真體未顯。若對待一忘，能所雙絕，乃
<lb ed="X" n="0486c06"/><lb ed="R016" n="0099a15"/>顯絕待真心耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486c07"/><lb ed="R016" n="0099a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0486c0701">善男子！此菩薩及末世眾生，證得諸幻滅影像故，爾
<lb ed="X" n="0486c08"/><lb ed="R016" n="0099a17"/>時便得無方清淨無邊虗空，覺所顯發覺圓明故，顯
<lb ed="X" n="0486c09"/><lb ed="R016" n="0099a18"/>心清淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486c10"/><lb ed="R016" n="0099b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0486c1001" style="margin-left:1em">此正顯圓照之相也。謂此妙圓心體，本自靈明廓
<lb ed="X" n="0486c11"/><lb ed="R016" n="0099b02"/>徹，廣大虗寂，名為真空。初因一念無明，障蔽妙明，
<lb ed="X" n="0486c12"/><lb ed="R016" n="0099b03"/>遂變真空之體，而為十方頑空。今無明既破，則十
<lb ed="X" n="0486c13"/><lb ed="R016" n="0099b04"/>方虗空，悉皆消殞。故觀十方虗空，從覺心顯發。然
<lb ed="X" n="0486c14"/><lb ed="R016" n="0099b05"/>虗空既消，則妙明體露，故云顯心清淨。此心一淨，
<lb ed="X" n="0486c15"/><lb ed="R016" n="0099b06"/>則十法界無不清淨矣。故下文歷明聖凡身心境
<lb ed="X" n="0486c16"/><lb ed="R016" n="0099b07"/>界，一一皆清淨，即前云清淨覺相。然清淨乃空之
<lb ed="X" n="0486c17"/><lb ed="R016" n="0099b08"/>異名。從此<anchor xml:id="nkr_note_add_0486c1701" n="0486c1701"/><anchor xml:id="beg0486c1701" n="0486c1701"/>已<anchor xml:id="end0486c1701"/>下，至平等不動，總示空觀義也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486c18"/><lb ed="R016" n="0099b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0486c1801">心清淨故見塵清淨，見清淨故眼根清淨，根清淨故
<lb ed="X" n="0486c19"/><lb ed="R016" n="0099b10"/>眼識清淨，識清淨故聞塵清淨，聞清淨故耳根清淨，
<lb ed="X" n="0486c20"/><lb ed="R016" n="0099b11"/>根清淨故耳識清淨，識清淨故覺塵清淨；如是乃至
<lb ed="X" n="0486c21"/><lb ed="R016" n="0099b12"/>鼻、舌、身、意亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486c22"/><lb ed="R016" n="0099b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0486c2201" style="margin-left:1em">此顯妙覺心體圓照之相，以示空體也。此見塵，特
<lb ed="X" n="0486c23"/><lb ed="R016" n="0099b14"/>指無明妄見，乃八識之見分，圓映六門。此見即是
<lb ed="X" n="0486c24"/><lb ed="R016" n="0099b15"/>塵，非色塵也。謂十法界迷悟心境，皆依妄見而有。
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0487a" n="0487a"/>
<lb ed="X" n="0487a01"/><lb ed="R016" n="0099b16"/>今無明一破，妙覺圓明，心境雙亡，能所斯絕，此見
<lb ed="X" n="0487a02"/><lb ed="R016" n="0099b17"/>亦泯，故十法界蕩然清淨。由清淨故，則一一周遍。
<lb ed="X" n="0487a03"/><lb ed="R016" n="0099b18"/>唯一妙明圓照法界，故下文一一歷言六凡四聖
<lb ed="X" n="0487a04"/><lb ed="R016" n="0100a01"/>心境，一一清淨周遍也。據理，即一心圓照，聖凡影
<lb ed="X" n="0487a05"/><lb ed="R016" n="0100a02"/>絕，但<anchor xml:id="nkr_note_orig_0487001" n="0487001"/>問示未悟，故下文次第一一歷言，以顯圓明
<lb ed="X" n="0487a06"/><lb ed="R016" n="0100a03"/>周遍之妙耳。且先示六凡清淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487a07"/><lb ed="R016" n="0100a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487a0701">善男子！根清淨故色塵清淨，色清淨故聲塵清淨，香、
<lb ed="X" n="0487a08"/><lb ed="R016" n="0100a05"/>味、觸、法亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487a09"/><lb ed="R016" n="0100a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487a0901" style="margin-left:1em">此正言六塵清淨也。以此言六塵，故知前見塵非
<lb ed="X" n="0487a10"/><lb ed="R016" n="0100a07"/>是六塵，蓋指妄見即是塵耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487a11"/><lb ed="R016" n="0100a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487a1101">善男子！六塵清淨故地大清淨，地清淨故水大清淨，
<lb ed="X" n="0487a12"/><lb ed="R016" n="0100a09"/>火大、風大亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487a13"/><lb ed="R016" n="0100a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487a1301" style="margin-left:1em">此言四大清淨也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487a14"/><lb ed="R016" n="0100a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487a1401">善男子！四大清淨故，十二處、十八界、二十五有清淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487a15"/><lb ed="R016" n="0100a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487a1501" style="margin-left:1em">此言通示六凡心境，一切清淨也。根塵識界，乃凡
<lb ed="X" n="0487a16"/><lb ed="R016" n="0100a13"/>夫根境。二十五有，乃三界為眾生依報之地。總而
<lb ed="X" n="0487a17"/><lb ed="R016" n="0100a14"/>言之，則身心世界，一切悉皆清淨。此正與法華所
<lb ed="X" n="0487a18"/><lb ed="R016" n="0100a15"/>言六根清淨義同。彼經但言持經法師，乃觀行位
<lb ed="X" n="0487a19"/><lb ed="R016" n="0100a16"/>人，即得六根清淨。此言頓悟唯心，則凡聖俱泯。故
<lb ed="X" n="0487a20"/><lb ed="R016" n="0100a17"/>歷出世四聖，一切清淨耳。上言六凡，下言四聖。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487a21"/><lb ed="R016" n="0100a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487a2101">彼清淨故，十力、四無所畏、四無礙智、佛十八不共法、
<lb ed="X" n="0487a22"/><lb ed="R016" n="0100b01"/>三十七助道品清淨，如是乃至八萬四千陀羅尼門
<lb ed="X" n="0487a23"/><lb ed="R016" n="0100b02"/>一切清淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487a24"/><lb ed="R016" n="0100b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487a2401" style="margin-left:1em">此歷言出世四聖境界，悉皆清淨也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0487b" n="0487b"/>
<lb ed="X" n="0487b01"/><lb ed="R016" n="0100b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487b0101">善男子！一切實相性清淨故，一身清淨；一身清淨故，
<lb ed="X" n="0487b02"/><lb ed="R016" n="0100b05"/>多身清淨；多身清淨故，如是乃至十方眾生圓覺清
<lb ed="X" n="0487b03"/><lb ed="R016" n="0100b06"/>淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487b04"/><lb ed="R016" n="0100b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487b0401" style="margin-left:1em">將顯根身世界圓滿清淨，此先舉正報一身以及
<lb ed="X" n="0487b05"/><lb ed="R016" n="0100b08"/>多身，凡是眾生無不清淨。然十方眾生圓覺清淨，
<lb ed="X" n="0487b06"/><lb ed="R016" n="0100b09"/>則眾生如也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487b07"/><lb ed="R016" n="0100b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487b0701">善男子！一世界清淨故，多世界清淨；多世界清淨故，
<lb ed="X" n="0487b08"/><lb ed="R016" n="0100b11"/>如是乃至盡於虗空，圓褁三世，一切平等，清淨不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487b09"/><lb ed="R016" n="0100b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487b0901" style="margin-left:1em">此例觀依報世界清淨，如是則眾生界空，聖凡齊
<lb ed="X" n="0487b10"/><lb ed="R016" n="0100b13"/>泯，唯一清淨圓明寶覺矣。楞嚴云：我以不生不滅
<lb ed="X" n="0487b11"/><lb ed="R016" n="0100b14"/>合如來藏，而如來藏非世間法，非出世間法，而一
<lb ed="X" n="0487b12"/><lb ed="R016" n="0100b15"/>切法皆如來藏矣。故下一一皆云不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487b13"/><lb ed="R016" n="0100b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487b1301">善男子！虗空如是平等不動，當知覺性平等不動；四
<lb ed="X" n="0487b14"/><lb ed="R016" n="0100b17"/>大不動故，當知覺性平等不動；如是乃至八萬四千
<lb ed="X" n="0487b15"/><lb ed="R016" n="0100b18"/>陀羅尼門平等不動，當知覺性平等不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487b16"/><lb ed="R016" n="0101a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487b1601" style="margin-left:1em">以虗空世界眾生因迷覺性而有，今一切法合乎
<lb ed="X" n="0487b17"/><lb ed="R016" n="0101a02"/>圓覺則平等，平等寂滅無二，故云不動。此但顯泯
<lb ed="X" n="0487b18"/><lb ed="R016" n="0101a03"/>一切法當空觀義也。由攝事歸理，理徧則事亦徧，
<lb ed="X" n="0487b19"/><lb ed="R016" n="0101a04"/>故下文云一一周徧。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487b20"/><lb ed="R016" n="0101a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487b2001">善男子！覺性遍滿、清淨、不動、圓無際故，當知六根遍
<lb ed="X" n="0487b21"/><lb ed="R016" n="0101a06"/>滿法界；根遍滿故，當知六塵遍滿法界；塵遍滿故，當
<lb ed="X" n="0487b22"/><lb ed="R016" n="0101a07"/>知四大遍滿法界，如是乃至陀羅尼門遍滿法界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487b23"/><lb ed="R016" n="0101a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487b2301" style="margin-left:1em">此歷十法界，以顯事隨理徧，當法界理事無礙門，
<lb ed="X" n="0487b24"/><lb ed="R016" n="0101a09"/>示假觀義也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0487c" n="0487c"/>
<lb ed="X" n="0487c01"/><lb ed="R016" n="0101a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487c0101">善男子，由彼妙覺性遍滿故，根性、塵性無壞無雜；根、
<lb ed="X" n="0487c02"/><lb ed="R016" n="0101a11"/>塵無壞故，如是乃至陀羅尼門無壞無雜。如百千燈
<lb ed="X" n="0487c03"/><lb ed="R016" n="0101a12"/>光照一室，其光遍滿無壞無雜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487c04"/><lb ed="R016" n="0101a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487c0401" style="margin-left:1em">此歷十法界，以顯事事無礙，法界周遍含容，觀當
<lb ed="X" n="0487c05"/><lb ed="R016" n="0101a14"/>一心中道義也。此明法界一心，相在無雜，各不壞
<lb ed="X" n="0487c06"/><lb ed="R016" n="0101a15"/>相，故成圓覺普照義也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487c07"/><lb ed="R016" n="0101a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487c0701">善男子！覺成就故，當知菩薩不與法縛、不求法脫，不
<lb ed="X" n="0487c08"/><lb ed="R016" n="0101a17"/>厭生死、不愛涅槃，不敬持戒、不憎毀戒，不重久習、不
<lb ed="X" n="0487c09"/><lb ed="R016" n="0101a18"/>輕初學。何以故？一切覺故。譬如眼光曉了前境，其光
<lb ed="X" n="0487c10"/><lb ed="R016" n="0101b01"/>圓滿，得無憎、愛。何以故？光體無二，無憎、愛故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487c11"/><lb ed="R016" n="0101b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487c1101" style="margin-left:1em">此示寂滅一心，平等不二，正顯清淨覺相也。以縛
<lb ed="X" n="0487c12"/><lb ed="R016" n="0101b03"/>脫憎愛等，皆二相也。由無明妄見，故有二相。今以
<lb ed="X" n="0487c13"/><lb ed="R016" n="0101b04"/>圓照，則一切皆覺，故無二也。眼光乃八識現量，圓
<lb ed="X" n="0487c14"/><lb ed="R016" n="0101b05"/>照諸根，在眼最顯，故取喻圓覺普照無二之體。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487c15"/><lb ed="R016" n="0101b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487c1501">善男子！此菩薩及末世眾生，脩習此心得成就者，於
<lb ed="X" n="0487c16"/><lb ed="R016" n="0101b07"/>此無脩亦無成就，圓覺普照寂滅無二，於中百千萬
<lb ed="X" n="0487c17"/><lb ed="R016" n="0101b08"/>億阿僧祇不可說恒河沙諸佛世界，猶如空華亂起
<lb ed="X" n="0487c18"/><lb ed="R016" n="0101b09"/>亂滅，不即不離無縛無脫，始知眾生本來成佛，生死
<lb ed="X" n="0487c19"/><lb ed="R016" n="0101b10"/>涅槃猶如昨夢。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487c20"/><lb ed="R016" n="0101b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487c2001" style="margin-left:1em">此重釋上圓覺普照寂滅無二之相，以顯究竟一
<lb ed="X" n="0487c21"/><lb ed="R016" n="0101b12"/>心之極證也。以如來藏中，本無迷悟生死去來之
<lb ed="X" n="0487c22"/><lb ed="R016" n="0101b13"/>相。然生死涅槃，皆無明夢中之事。今無明夢破，迴
<lb ed="X" n="0487c23"/><lb ed="R016" n="0101b14"/>視往事，如昨夢耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487c24"/><lb ed="R016" n="0101b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487c2401">善男子！如昨夢故，當知生死及與涅槃無起、無滅，無
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0488a" n="0488a"/>
<lb ed="X" n="0488a01"/><lb ed="R016" n="0101b16"/>來、無去。其所證者，無得、無失，無取、無捨；其能證者，無
<lb ed="X" n="0488a02"/><lb ed="R016" n="0101b17"/>作、無止，無任、無滅。於此證中無能、無所，畢竟無證亦
<lb ed="X" n="0488a03"/><lb ed="R016" n="0101b18"/>無證者，一切法性平等不壞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488a04"/><lb ed="R016" n="0102a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488a0401" style="margin-left:1em">此重示寂滅一心，究竟無二之體也。前云圓覺性
<lb ed="X" n="0488a05"/><lb ed="R016" n="0102a02"/>中，流出一切清淨真如，菩提涅槃，諸波羅蜜。謂迷
<lb ed="X" n="0488a06"/><lb ed="R016" n="0102a03"/>清淨真如，而為五蘊之眾生生死法也。菩提涅槃，
<lb ed="X" n="0488a07"/><lb ed="R016" n="0102a04"/>乃所證之果。諸波羅蜜，為能證之行。以如來藏中，
<lb ed="X" n="0488a08"/><lb ed="R016" n="0102a05"/>本無去來迷悟生死。故生死涅槃，皆如昨夢。既如
<lb ed="X" n="0488a09"/><lb ed="R016" n="0102a06"/>昨夢，則豈有脩證得失取捨之事耶。既無脩證，則
<lb ed="X" n="0488a10"/><lb ed="R016" n="0102a07"/>無能所。一切影像，畢竟寂滅。如此法法皆真，常住
<lb ed="X" n="0488a11"/><lb ed="R016" n="0102a08"/>不壞。此圓照法界清淨覺相之極則。通釋首章，皆
<lb ed="X" n="0488a12"/><lb ed="R016" n="0102a09"/>以圓照清淨覺相之義也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488a13"/><lb ed="R016" n="0102a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488a1301">善男子！彼諸菩薩如是脩行、如是漸次、如是思惟、如
<lb ed="X" n="0488a14"/><lb ed="R016" n="0102a11"/>是住持、如是方便、如是開悟，求如是法亦不迷悶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488a15"/><lb ed="R016" n="0102a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488a1501" style="margin-left:1em">此結酬請辭，指歸正行，故皆云如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488a16"/><lb ed="R016" n="0102a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488a1601">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p>
<lb ed="X" n="0488a17"/><lb ed="R016" n="0102a14"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0488a1701"><l>普眼汝當知，<caesura/>一切諸眾生，<caesura/>身心皆如幻，</l>
<lb ed="X" n="0488a18"/><lb ed="R016" n="0102a15"/><l>身相屬四大。<caesura/>心性歸六塵。<caesura/>四大體各離。</l>
<lb ed="X" n="0488a19"/><lb ed="R016" n="0102a16"/><l>誰為和合者？<caesura/>如是漸修行，<caesura/>一切悉清淨。</l>
<lb ed="X" n="0488a20"/><lb ed="R016" n="0102a17"/><l>不動遍法界，<caesura/>無作止任滅，<caesura/>亦無能證者。</l>
<lb ed="X" n="0488a21"/><lb ed="R016" n="0102a18"/><l>一切佛世界，<caesura/>猶如虗空華，<caesura/>三世悉平等，</l>
<lb ed="X" n="0488a22"/><lb ed="R016" n="0102b01"/><l>畢竟無來去。<caesura/>初發心菩薩，<caesura/>及末世眾生，</l>
<lb ed="X" n="0488a23"/><lb ed="R016" n="0102b02"/><l>欲求入佛道，<caesura/>應如是脩習。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0488a24"/><lb ed="R016" n="0102b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488a2401" style="margin-left:1em">頌義如文可知。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0488b" n="0488b"/>
<lb ed="X" n="0488b01"/><lb ed="R016" n="0102b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">金剛藏章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488b0101">於是金剛藏菩薩在大眾中，即從座起，頂禮佛足，右
<lb ed="X" n="0488b02"/><lb ed="R016" n="0102b05"/>繞三帀，長跪叉手而白佛言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488b03"/><lb ed="R016" n="0102b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488b0301" style="margin-left:1em">請法威儀</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488b04"/><lb ed="R016" n="0102b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488b0401">大悲世尊善為一切諸菩薩眾，宣揚如來圓覺清淨
<lb ed="X" n="0488b05"/><lb ed="R016" n="0102b08"/>大陀羅尼，因地法行漸次方便，與諸眾生開發蒙昧。
<lb ed="X" n="0488b06"/><lb ed="R016" n="0102b09"/>在會法眾承佛慈誨，幻瞖朗然慧目清淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488b07"/><lb ed="R016" n="0102b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488b0701" style="margin-left:1em">讚謝也。因前佛云猶如瞖目見空中華，以上開示
<lb ed="X" n="0488b08"/><lb ed="R016" n="0102b11"/>根身世界一切清淨如空華影落，故此謝云幻瞖
<lb ed="X" n="0488b09"/><lb ed="R016" n="0102b12"/>朗然慧目清淨也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488b10"/><lb ed="R016" n="0102b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488b1001">世尊！若諸眾生本來成佛，何故復有一切無明？若諸
<lb ed="X" n="0488b11"/><lb ed="R016" n="0102b14"/>無明眾生本有，何因緣故如來復說本來成佛？十方
<lb ed="X" n="0488b12"/><lb ed="R016" n="0102b15"/>異生本成佛道後起無明，一切如來何時復生一切
<lb ed="X" n="0488b13"/><lb ed="R016" n="0102b16"/>煩惱？惟願不捨無遮大慈，為諸菩薩開祕密藏，及為
<lb ed="X" n="0488b14"/><lb ed="R016" n="0102b17"/>末世一切眾生，得聞如是脩多羅教了義法門，永斷
<lb ed="X" n="0488b15"/><lb ed="R016" n="0102b18"/>疑悔。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488b16"/><lb ed="R016" n="0103a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488b1601" style="margin-left:1em">此金剛藏啟請，因聞佛說眾生本來成佛一語，頓
<lb ed="X" n="0488b17"/><lb ed="R016" n="0103a02"/>起三疑，故興此問。意謂佛初說眾生因無始無明，
<lb ed="X" n="0488b18"/><lb ed="R016" n="0103a03"/>妄認身心，故有生死。且云永斷無明，方成佛道，此
<lb ed="X" n="0488b19"/><lb ed="R016" n="0103a04"/>則無明乃眾生本有也，云何復說眾生本來成佛？
<lb ed="X" n="0488b20"/><lb ed="R016" n="0103a05"/>若眾生本來成佛，何故復有無明耶？若眾生本來
<lb ed="X" n="0488b21"/><lb ed="R016" n="0103a06"/>成佛，後起無明，則一切如來是<anchor xml:id="nkr_note_add_0488b2101" n="0488b2101"/><anchor xml:id="beg0488b2101" n="0488b2101"/>已<anchor xml:id="end0488b2101"/>成之佛，何時復
<lb ed="X" n="0488b22"/><lb ed="R016" n="0103a07"/>生一切煩惱耶？因聞眾生本來成佛，與永斷無明，
<lb ed="X" n="0488b23"/><lb ed="R016" n="0103a08"/>方成佛道之語相違，故展轉三疑，以致此問。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488b24"/><lb ed="R016" n="0103a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488b2401">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0488b2401" n="0488b2401"/><anchor xml:id="beg0488b2401" n="0488b2401"/>已<anchor xml:id="end0488b2401"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0488c" n="0488c"/>
<lb ed="X" n="0488c01"/><lb ed="R016" n="0103a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488c0101" style="margin-left:1em">三展<g ref="#CB05418">䖍</g>誠。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488c02"/><lb ed="R016" n="0103a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488c0201">爾時，世尊告金剛藏菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝等
<lb ed="X" n="0488c03"/><lb ed="R016" n="0103a12"/>乃能為諸菩薩及末世眾生，問於如來甚深祕密究
<lb ed="X" n="0488c04"/><lb ed="R016" n="0103a13"/>竟方便，是諸菩薩最上教誨了義大乘，能使十方脩
<lb ed="X" n="0488c05"/><lb ed="R016" n="0103a14"/>學菩薩及諸末世一切眾生，得決定信永斷疑悔。汝
<lb ed="X" n="0488c06"/><lb ed="R016" n="0103a15"/>今諦聽，當為汝說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488c07"/><lb ed="R016" n="0103a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488c0701" style="margin-left:1em">讚許誡聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488c08"/><lb ed="R016" n="0103a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488c0801">時，金剛藏菩薩奉教歡喜，及諸大眾默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488c09"/><lb ed="R016" n="0103a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488c0901" style="margin-left:1em">當機默佇。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488c10"/><lb ed="R016" n="0103b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488c1001">善男子！一切世界始終生滅、前後有無、聚散起止、念
<lb ed="X" n="0488c11"/><lb ed="R016" n="0103b02"/>念相續、循環往復、種種取捨，皆是輪迴。未出輪迴而
<lb ed="X" n="0488c12"/><lb ed="R016" n="0103b03"/>辯圓覺，彼圓覺性即同流轉，若免輪迴無有是處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488c13"/><lb ed="R016" n="0103b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488c1301" style="margin-left:1em">此意責問者不應以生滅心妄辯圓覺之體也。以
<lb ed="X" n="0488c14"/><lb ed="R016" n="0103b05"/>十法界迷悟因果，皆生死邊事，從妄見有，圓覺性
<lb ed="X" n="0488c15"/><lb ed="R016" n="0103b06"/>中本無此事。若以妄見而辯圓覺，則此覺性亦同
<lb ed="X" n="0488c16"/><lb ed="R016" n="0103b07"/>生死法矣。世界有三種，謂眾生正報世間、依報世
<lb ed="X" n="0488c17"/><lb ed="R016" n="0103b08"/>間、諸佛為智正覺世間，此總該十法界依正因果
<lb ed="X" n="0488c18"/><lb ed="R016" n="0103b09"/>也。始謂迷本之因，終謂涅槃之果。生滅乃眾生之
<lb ed="X" n="0488c19"/><lb ed="R016" n="0103b10"/>身心，該住異之四相。前後乃三際，前後乃過未，以
<lb ed="X" n="0488c20"/><lb ed="R016" n="0103b11"/>該現在。有無聚散，乃世界成住壞空。有無乃住空，
<lb ed="X" n="0488c21"/><lb ed="R016" n="0103b12"/>聚散乃成壞。起謂三界生死，止謂二乘涅槃。如上
<lb ed="X" n="0488c22"/><lb ed="R016" n="0103b13"/>之事，乃妄見妄想，念念相續，從來生滅不停，循環
<lb ed="X" n="0488c23"/><lb ed="R016" n="0103b14"/>往復，種種取捨，如此皆是輪迴生死之妄見也。若
<lb ed="X" n="0488c24"/><lb ed="R016" n="0103b15"/>以此妄見而辯圓覺，而圓覺性亦同生死之法矣。
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0489a" n="0489a"/>
<lb ed="X" n="0489a01"/><lb ed="R016" n="0103b16"/>故云即同流轉。若以妄見而免生死，無有是處。此
<lb ed="X" n="0489a02"/><lb ed="R016" n="0103b17"/>總責顛倒，下以喻詳示。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489a03"/><lb ed="R016" n="0103b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0489a0301">譬如動目能搖湛水，又如定眼由迴轉火，雲駛月運、
<lb ed="X" n="0489a04"/><lb ed="R016" n="0104a01"/>舟行岸移亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489a05"/><lb ed="R016" n="0104a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0489a0501" style="margin-left:1em">此以四法喻妄見也。湛水無波，因動目而有波；定
<lb ed="X" n="0489a06"/><lb ed="R016" n="0104a03"/>眼無輪，由旋火而有輪；月岸不移，因雲舟而運動。
<lb ed="X" n="0489a07"/><lb ed="R016" n="0104a04"/>湛水、定眼、月岸，通喻覺性；水波、火輪、雲駛、舟行，通
<lb ed="X" n="0489a08"/><lb ed="R016" n="0104a05"/>喻妄見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489a09"/><lb ed="R016" n="0104a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0489a0901">善男子，諸旋未息，彼物先住，尚不可得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489a10"/><lb ed="R016" n="0104a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0489a1001" style="margin-left:1em">此先合喻。諸旋，乃水波、火輪、雲駛、舟行。彼物，指湛
<lb ed="X" n="0489a11"/><lb ed="R016" n="0104a08"/>水、定眼、月岸。謂旋若未息，而彼諸物必難先住也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489a12"/><lb ed="R016" n="0104a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0489a1201">何況輪轉生死垢心曾未清淨，觀佛圓覺而不旋復？
<lb ed="X" n="0489a13"/><lb ed="R016" n="0104a10"/>是故汝等便生三惑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489a14"/><lb ed="R016" n="0104a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0489a1401" style="margin-left:1em">此以淺況深，通責迷倒也。意謂世間淺近之事，若
<lb ed="X" n="0489a15"/><lb ed="R016" n="0104a12"/>旋不止，而彼物必難先住，何況以生死妄見，而辨
<lb ed="X" n="0489a16"/><lb ed="R016" n="0104a13"/>淨妙常住之覺性，豈不墮彼流轉耶？此三惑之興，
<lb ed="X" n="0489a17"/><lb ed="R016" n="0104a14"/>實由妄見分別耳。此總責三疑。下正答問義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489a18"/><lb ed="R016" n="0104a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0489a1801">善男子，譬如幻翳妄見空華，幻翳若除，不可說言：此
<lb ed="X" n="0489a19"/><lb ed="R016" n="0104a16"/>翳<anchor xml:id="nkr_note_add_0489a1901" n="0489a1901"/><anchor xml:id="beg0489a1901" n="0489a1901"/>已<anchor xml:id="end0489a1901"/>滅，何時更起一切諸翳？何以故？翳、華二法非相
<lb ed="X" n="0489a20"/><lb ed="R016" n="0104a17"/>待故。亦如空華滅於空時，不可說言：虗空何時更起
<lb ed="X" n="0489a21"/><lb ed="R016" n="0104a18"/>空華？何以故？空本無華，非起滅故。生死涅槃同於起
<lb ed="X" n="0489a22"/><lb ed="R016" n="0104b01"/>滅，妙覺圓照離於華翳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489a23"/><lb ed="R016" n="0104b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0489a2301" style="margin-left:1em">此以空華一喻，總答所問，以決三疑也。幻翳喻無
<lb ed="X" n="0489a24"/><lb ed="R016" n="0104b03"/>明妄見，空華喻生死涅槃，虗空喻妙覺真心。此通
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0489b" n="0489b"/>
<lb ed="X" n="0489b01"/><lb ed="R016" n="0104b04"/>顯生死涅槃，皆即狂勞顛倒華相。妙圓心中，本無
<lb ed="X" n="0489b02"/><lb ed="R016" n="0104b05"/>此事。今剛藏之疑，因聞首章佛說無明，乃眾生妄
<lb ed="X" n="0489b03"/><lb ed="R016" n="0104b06"/>認幻妄身心為本有者，此則眾生的因無明而有
<lb ed="X" n="0489b04"/><lb ed="R016" n="0104b07"/>也。如此何以又說眾生本來成佛？若眾生本來是
<lb ed="X" n="0489b05"/><lb ed="R016" n="0104b08"/>佛，後作眾生，則是無明從佛心中而有矣。如此則
<lb ed="X" n="0489b06"/><lb ed="R016" n="0104b09"/>諸佛心中，何時更起煩惱而作眾生耶？此展轉三
<lb ed="X" n="0489b07"/><lb ed="R016" n="0104b10"/>疑，皆從妄見分別而有，特未悟妙圓真心耳。故先
<lb ed="X" n="0489b08"/><lb ed="R016" n="0104b11"/>總責輪迴顛倒之見，而以幻翳空華之喻，以總答
<lb ed="X" n="0489b09"/><lb ed="R016" n="0104b12"/>之也。若悟空本無華，何疑眾生本來成佛？若了華
<lb ed="X" n="0489b10"/><lb ed="R016" n="0104b13"/>從翳生，又何疑成佛後起煩惱？此如來善巧開示，
<lb ed="X" n="0489b11"/><lb ed="R016" n="0104b14"/>了此一喻，則三疑頓釋矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489b12"/><lb ed="R016" n="0104b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0489b1201">善男子，當知虗空非是暫有，亦非暫無，況復如來圓
<lb ed="X" n="0489b13"/><lb ed="R016" n="0104b16"/>覺隨順而為虗空平等本性？善男子，如銷金鑛，金非
<lb ed="X" n="0489b14"/><lb ed="R016" n="0104b17"/>銷有，既<anchor xml:id="nkr_note_add_0489b1401" n="0489b1401"/><anchor xml:id="beg0489b1401" n="0489b1401"/>已<anchor xml:id="end0489b1401"/>成金，不重為鑛，經無窮時，金性不壞，不應
<lb ed="X" n="0489b15"/><lb ed="R016" n="0104b18"/>說言本非成就；如來圓覺亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489b16"/><lb ed="R016" n="0105a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0489b1601" style="margin-left:1em">此特示妙圓常住真心，不屬生死涅槃，以重釋佛
<lb ed="X" n="0489b17"/><lb ed="R016" n="0105a02"/>起煩惱之疑也。意謂虗空尚不隨於幻華起滅，何
<lb ed="X" n="0489b18"/><lb ed="R016" n="0105a03"/>況妙覺明心，而為虗空本性，又豈隨於生死涅槃
<lb ed="X" n="0489b19"/><lb ed="R016" n="0105a04"/>起滅耶？苟悟覺性平等，常住不動，諸佛證此，豈復
<lb ed="X" n="0489b20"/><lb ed="R016" n="0105a05"/>生迷？故以銷金之喻，以結示之。若了此喻，則眾生
<lb ed="X" n="0489b21"/><lb ed="R016" n="0105a06"/>雖本是佛，現在無明，不妨脩而後成。如金雖本有，
<lb ed="X" n="0489b22"/><lb ed="R016" n="0105a07"/>現在鑛中，終以銷而後見。所謂佛本是而勤脩，惑
<lb ed="X" n="0489b23"/><lb ed="R016" n="0105a08"/>元無而須斷。若知金性不壞，又何疑佛更生迷？此
<lb ed="X" n="0489b24"/><lb ed="R016" n="0105a09"/>喻約而義妙，故剛藏之疑，不俟一一而氷釋矣。下
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0489c" n="0489c"/>
<lb ed="X" n="0489c01"/><lb ed="R016" n="0105a10"/>的示了義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489c02"/><lb ed="R016" n="0105a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0489c0201">善男子！一切如來妙圓覺心，本無菩提及與涅槃，亦
<lb ed="X" n="0489c03"/><lb ed="R016" n="0105a12"/>無成佛及不成佛，無妄輪迴及非輪迴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489c04"/><lb ed="R016" n="0105a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0489c0401" style="margin-left:1em">此的示圓覺性中，本無生死涅槃之相，以決剛藏
<lb ed="X" n="0489c05"/><lb ed="R016" n="0105a14"/>之疑也。若悟此性，自無起滅顛倒之見矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489c06"/><lb ed="R016" n="0105a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0489c0601">善男子！但諸聲聞所圓境界，身、心、語言皆悉斷滅，終
<lb ed="X" n="0489c07"/><lb ed="R016" n="0105a16"/>不能至彼之親證所現涅槃，何況能以有思惟心測
<lb ed="X" n="0489c08"/><lb ed="R016" n="0105a17"/>度如來圓覺境界！如取螢火燒須彌山，終不能著；以
<lb ed="X" n="0489c09"/><lb ed="R016" n="0105a18"/>輪迴心生輪迴見，入於如來大寂滅海，終不能至。是
<lb ed="X" n="0489c10"/><lb ed="R016" n="0105b01"/>故，我說一切菩薩及末世眾生先斷無始輪迴根本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489c11"/><lb ed="R016" n="0105b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0489c1101" style="margin-left:1em">此示圓覺妙性，非心思可及也。且二乘身心<anchor xml:id="nkr_note_add_0489c1101" n="0489c1101"/><anchor xml:id="beg0489c1101" n="0489c1101"/>已<anchor xml:id="end0489c1101"/>滅，
<lb ed="X" n="0489c12"/><lb ed="R016" n="0105b03"/>尚不能至自證涅槃，何況眾生以生滅心，欲入妙
<lb ed="X" n="0489c13"/><lb ed="R016" n="0105b04"/>圓不生滅性，決不能矣。故喻如螢火燒須彌山，終
<lb ed="X" n="0489c14"/><lb ed="R016" n="0105b05"/>不能也。二乘身心語言皆滅者，以斷六識分別之
<lb ed="X" n="0489c15"/><lb ed="R016" n="0105b06"/>心，七識<anchor xml:id="nkr_note_add_0489c1501" n="0489c1501"/><anchor xml:id="beg0489c1501" n="0489c1501"/>已<anchor xml:id="end0489c1501"/>伏不行，故無覺觀語言。但所證涅槃，乃
<lb ed="X" n="0489c16"/><lb ed="R016" n="0105b07"/>第八識全體無明，認為涅槃。以二乘人無明名字
<lb ed="X" n="0489c17"/><lb ed="R016" n="0105b08"/>不知，故不能至親證所現涅槃。意謂二乘心行<anchor xml:id="nkr_note_add_0489c1701" n="0489c1701"/><anchor xml:id="beg0489c1701" n="0489c1701"/>已<anchor xml:id="end0489c1701"/>
<lb ed="X" n="0489c18"/><lb ed="R016" n="0105b09"/>滅，尚不能知自證無明境界，何況以生滅心，欲入
<lb ed="X" n="0489c19"/><lb ed="R016" n="0105b10"/>如來妙圓覺心，此必不能也。故以螢火喻之，乃結
<lb ed="X" n="0489c20"/><lb ed="R016" n="0105b11"/>示當斷輪迴根本，正指無明妄見也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489c21"/><lb ed="R016" n="0105b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0489c2101">善男子，有作思惟從有心起，皆是六塵妄想緣氣，非
<lb ed="X" n="0489c22"/><lb ed="R016" n="0105b13"/>實心體<anchor xml:id="nkr_note_add_0489c2201" n="0489c2201"/><anchor xml:id="beg0489c2201" n="0489c2201"/>已<anchor xml:id="end0489c2201"/>如空華。用此思惟辨於佛境，猶如空華復
<lb ed="X" n="0489c23"/><lb ed="R016" n="0105b14"/>結空果，展轉妄想無有是處。善男子，虗妄浮心多諸
<lb ed="X" n="0489c24"/><lb ed="R016" n="0105b15"/>巧見，不能成就圓覺方便，如是分別非為正問。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0490a" n="0490a"/>
<lb ed="X" n="0490a01"/><lb ed="R016" n="0105b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490a0101" style="margin-left:1em">此直示妄元，結責當機也。意謂但凡夫起心動念，
<lb ed="X" n="0490a02"/><lb ed="R016" n="0105b17"/>皆是妄想，非真心也。以此妄想思惟，辨於佛境，遠
<lb ed="X" n="0490a03"/><lb ed="R016" n="0105b18"/>之遠矣。故如邀空華，復結空果，所以展轉但增妄
<lb ed="X" n="0490a04"/><lb ed="R016" n="0106a01"/>想耳。如是虗妄浮心，豈能成就圓覺方便耶？故非
<lb ed="X" n="0490a05"/><lb ed="R016" n="0106a02"/>正問也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490a06"/><lb ed="R016" n="0106a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490a0601">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p>
<lb ed="X" n="0490a07"/><lb ed="R016" n="0106a04"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0490a0701"><l>金剛藏當知，<caesura/>如來寂滅性，<caesura/>未曾有終始，</l>
<lb ed="X" n="0490a08"/><lb ed="R016" n="0106a05"/><l>若以輪迴心，<caesura/>思惟即旋復，<caesura/>但至輪迴際。</l>
<lb ed="X" n="0490a09"/><lb ed="R016" n="0106a06"/><l>不能入佛海。<caesura/>譬如銷金鑛，<caesura/>金非銷故有，</l>
<lb ed="X" n="0490a10"/><lb ed="R016" n="0106a07"/><l>雖復本來金，<caesura/>終以銷成就。<caesura/>一成真金體。</l>
<lb ed="X" n="0490a11"/><lb ed="R016" n="0106a08"/><l>不復重為鑛。<caesura/>生死與涅槃，<caesura/>凡夫及諸佛，</l>
<lb ed="X" n="0490a12"/><lb ed="R016" n="0106a09"/><l>同為空華相。<caesura/>思惟猶幻化，<caesura/>何況詰虗妄。</l>
<lb ed="X" n="0490a13"/><lb ed="R016" n="0106a10"/><l>若能了此心，<caesura/>然後求圓覺</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0490a14"/><lb ed="R016" n="0106a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">彌勒章</cb:mulu><p xml:id="pX10p0490a1401">於是彌勒菩薩在大眾中即從座起，頂禮佛足，右繞
<lb ed="X" n="0490a15"/><lb ed="R016" n="0106a12"/>三帀，長跪叉手而白佛言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490a16"/><lb ed="R016" n="0106a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490a1601" style="margin-left:1em">請法威儀</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490a17"/><lb ed="R016" n="0106a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490a1701">大悲世尊廣為菩薩開祕密藏，令諸大眾深悟輪迴，
<lb ed="X" n="0490a18"/><lb ed="R016" n="0106a15"/>分別邪正，能施末世一切眾生無畏道眼，於大涅槃
<lb ed="X" n="0490a19"/><lb ed="R016" n="0106a16"/>生決定信，無復重隨輪轉境界起循環見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490a20"/><lb ed="R016" n="0106a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490a2001" style="margin-left:1em">讚謝</p><p xml:id="pX10p0490a2003" style="margin-left:1em" cb:place="inline">下正陳請辭。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490a21"/><lb ed="R016" n="0106a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490a2101">世尊！若諸菩薩及末世眾生，欲遊如來大寂滅海，云
<lb ed="X" n="0490a22"/><lb ed="R016" n="0106b01"/>何當斷輪迴根本？於諸輪迴有幾種性？脩佛菩提幾
<lb ed="X" n="0490a23"/><lb ed="R016" n="0106b02"/>等差別迴入塵勞？當設幾種教化方便度諸眾生？惟
<lb ed="X" n="0490a24"/><lb ed="R016" n="0106b03"/>願不捨救世大悲，令諸脩行一切菩薩及末世眾生，
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0490b" n="0490b"/>
<lb ed="X" n="0490b01"/><lb ed="R016" n="0106b04"/>慧目肅清照曜心鏡，圓悟如來無上知見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490b02"/><lb ed="R016" n="0106b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490b0201" style="margin-left:1em">此正陳問義有四，由上佛說菩薩脩行先斷輪迴
<lb ed="X" n="0490b03"/><lb ed="R016" n="0106b06"/>根本，故此首問云何當斷者，意謂何等是輪迴根
<lb ed="X" n="0490b04"/><lb ed="R016" n="0106b07"/>本也。故佛下答以恩愛貪欲是輪迴根本。二問輪
<lb ed="X" n="0490b05"/><lb ed="R016" n="0106b08"/>迴有幾種性，佛答以因二種障有五性差別。三問
<lb ed="X" n="0490b06"/><lb ed="R016" n="0106b09"/>脩行有幾種性，佛答即以五性而顯差別。四問菩
<lb ed="X" n="0490b07"/><lb ed="R016" n="0106b10"/>薩度生有幾方便，佛答唯以大悲同事願力。然所
<lb ed="X" n="0490b08"/><lb ed="R016" n="0106b11"/>問正為脩行乃及利生者，以菩薩脩行本為度生，
<lb ed="X" n="0490b09"/><lb ed="R016" n="0106b12"/>而脩行亦不捨眾生界，以度生即脩行也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490b10"/><lb ed="R016" n="0106b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490b1001">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0490b1001" n="0490b1001"/><anchor xml:id="beg0490b1001" n="0490b1001"/>已<anchor xml:id="end0490b1001"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490b11"/><lb ed="R016" n="0106b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490b1101" style="margin-left:1em">當機默佇。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490b12"/><lb ed="R016" n="0106b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490b1201">爾時，世尊告彌勒菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝等乃
<lb ed="X" n="0490b13"/><lb ed="R016" n="0106b16"/>能為諸菩薩及末世眾生，請問如來深奧祕密微妙
<lb ed="X" n="0490b14"/><lb ed="R016" n="0106b17"/>之義，令諸菩薩潔清慧目，及令一切末世眾生永斷
<lb ed="X" n="0490b15"/><lb ed="R016" n="0106b18"/>輪迴，心悟實相具無生忍。汝今諦聽，當為汝說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490b16"/><lb ed="R016" n="0107a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490b1601" style="margin-left:1em">讚許。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490b17"/><lb ed="R016" n="0107a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490b1701">時，彌勒菩薩奉教歡喜，及諸大眾默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490b18"/><lb ed="R016" n="0107a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490b1801" style="margin-left:1em">佇聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490b19"/><lb ed="R016" n="0107a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490b1901">善男子！一切眾生從無始際，由有種種恩愛、貪欲，故
<lb ed="X" n="0490b20"/><lb ed="R016" n="0107a05"/>有輪迴。若諸世界一切種性，卵生、胎生、濕生、化生，皆
<lb ed="X" n="0490b21"/><lb ed="R016" n="0107a06"/>因婬欲而正性命，當知輪迴，愛為根本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490b22"/><lb ed="R016" n="0107a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490b2201" style="margin-left:1em">此直答輪迴根本也。無明有二：一發業無明，二潤
<lb ed="X" n="0490b23"/><lb ed="R016" n="0107a08"/>生無明。發業者，乃無始最初一念妄動，迷本圓
<lb ed="X" n="0490b24"/><lb ed="R016" n="0107a09"/>明，故號無明。惟此但迷本有之法身，妄認五蘊幻
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0490c" n="0490c"/>
<lb ed="X" n="0490c01"/><lb ed="R016" n="0107a10"/>妄身心為我者，乃前文殊章中所說無始本起無
<lb ed="X" n="0490c02"/><lb ed="R016" n="0107a11"/>明也。此雖迷真認妄，尚未續諸生死，但能發業而
<lb ed="X" n="0490c03"/><lb ed="R016" n="0107a12"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0490c0301" n="0490c0301"/><anchor xml:id="beg0490c0301" n="0490c0301"/>已<anchor xml:id="end0490c0301"/>。二潤生無明，正是生死相續輪迴之報本也。由
<lb ed="X" n="0490c04"/><lb ed="R016" n="0107a13"/>前迷理無明，妄認五蘊身心為我，即於此幻身，復
<lb ed="X" n="0490c05"/><lb ed="R016" n="0107a14"/>起男女好醜憎愛之見，而貪愛婬欲之想，因愛見
<lb ed="X" n="0490c06"/><lb ed="R016" n="0107a15"/>而發，所謂汝愛我心，我憐汝色，以是因緣，百千萬
<lb ed="X" n="0490c07"/><lb ed="R016" n="0107a16"/>劫，長在纏縛。故眾生迷法身慧命之真性，但以婬
<lb ed="X" n="0490c08"/><lb ed="R016" n="0107a17"/>欲一事，而為受生稟命之正矣。故曰皆因婬欲而
<lb ed="X" n="0490c09"/><lb ed="R016" n="0107a18"/>正性命。當知輪迴，愛為根本，故今脩行，欲超生死，
<lb ed="X" n="0490c10"/><lb ed="R016" n="0107b01"/>得免輪迴，當以斷婬為第一義也。此正與楞嚴所
<lb ed="X" n="0490c11"/><lb ed="R016" n="0107b02"/>說世出世間，生與無生，盡在婬心，斷與不斷，故今
<lb ed="X" n="0490c12"/><lb ed="R016" n="0107b03"/>經的指先斷婬欲為脩行之要。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490c13"/><lb ed="R016" n="0107b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490c1301">由有諸欲助發愛性，是故能令生死相續。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490c14"/><lb ed="R016" n="0107b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490c1401" style="margin-left:1em">此正示愛欲為生死根本也。以眾生五蘊身心，元
<lb ed="X" n="0490c15"/><lb ed="R016" n="0107b06"/>因愛欲而有，但以愛欲為性命之正，故貪欲之境
<lb ed="X" n="0490c16"/><lb ed="R016" n="0107b07"/>雖多，即種種諸欲，皆是助發愛性之本，又不止酒
<lb ed="X" n="0490c17"/><lb ed="R016" n="0107b08"/>肉五辛為助因也。以愛根既深，而助發愛性者日
<lb ed="X" n="0490c18"/><lb ed="R016" n="0107b09"/>厚，心心著欲，念念潤生，是故能令生死相續也。下
<lb ed="X" n="0490c19"/><lb ed="R016" n="0107b10"/>示輪迴之本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490c20"/><lb ed="R016" n="0107b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490c2001">欲因愛生，命因欲有。眾生愛命，還依欲本。愛欲為因，
<lb ed="X" n="0490c21"/><lb ed="R016" n="0107b12"/>愛命為果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490c22"/><lb ed="R016" n="0107b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490c2201" style="margin-left:1em">此申明愛欲為生死根本也。欲因愛生者，上云由
<lb ed="X" n="0490c23"/><lb ed="R016" n="0107b14"/>有諸欲，助發愛性，蓋言諸欲亦從愛而生也，以愛
<lb ed="X" n="0490c24"/><lb ed="R016" n="0107b15"/>為根本，欲為助因故。然欲者貪也，愛者淫根也，以
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0491a" n="0491a"/>
<lb ed="X" n="0491a01"/><lb ed="R016" n="0107b16"/>眾生婬心所愛者，男女之美色，因愛其色，故貪種
<lb ed="X" n="0491a02"/><lb ed="R016" n="0107b17"/>種飲食厚味以養之，鉛華錦繡以飾之，薦褥溫軟
<lb ed="X" n="0491a03"/><lb ed="R016" n="0107b18"/>以適之，乃至聲色以悅之，一切諸欲皆從婬心而
<lb ed="X" n="0491a04"/><lb ed="R016" n="0108a01"/>發也，故曰欲因愛生也。命因欲有者，以眾生一生
<lb ed="X" n="0491a05"/><lb ed="R016" n="0108a02"/>所欲染者，男女之色也，及死後捨命，未受後報，尚
<lb ed="X" n="0491a06"/><lb ed="R016" n="0108a03"/>有中陰身，此身別無所見，但求欲境，故千萬里遙
<lb ed="X" n="0491a07"/><lb ed="R016" n="0108a04"/>見男女交媾之處，若曾有宿染愛緣者，即速疾至
<lb ed="X" n="0491a08"/><lb ed="R016" n="0108a05"/>前，則以男女之想為<anchor xml:id="nkr_note_add_0491a0801" n="0491a0801"/><anchor xml:id="beg0491a0801" n="0491a0801"/>己<anchor xml:id="end0491a0801"/>有，渴愛心極，則乘愛涎流
<lb ed="X" n="0491a09"/><lb ed="R016" n="0108a06"/>入母腹，守此精血，納想不捨，遂結為胎，此受命之
<lb ed="X" n="0491a10"/><lb ed="R016" n="0108a07"/>元，故曰命因欲有也。故資其生者，乃愛欲為因，及
<lb ed="X" n="0491a11"/><lb ed="R016" n="0108a08"/>受後報之身，乃以愛命為果，此其所以生死相續
<lb ed="X" n="0491a12"/><lb ed="R016" n="0108a09"/>而不休也。楞嚴眾生相續，發明此義，下示輪迴之
<lb ed="X" n="0491a13"/><lb ed="R016" n="0108a10"/>狀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491a14"/><lb ed="R016" n="0108a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491a1401">由於欲境起諸違順，境背愛心而生憎嫉，造種種業，
<lb ed="X" n="0491a15"/><lb ed="R016" n="0108a12"/>是故復生地獄、餓鬼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491a16"/><lb ed="R016" n="0108a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491a1601" style="margin-left:1em">此明三途惡報苦果，皆因婬欲而有也。以愛心熾
<lb ed="X" n="0491a17"/><lb ed="R016" n="0108a14"/>盛，奔趣欲境，然境有違順，若境順其心，則愛益滋
<lb ed="X" n="0491a18"/><lb ed="R016" n="0108a15"/>甚，若境違心，便生憎嫉，乃至嗔怒打罵，甚至殺害，
<lb ed="X" n="0491a19"/><lb ed="R016" n="0108a16"/>則無惡而不造，所以復招三途地獄之劇苦，皆因
<lb ed="X" n="0491a20"/><lb ed="R016" n="0108a17"/>愛而致也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491a21"/><lb ed="R016" n="0108a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491a2101">捨惡樂善，復現人天。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491a22"/><lb ed="R016" n="0108b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491a2201" style="margin-left:1em">此明由愛而感人天之果也。上言造種種業，總之
<lb ed="X" n="0491a23"/><lb ed="R016" n="0108b02"/>不出十惡業。謂身三，殺、盜、婬。口四，妄言、綺語、兩舌、
<lb ed="X" n="0491a24"/><lb ed="R016" n="0108b03"/>惡口。意三，貪、嗔、痴。此十惡業，皆由愛欲而發。若備
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0491b" n="0491b"/>
<lb ed="X" n="0491b01"/><lb ed="R016" n="0108b04"/>造，則感三途之報。若平平不造，則感生人道。若增
<lb ed="X" n="0491b02"/><lb ed="R016" n="0108b05"/>脩善品，則感生天上。蓋人天由愛厭業，道亦從愛
<lb ed="X" n="0491b03"/><lb ed="R016" n="0108b06"/>而致也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491b04"/><lb ed="R016" n="0108b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491b0401">又知諸愛可厭惡故，棄愛樂捨還滋愛本，便現有為
<lb ed="X" n="0491b05"/><lb ed="R016" n="0108b08"/>增上善果，皆輪迴故不成聖道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491b06"/><lb ed="R016" n="0108b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491b0601" style="margin-left:1em">上言人天，且指六欲天。報言：六天全未斷欲，但不
<lb ed="X" n="0491b07"/><lb ed="R016" n="0108b10"/>作惡，故為十善所感。此明色界<anchor xml:id="nkr_note_add_0491b0701" n="0491b0701"/><anchor xml:id="beg0491b0701" n="0491b0701"/>已<anchor xml:id="end0491b0701"/>上諸天，愛染不
<lb ed="X" n="0491b08"/><lb ed="R016" n="0108b11"/>生，精脩梵行。然所脩者，但知愛欲是染是麤障，故
<lb ed="X" n="0491b09"/><lb ed="R016" n="0108b12"/>深厭離，故云棄愛樂捨。且欣上是淨是妙是離，故
<lb ed="X" n="0491b10"/><lb ed="R016" n="0108b13"/>欣樂取證。然欣亦愛也，故云還滋愛本。由此但名
<lb ed="X" n="0491b11"/><lb ed="R016" n="0108b14"/>有為增上善果，未超生死，故云皆是輪迴，不成聖
<lb ed="X" n="0491b12"/><lb ed="R016" n="0108b15"/>道。良由以愛捨愛，故生死不斷，所謂饒君脩到非
<lb ed="X" n="0491b13"/><lb ed="R016" n="0108b16"/>非想也。落禪家第二籌，以生死情根未斷故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491b14"/><lb ed="R016" n="0108b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491b1401">是故眾生欲脫生死免諸輪迴，先斷貪欲及除愛渴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491b15"/><lb ed="R016" n="0108b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491b1501" style="margin-left:1em">此總結輪迴根本，皆貪欲渴愛之過患也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491b16"/><lb ed="R016" n="0109a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491b1601">善男子！菩薩變化示現世間，非愛為本，但以慈悲令
<lb ed="X" n="0491b17"/><lb ed="R016" n="0109a02"/>彼捨愛，假諸貪欲而入生死。若諸末世一切眾生，能
<lb ed="X" n="0491b18"/><lb ed="R016" n="0109a03"/>捨諸欲及除憎愛，永斷輪迴，勤求如來圓覺境界，於
<lb ed="X" n="0491b19"/><lb ed="R016" n="0109a04"/>清淨心便得開悟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491b20"/><lb ed="R016" n="0109a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491b2001" style="margin-left:1em">此釋疑顯權也。恐有疑云：菩薩入諸生死，豈非貪
<lb ed="X" n="0491b21"/><lb ed="R016" n="0109a06"/>欲之過耶？故此釋云：菩薩但示貪欲而入生死，以
<lb ed="X" n="0491b22"/><lb ed="R016" n="0109a07"/>同事攝令彼捨貪，乃是權現非實事也。然脩行者
<lb ed="X" n="0491b23"/><lb ed="R016" n="0109a08"/>必斷貪欲，於清淨心方得開悟耳。</p><p xml:id="pX10p0491b2314" style="margin-left:1em" cb:place="inline">上答輪迴根
<lb ed="X" n="0491b24"/><lb ed="R016" n="0109a09"/>本，下答種性。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0491c" n="0491c"/>
<lb ed="X" n="0491c01"/><lb ed="R016" n="0109a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491c0101">善男子！一切眾生由本貪欲發揮無明，顯出五性差
<lb ed="X" n="0491c02"/><lb ed="R016" n="0109a11"/>別不等，依二種障而現深淺。云何二障？一者、理障，礙
<lb ed="X" n="0491c03"/><lb ed="R016" n="0109a12"/>正知見；二者、事障，續諸生死。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491c04"/><lb ed="R016" n="0109a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491c0401" style="margin-left:1em">此下答輪迴問。有幾種性也？謂理事二障為輪迴
<lb ed="X" n="0491c05"/><lb ed="R016" n="0109a14"/>性。性，體也。以理障乃發業無明，事障乃潤生無明。
<lb ed="X" n="0491c06"/><lb ed="R016" n="0109a15"/>輪迴生死以二障為體，即脩行差別，亦因無明厚
<lb ed="X" n="0491c07"/><lb ed="R016" n="0109a16"/>薄、二障淺深而顯也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491c08"/><lb ed="R016" n="0109a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491c0801">云何五性？善男子，若此二障未得斷滅，名未成佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491c09"/><lb ed="R016" n="0109a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491c0901" style="margin-left:1em">此下，正答脩行有幾種性，先徵後釋也。五性者：一、
<lb ed="X" n="0491c10"/><lb ed="R016" n="0109b01"/>凡夫種性；二、二乘種性；三、菩薩種性；四、不定種性；
<lb ed="X" n="0491c11"/><lb ed="R016" n="0109b02"/>五、外道種性。此初，凡夫種性也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491c12"/><lb ed="R016" n="0109b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491c1201">若諸眾生永捨貪欲，先除事障，未斷理障，但能悟入
<lb ed="X" n="0491c13"/><lb ed="R016" n="0109b04"/>聲聞、緣覺，未能顯住菩薩境界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491c14"/><lb ed="R016" n="0109b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491c1401" style="margin-left:1em">此二乘種性也。以二乘人但斷六識三毒，離分段
<lb ed="X" n="0491c15"/><lb ed="R016" n="0109b06"/>生死，故云永捨貪欲。經云：但盡生死謂為滅度，其
<lb ed="X" n="0491c16"/><lb ed="R016" n="0109b07"/>實未得一切滅度。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491c17"/><lb ed="R016" n="0109b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491c1701">善男子！若諸末世一切眾生，欲泛如來大圓覺海，先
<lb ed="X" n="0491c18"/><lb ed="R016" n="0109b09"/>當發願勤斷二障；二障<anchor xml:id="nkr_note_add_0491c1801" n="0491c1801"/><anchor xml:id="beg0491c1801" n="0491c1801"/>已<anchor xml:id="end0491c1801"/>伏，即能悟入菩薩境界；若
<lb ed="X" n="0491c19"/><lb ed="R016" n="0109b10"/>事、理障<anchor xml:id="nkr_note_add_0491c1901" n="0491c1901"/><anchor xml:id="beg0491c1901" n="0491c1901"/>已<anchor xml:id="end0491c1901"/>永斷滅，即入如來微妙圓覺，滿足菩提及
<lb ed="X" n="0491c20"/><lb ed="R016" n="0109b11"/>大涅槃。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491c21"/><lb ed="R016" n="0109b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491c2101" style="margin-left:1em">此菩薩種性也。三賢伏二障，地上斷二障。論云：分
<lb ed="X" n="0491c22"/><lb ed="R016" n="0109b13"/>別二障極喜無，六七俱生地地除。若金剛道後異
<lb ed="X" n="0491c23"/><lb ed="R016" n="0109b14"/>熟<anchor xml:id="nkr_note_add_0491c2301" n="0491c2301"/><anchor xml:id="beg0491c2301" n="0491c2301"/>已<anchor xml:id="end0491c2301"/>空，則二障永斷，即入如來大涅槃海。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491c24"/><lb ed="R016" n="0109b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491c2401">善男子！一切眾生皆證圓覺，逢善知識，依彼所作因
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0492a" n="0492a"/>
<lb ed="X" n="0492a01"/><lb ed="R016" n="0109b16"/>地法行，爾時脩習便有頓漸；若遇如來無上菩提正
<lb ed="X" n="0492a02"/><lb ed="R016" n="0109b17"/>脩行路，根無大小皆成佛果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492a03"/><lb ed="R016" n="0109b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492a0301" style="margin-left:1em">此不定種性也。若言一切眾生皆證圓覺，則各各
<lb ed="X" n="0492a04"/><lb ed="R016" n="0110a01"/>皆是如來種性矣，何有不定之差耶？但彼各人所
<lb ed="X" n="0492a05"/><lb ed="R016" n="0110a02"/>遇善知識，依各自脩因地法行而開示之，因此脩
<lb ed="X" n="0492a06"/><lb ed="R016" n="0110a03"/>習則有頓漸不同。此不定性在師不在根，所謂聞
<lb ed="X" n="0492a07"/><lb ed="R016" n="0110a04"/>熏成種也。若遇大善知識，以如來正脩行路開導
<lb ed="X" n="0492a08"/><lb ed="R016" n="0110a05"/>脩行，則根無大小皆成佛果。此顯佛性是一，因師
<lb ed="X" n="0492a09"/><lb ed="R016" n="0110a06"/>不定，故楞伽要親最勝知識也。此則三乘皆不定
<lb ed="X" n="0492a10"/><lb ed="R016" n="0110a07"/>攝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492a11"/><lb ed="R016" n="0110a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492a1101">若諸眾生雖求善友，遇邪見者未得正悟，是則名為
<lb ed="X" n="0492a12"/><lb ed="R016" n="0110a09"/>外道種性，邪師過謬，非眾生咎。是名眾生五性差別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492a13"/><lb ed="R016" n="0110a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492a1301" style="margin-left:1em">此外道種性也。既云一切眾生皆證圓覺，無有不
<lb ed="X" n="0492a14"/><lb ed="R016" n="0110a11"/>成佛者，何得有邪？良由所遇邪師邪教，故成邪耳。
<lb ed="X" n="0492a15"/><lb ed="R016" n="0110a12"/>此但邪師之過，非眾生佛性之過也。此經圓教大
<lb ed="X" n="0492a16"/><lb ed="R016" n="0110a13"/>乘，無機不攝，以因師邪而邪。若捨邪歸正，無一不
<lb ed="X" n="0492a17"/><lb ed="R016" n="0110a14"/>成佛者。闡提作佛，義見於此。</p><p xml:id="pX10p0492a1712" style="margin-left:1em" cb:place="inline">上答脩習差別，下
<lb ed="X" n="0492a18"/><lb ed="R016" n="0110a15"/>答化生差別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492a19"/><lb ed="R016" n="0110a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492a1901">善男子！菩薩唯以大悲方便，入諸世間開發未悟，乃
<lb ed="X" n="0492a20"/><lb ed="R016" n="0110a17"/>至示現種種形相逆順境界，與其同事化令成佛，皆
<lb ed="X" n="0492a21"/><lb ed="R016" n="0110a18"/>依無始清淨願力。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492a22"/><lb ed="R016" n="0110b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492a2201" style="margin-left:1em">此答菩薩迴入塵勞有幾方便之問也。謂菩薩利
<lb ed="X" n="0492a23"/><lb ed="R016" n="0110b02"/>生方便雖多，唯以大悲為首，大願持之，以同事攝
<lb ed="X" n="0492a24"/><lb ed="R016" n="0110b03"/>之，是為妙行。然菩薩度生以四攝法，所謂布施、愛
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0492b" n="0492b"/>
<lb ed="X" n="0492b01"/><lb ed="R016" n="0110b04"/>語、利行、同事，此經重在斷欲為首，故獨稱同事為
<lb ed="X" n="0492b02"/><lb ed="R016" n="0110b05"/>斷愛之妙行也。苟非願力所持，<g ref="#CB00155">󰂛</g>然同事，無不墮
<lb ed="X" n="0492b03"/><lb ed="R016" n="0110b06"/>者，故要依無始清淨願力也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492b04"/><lb ed="R016" n="0110b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492b0401">若諸末世一切眾生，於大圓覺起增上心，當發菩薩
<lb ed="X" n="0492b05"/><lb ed="R016" n="0110b08"/>清淨大願，應作是言：願我今者住佛圓覺求善知識，
<lb ed="X" n="0492b06"/><lb ed="R016" n="0110b09"/>莫值外道及與二乘，依願脩行漸斷諸障，障盡願滿
<lb ed="X" n="0492b07"/><lb ed="R016" n="0110b10"/>便登解脫清淨法殿，證大圓覺妙莊嚴域。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492b08"/><lb ed="R016" n="0110b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492b0801" style="margin-left:1em">此言不但菩薩利生依大願力，即末世脩行之人，
<lb ed="X" n="0492b09"/><lb ed="R016" n="0110b12"/>亦當以大願持心，故不墮邪見也。謂菩薩脩行，於
<lb ed="X" n="0492b10"/><lb ed="R016" n="0110b13"/>大圓覺起增上心者，此乃決志成佛之人也。故先
<lb ed="X" n="0492b11"/><lb ed="R016" n="0110b14"/>發願言：我今住佛圓覺，志願成佛，故所求知識，莫
<lb ed="X" n="0492b12"/><lb ed="R016" n="0110b15"/>值外道邪師及二乘劣解，壞我善根。願得菩薩最
<lb ed="X" n="0492b13"/><lb ed="R016" n="0110b16"/>勝知識，依教脩行，漸斷諸障。若得障盡願滿，則成
<lb ed="X" n="0492b14"/><lb ed="R016" n="0110b17"/>就佛果矣。妙莊嚴域，乃佛之果海也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492b15"/><lb ed="R016" n="0110b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492b1501">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p>
<lb ed="X" n="0492b16"/><lb ed="R016" n="0111a01"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0492b1601"><l>彌勒汝當知，<caesura/>一切諸眾生，<caesura/>不得大解脫，</l>
<lb ed="X" n="0492b17"/><lb ed="R016" n="0111a02"/><l>皆由貪欲故，<caesura/>墮落於生死。<caesura/>若能斷增愛，</l>
<lb ed="X" n="0492b18"/><lb ed="R016" n="0111a03"/><l>及與貪嗔痴，<caesura/>不因差別性，<caesura/>皆得成佛道。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0492b19"/><lb ed="R016" n="0111a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492b1901" style="margin-left:1em">長行言：五性因二障而有差別。偈言：但能頓斷煩
<lb ed="X" n="0492b20"/><lb ed="R016" n="0111a05"/>惱，不拘五性差別，則當一時頓成佛果也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492b21"/><lb ed="R016" n="0111a06"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0492b2101"><l>二障永消滅，<caesura/>求師得正悟，<caesura/>隨順菩薩願。</l>
<lb ed="X" n="0492b22"/><lb ed="R016" n="0111a07"/><l>依止大涅槃。<caesura/>十方諸菩薩，<caesura/>皆以大悲願，</l>
<lb ed="X" n="0492b23"/><lb ed="R016" n="0111a08"/><l>示現入生死。<caesura/>現在脩行者，<caesura/>及末世眾生，</l>
<lb ed="X" n="0492b24"/><lb ed="R016" n="0111a09"/><l>勤斷諸愛見，<caesura/>便歸大圓覺</l></lg></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0492c" n="0492c"/>
<lb ed="X" n="0492c01"/><lb ed="R016" n="0111a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">清淨慧章</cb:mulu><p xml:id="pX10p0492c0101">於是清淨慧菩薩在大眾中，即從座起，頂禮佛足，右
<lb ed="X" n="0492c02"/><lb ed="R016" n="0111a11"/>繞三帀，長跪叉手而白佛言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492c03"/><lb ed="R016" n="0111a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492c0301" style="margin-left:1em">進問威儀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492c04"/><lb ed="R016" n="0111a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492c0401">大悲世尊，為我等輩，廣說如是，不思議事，本所不見，
<lb ed="X" n="0492c05"/><lb ed="R016" n="0111a14"/>本所不聞。我等今者，蒙佛善誘，身心泰然，得大饒益。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492c06"/><lb ed="R016" n="0111a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492c0601" style="margin-left:1em">讚謝</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492c07"/><lb ed="R016" n="0111a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492c0701">願為諸來一切法眾，重宣法王圓滿覺性。一切眾生
<lb ed="X" n="0492c08"/><lb ed="R016" n="0111a17"/>及諸菩薩、如來世尊，所證所得云何差別，令末世眾
<lb ed="X" n="0492c09"/><lb ed="R016" n="0111a18"/>生聞此聖教，隨順開悟漸次能入？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492c10"/><lb ed="R016" n="0111b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492c1001" style="margin-left:1em">此問圓覺妙性聖凡平等，因何而有脩證差別也？
<lb ed="X" n="0492c11"/><lb ed="R016" n="0111b02"/>因前云知是空華即無輪轉，此則一超頓登佛地
<lb ed="X" n="0492c12"/><lb ed="R016" n="0111b03"/>不涉漸次矣。又云一切眾生皆證圓覺，此則本無
<lb ed="X" n="0492c13"/><lb ed="R016" n="0111b04"/>差別之性矣。上問差別，佛答以因二障淺深而有。
<lb ed="X" n="0492c14"/><lb ed="R016" n="0111b05"/>今問脩證差別，意謂覺性既是平等，則二障亦不
<lb ed="X" n="0492c15"/><lb ed="R016" n="0111b06"/>能為差別，故今問從凡至聖脩證云何而有差別也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492c16"/><lb ed="R016" n="0111b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492c1601">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0492c1601" n="0492c1601"/><anchor xml:id="beg0492c1601" n="0492c1601"/>已<anchor xml:id="end0492c1601"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492c17"/><lb ed="R016" n="0111b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492c1701" style="margin-left:1em">當機默佇。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492c18"/><lb ed="R016" n="0111b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492c1801">爾時，世尊告清淨慧菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝等
<lb ed="X" n="0492c19"/><lb ed="R016" n="0111b10"/>乃能為末世眾生請問如來漸次差別。汝今諦聽，當
<lb ed="X" n="0492c20"/><lb ed="R016" n="0111b11"/>為汝說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492c21"/><lb ed="R016" n="0111b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492c2101" style="margin-left:1em">讚許。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492c22"/><lb ed="R016" n="0111b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492c2201">時，清淨慧菩薩奉教歡喜，及諸大眾默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492c23"/><lb ed="R016" n="0111b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492c2301" style="margin-left:1em">佇聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492c24"/><lb ed="R016" n="0111b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492c2401">善男子！圓覺自性非性性有，循諸性起無取無證，於
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0493a" n="0493a"/>
<lb ed="X" n="0493a01"/><lb ed="R016" n="0111b16"/>實相中實無菩薩及諸眾生。何以故？菩薩眾生皆是
<lb ed="X" n="0493a02"/><lb ed="R016" n="0111b17"/>幻化，幻化滅故無取證者。譬如眼根不自見眼，性自
<lb ed="X" n="0493a03"/><lb ed="R016" n="0111b18"/>平等無平等者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493a04"/><lb ed="R016" n="0112a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493a0401" style="margin-left:1em">因問：覺性是一，云何聖凡脩證差別不同？故佛先
<lb ed="X" n="0493a05"/><lb ed="R016" n="0112a02"/>示以覺性本來平等無二，菩薩眾生亦無取證次
<lb ed="X" n="0493a06"/><lb ed="R016" n="0112a03"/>第。自性無性，故云非性。凡聖皆具，故云性有。隨緣
<lb ed="X" n="0493a07"/><lb ed="R016" n="0112a04"/>而現，故云循諸性起，本無脩證次第。然後示以妄
<lb ed="X" n="0493a08"/><lb ed="R016" n="0112a05"/>功用中，便顯差別也。眼不見眼，喻覺性本無能所
<lb ed="X" n="0493a09"/><lb ed="R016" n="0112a06"/>對待。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493a10"/><lb ed="R016" n="0112a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493a1001">眾生迷倒未能除滅一切幻化，於滅未滅妄功用中
<lb ed="X" n="0493a11"/><lb ed="R016" n="0112a08"/>便顯差別。若得如來寂滅隨順，實無寂滅及寂滅者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493a12"/><lb ed="R016" n="0112a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493a1201" style="margin-left:1em">此示因眾生迷倒，妄有差別，其實了無能所取證
<lb ed="X" n="0493a13"/><lb ed="R016" n="0112a10"/>也。下示無差別之差別。舊解約天台六即以釋之，
<lb ed="X" n="0493a14"/><lb ed="R016" n="0112a11"/>謂性自平等，凡聖不二，故云理即。上云覺性平等，
<lb ed="X" n="0493a15"/><lb ed="R016" n="0112a12"/>理本一味也。今因眾生迷倒，幻化未滅，妄功用中，
<lb ed="X" n="0493a16"/><lb ed="R016" n="0112a13"/>便顯差別。此顯六即差別，因迷而有也。若究竟窮
<lb ed="X" n="0493a17"/><lb ed="R016" n="0112a14"/>源，寂滅無二。若委明六字，則不生上慢。若悟即字，
<lb ed="X" n="0493a18"/><lb ed="R016" n="0112a15"/>則不生退屈。此天台之圓旨也。上總示圓理，下示
<lb ed="X" n="0493a19"/><lb ed="R016" n="0112a16"/>六即，經義相符，故以釋之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493a20"/><lb ed="R016" n="0112a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493a2001">善男子，一切眾生從無始來，由妄想我及<anchor xml:id="nkr_note_orig_0493001" n="0493001"/>我愛者，曾
<lb ed="X" n="0493a21"/><lb ed="R016" n="0112a18"/>不自知念念生滅，故起憎愛，躭著五欲。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493a22"/><lb ed="R016" n="0112b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493a2201" style="margin-left:1em">此示理即也。以眾生全體在迷，約佛性在迷，故云
<lb ed="X" n="0493a23"/><lb ed="R016" n="0112b02"/>理。眾生即佛，故云理即。以迷覺性而為妄想，背法
<lb ed="X" n="0493a24"/><lb ed="R016" n="0112b03"/>身而認五蘊，故云由妄想我。執妄身為我，我見堅
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0493b" n="0493b"/>
<lb ed="X" n="0493b01"/><lb ed="R016" n="0112b04"/>固不捨，故云及愛我者，曾不自知，念念生滅，造諸
<lb ed="X" n="0493b02"/><lb ed="R016" n="0112b05"/>惡業。然造業者，乃佛性也，故云理即。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493b03"/><lb ed="R016" n="0112b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493b0301">若遇善友，教令開悟淨圓覺性，發明起滅，即知此生
<lb ed="X" n="0493b04"/><lb ed="R016" n="0112b07"/>性自勞慮。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493b05"/><lb ed="R016" n="0112b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493b0501" style="margin-left:1em">此名字即也。以眾生迷<anchor xml:id="nkr_note_add_0493b0501" n="0493b0501"/><anchor xml:id="beg0493b0501" n="0493b0501"/>己<anchor xml:id="end0493b0501"/>，不知本有佛性，若遇善
<lb ed="X" n="0493b06"/><lb ed="R016" n="0112b09"/>知識開導，了悟自性生即無生，知本是佛，以知名
<lb ed="X" n="0493b07"/><lb ed="R016" n="0112b10"/>識字，即知之一字即佛性也，故云名字即。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493b08"/><lb ed="R016" n="0112b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493b0801">若復有人勞慮永斷得法界淨，即彼淨解為自障礙，
<lb ed="X" n="0493b09"/><lb ed="R016" n="0112b12"/>故於圓覺而不自在，此名凡夫隨順覺性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493b10"/><lb ed="R016" n="0112b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493b1001" style="margin-left:1em">此觀行即也。此天台圓教五品觀行位人，圓伏五
<lb ed="X" n="0493b11"/><lb ed="R016" n="0112b14"/>住，先斷見思，故云勞慮永斷。三毒不行，故云得法
<lb ed="X" n="0493b12"/><lb ed="R016" n="0112b15"/>界淨。躭著淨境，故云淨解為礙。無明全在，故於圓
<lb ed="X" n="0493b13"/><lb ed="R016" n="0112b16"/>覺而不自在。天台判圓觀行位與別信位同斷見
<lb ed="X" n="0493b14"/><lb ed="R016" n="0112b17"/>思，名為外凡，故結名凡夫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493b15"/><lb ed="R016" n="0112b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493b1501">善男子！一切菩薩見解為礙，雖斷解礙猶住見覺，覺
<lb ed="X" n="0493b16"/><lb ed="R016" n="0113a01"/>礙為礙而不自在，此名菩薩未入地者隨順覺性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493b17"/><lb ed="R016" n="0113a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493b1701" style="margin-left:1em">此相似即也。三賢位人，觀智增明，<anchor xml:id="nkr_note_add_0493b1701" n="0493b1701"/><anchor xml:id="beg0493b1701" n="0493b1701"/>已<anchor xml:id="end0493b1701"/>見前。淨解為
<lb ed="X" n="0493b18"/><lb ed="R016" n="0113a03"/>礙，今<anchor xml:id="nkr_note_add_0493b1801" n="0493b1801"/><anchor xml:id="beg0493b1801" n="0493b1801"/>已<anchor xml:id="end0493b1801"/>斷之。所斷雖亡，能斷觀智，名為見覺。此能
<lb ed="X" n="0493b19"/><lb ed="R016" n="0113a04"/>見之見覺為礙，能所未亡，故於圓覺而不自在。結
<lb ed="X" n="0493b20"/><lb ed="R016" n="0113a05"/>名未入地者，正指三賢也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493b21"/><lb ed="R016" n="0113a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493b2101">善男子！有照、有覺，俱名障礙。是故，菩薩常覺不住，照
<lb ed="X" n="0493b22"/><lb ed="R016" n="0113a07"/>與照者同時寂滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493b23"/><lb ed="R016" n="0113a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493b2301" style="margin-left:1em">此分真即也。照是所照之境，乃淨解。覺是能觀之
<lb ed="X" n="0493b24"/><lb ed="R016" n="0113a09"/>智，乃見覺。即前二位，以對待未亡，故俱名障礙。今
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0493c" n="0493c"/>
<lb ed="X" n="0493c01"/><lb ed="R016" n="0113a10"/>地上菩薩，<anchor xml:id="nkr_note_add_0493c0101" n="0493c0101"/><anchor xml:id="beg0493c0101" n="0493c0101"/>已<anchor xml:id="end0493c0101"/>證平等真如，以即體之智，還照寂滅
<lb ed="X" n="0493c02"/><lb ed="R016" n="0113a11"/>之體，故照而非照，不住照功，故云常覺不住。以理
<lb ed="X" n="0493c03"/><lb ed="R016" n="0113a12"/>智一如，故同時寂滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493c04"/><lb ed="R016" n="0113a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493c0401">譬如有人自斷其首，首<anchor xml:id="nkr_note_add_0493c0401" n="0493c0401"/><anchor xml:id="beg0493c0401" n="0493c0401"/>已<anchor xml:id="end0493c0401"/>斷故無能斷者，則以礙心
<lb ed="X" n="0493c05"/><lb ed="R016" n="0113a14"/>自滅諸礙，礙<anchor xml:id="nkr_note_add_0493c0501" n="0493c0501"/><anchor xml:id="beg0493c0501" n="0493c0501"/>已<anchor xml:id="end0493c0501"/>斷滅無滅礙者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493c06"/><lb ed="R016" n="0113a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493c0601" style="margin-left:1em">此以喻明觀智俱泯，能所兩忘也。人喻能照，首喻
<lb ed="X" n="0493c07"/><lb ed="R016" n="0113a16"/>所照，所照既亡，能照亦泯，故喻無能斷者。然以照
<lb ed="X" n="0493c08"/><lb ed="R016" n="0113a17"/>為礙者，楞嚴云：圓明照生。所以圓明體中本無能
<lb ed="X" n="0493c09"/><lb ed="R016" n="0113a18"/>所，但起一照心，則形所相，故以照為礙也。以諸無
<lb ed="X" n="0493c10"/><lb ed="R016" n="0113b01"/>明通名諸礙，非照不滅，故以礙滅礙也。若諸礙<anchor xml:id="nkr_note_add_0493c1001" n="0493c1001"/><anchor xml:id="beg0493c1001" n="0493c1001"/>已<anchor xml:id="end0493c1001"/>
<lb ed="X" n="0493c11"/><lb ed="R016" n="0113b02"/>斷，則照亦不立，故無滅礙者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493c12"/><lb ed="R016" n="0113b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493c1201">脩多羅教如標月指，若復見月，了知所標畢竟非月；
<lb ed="X" n="0493c13"/><lb ed="R016" n="0113b04"/>一切如來種種言說開示菩薩亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493c14"/><lb ed="R016" n="0113b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493c1401" style="margin-left:1em">此顯地上菩薩之實證也。謂菩薩脩行未悟自性，
<lb ed="X" n="0493c15"/><lb ed="R016" n="0113b06"/>故佛假種種言教開示為悟心之方，故如指指月。
<lb ed="X" n="0493c16"/><lb ed="R016" n="0113b07"/>今既了悟自心，則一切言說皆剩法矣，故如見月
<lb ed="X" n="0493c17"/><lb ed="R016" n="0113b08"/>知指非月也。以凡有脩斷觀智能所之說，皆標月
<lb ed="X" n="0493c18"/><lb ed="R016" n="0113b09"/>之指耳。今既證一心，則能所雙忘，觀照俱泯，同時
<lb ed="X" n="0493c19"/><lb ed="R016" n="0113b10"/>寂滅矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493c20"/><lb ed="R016" n="0113b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493c2001">此名菩薩<anchor xml:id="nkr_note_add_0493c2001" n="0493c2001"/><anchor xml:id="beg0493c2001" n="0493c2001"/>已<anchor xml:id="end0493c2001"/>入地者隨順覺性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493c21"/><lb ed="R016" n="0113b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493c2101" style="margin-left:1em">此結位也。此經單以圓照覺相為宗，故位次不說
<lb ed="X" n="0493c22"/><lb ed="R016" n="0113b13"/>所斷，但約觀行淺深，以明位之高下。若對普賢章
<lb ed="X" n="0493c23"/><lb ed="R016" n="0113b14"/>中云：應當遠離一切幻化虗妄境界，由堅執持遠
<lb ed="X" n="0493c24"/><lb ed="R016" n="0113b15"/>離心故，即淨解未忘，當觀行位。心如幻者，亦復遠
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0494a" n="0494a"/>
<lb ed="X" n="0494a01"/><lb ed="R016" n="0113b16"/>離，即見覺為礙，當相似位。有覺有照，同時寂滅，即
<lb ed="X" n="0494a02"/><lb ed="R016" n="0113b17"/>遠離為幻，亦復遠離，當分真位。下言一切障礙，即
<lb ed="X" n="0494a03"/><lb ed="R016" n="0113b18"/>究竟覺，即離遠離幻；亦復遠離，得無所離，名究竟
<lb ed="X" n="0494a04"/><lb ed="R016" n="0114a01"/>覺，當究竟即。經旨了然，幸深觀之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0494a05"/><lb ed="R016" n="0114a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0494a0501">善男子！一切障礙即究竟覺，得念、失念無非解脫，成
<lb ed="X" n="0494a06"/><lb ed="R016" n="0114a03"/>法、破法皆名涅槃，智慧、愚痴通為般若，菩薩、外道所
<lb ed="X" n="0494a07"/><lb ed="R016" n="0114a04"/>成就法同是菩提，無明、真如無異境界，諸戒、定、慧及
<lb ed="X" n="0494a08"/><lb ed="R016" n="0114a05"/>婬、怒、痴俱是梵行，眾生、國土同一法性，地獄、天宮皆
<lb ed="X" n="0494a09"/><lb ed="R016" n="0114a06"/>為淨土，有性、無性齊成佛道，一切煩惱畢竟解脫，法
<lb ed="X" n="0494a10"/><lb ed="R016" n="0114a07"/>界海慧照了諸相猶如虗空，此名如來隨順覺性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0494a11"/><lb ed="R016" n="0114a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0494a1101" style="margin-left:1em">此究竟，即以示平等佛慧也。其得念失念等十對
<lb ed="X" n="0494a12"/><lb ed="R016" n="0114a09"/>等法，皆迷悟邊事。良以圓覺妙性，不屬迷悟對待
<lb ed="X" n="0494a13"/><lb ed="R016" n="0114a10"/>因果，故一切寂滅，平等一如。以妄見而觀，則有二
<lb ed="X" n="0494a14"/><lb ed="R016" n="0114a11"/>相。若以法界海慧照之，則猶如虗空，一切諸相，了
<lb ed="X" n="0494a15"/><lb ed="R016" n="0114a12"/>不可得矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0494a16"/><lb ed="R016" n="0114a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0494a1601">善男子！但諸菩薩及末世眾生，居一切時不起妄念，
<lb ed="X" n="0494a17"/><lb ed="R016" n="0114a14"/>於諸妄心亦不息滅，住妄想境不加了知，於無了知
<lb ed="X" n="0494a18"/><lb ed="R016" n="0114a15"/>不辨真實。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0494a19"/><lb ed="R016" n="0114a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0494a1901" style="margin-left:1em">此的示平等安心之妙也。上言位有高下，證有次
<lb ed="X" n="0494a20"/><lb ed="R016" n="0114a17"/>第者，皆為不了寂滅心體，妄有脩證，不忘能所對
<lb ed="X" n="0494a21"/><lb ed="R016" n="0114a18"/>待，故悟有淺深。今示平等一心，任運合道，乃圓悟
<lb ed="X" n="0494a22"/><lb ed="R016" n="0114b01"/>頓證之妙旨也。以眾生日用現證，全是如來平等
<lb ed="X" n="0494a23"/><lb ed="R016" n="0114b02"/>法身。若一念不生，全體自現。故云：居一切時不得，
<lb ed="X" n="0494a24"/><lb ed="R016" n="0114b03"/>故起妄念。以纔起一念，即迷現量故也。謂眾生妄
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0494b" n="0494b"/>
<lb ed="X" n="0494b01"/><lb ed="R016" n="0114b04"/>想，本自無性，元是真心。若息妄求真，似斬頭覓活。
<lb ed="X" n="0494b02"/><lb ed="R016" n="0114b05"/>故云：於諸妄心，亦不息滅。以妄想境界，本是一真，
<lb ed="X" n="0494b03"/><lb ed="R016" n="0114b06"/>不容擬議。若更加了知之心，即是揚聲止響。故云：
<lb ed="X" n="0494b04"/><lb ed="R016" n="0114b07"/>住妄想境界，不加了知。不加了知處，即是真知。若
<lb ed="X" n="0494b05"/><lb ed="R016" n="0114b08"/>起心更辨，別求真實，則頭上安頭，彌增顛倒。故云：
<lb ed="X" n="0494b06"/><lb ed="R016" n="0114b09"/>於無了知，不辨真實。此道人日用安心的訣。苟能
<lb ed="X" n="0494b07"/><lb ed="R016" n="0114b10"/>任運如斯，則心心合道，念念證真，不起滅定，而現
<lb ed="X" n="0494b08"/><lb ed="R016" n="0114b11"/>度生事業矣。從上諸祖，未有不入此法門者。此參
<lb ed="X" n="0494b09"/><lb ed="R016" n="0114b12"/>禪向上一路，所謂衲僧巴鼻也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0494b10"/><lb ed="R016" n="0114b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0494b1001">彼諸眾生聞是法門，信解受持不生驚畏，是則名為
<lb ed="X" n="0494b11"/><lb ed="R016" n="0114b14"/>隨順覺性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0494b12"/><lb ed="R016" n="0114b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0494b1201" style="margin-left:1em">此直指頓悟安心，乃脩行之要也。此法門即上居
<lb ed="X" n="0494b13"/><lb ed="R016" n="0114b16"/>一切時等，以此法難信難解難持，若聞而不生驚
<lb ed="X" n="0494b14"/><lb ed="R016" n="0114b17"/>怖者，可謂善能隨順覺性也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0494b15"/><lb ed="R016" n="0114b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0494b1501">善男子！汝等當知，如是眾生<anchor xml:id="nkr_note_add_0494b1501" n="0494b1501"/><anchor xml:id="beg0494b1501" n="0494b1501"/>已<anchor xml:id="end0494b1501"/>曾供養百千萬億恒
<lb ed="X" n="0494b16"/><lb ed="R016" n="0115a01"/>河沙諸佛及大菩薩，植眾德本，佛說是人名為成就
<lb ed="X" n="0494b17"/><lb ed="R016" n="0115a02"/>一切種智。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0494b18"/><lb ed="R016" n="0115a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0494b1801" style="margin-left:1em">此結上頓悟任運合道之機，皆夙因深厚者，方能
<lb ed="X" n="0494b19"/><lb ed="R016" n="0115a04"/>信受不疑也。此等之人，雖居因位，決定成佛無疑矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0494b20"/><lb ed="R016" n="0115a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0494b2001">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p>
<lb ed="X" n="0494b21"/><lb ed="R016" n="0115a06"/><lg xml:id="lgX10p0494b2101"><l>清淨慧當知，<caesura/>圓滿菩提性，<caesura/>無取亦無證，</l>
<lb ed="X" n="0494b22"/><lb ed="R016" n="0115a07"/><l>無菩薩眾生，<caesura/>此頌覺性平等本無差別。</l>
<lb ed="X" n="0494b23"/><lb ed="R016" n="0115a08"/><l>覺與未覺時，<caesura/>漸次有差別。<caesura/>眾生為解礙，</l>
<lb ed="X" n="0494b24"/><lb ed="R016" n="0115a09"/><l>菩薩未離覺，<caesura/>入地永寂滅，<caesura/>不住一切相。</l>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0494c" n="0494c"/>
<lb ed="X" n="0494c01"/><lb ed="R016" n="0115a10"/><l>大覺悉圓滿，<caesura/>名為徧隨順。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0494c02"/><lb ed="R016" n="0115a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0494c0201" style="margin-left:1em">初二句總頌差別，所以眾生一句觀行即，菩薩一
<lb ed="X" n="0494c03"/><lb ed="R016" n="0115a12"/>句相似即，入地二句頌分真即，大覺二句頌究竟
<lb ed="X" n="0494c04"/><lb ed="R016" n="0115a13"/>即。然初句覺與未覺，亦該攝理即、名字即也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0494c05"/><lb ed="R016" n="0115a14"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0494c0501"><l>末世諸眾生，<caesura/>心不生虗妄，<caesura/>佛說如是人，</l>
<lb ed="X" n="0494c06"/><lb ed="R016" n="0115a15"/><l>現世即菩薩，<caesura/>供養恒沙佛，<caesura/>功德<anchor xml:id="nkr_note_add_0494c0601" n="0494c0601"/><anchor xml:id="beg0494c0601" n="0494c0601"/>已<anchor xml:id="end0494c0601"/>圓滿。</l>
<lb ed="X" n="0494c07"/><lb ed="R016" n="0115a16"/><l>雖有多方便，<caesura/>皆名隨順智。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0494c08"/><lb ed="R016" n="0115a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0494c0801" style="margin-left:1em">末二句總頌位行雖差，皆隨順覺性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0494c09"/><lb ed="R016" n="0115a18"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>圓覺經直解卷上</cb:jhead></cb:juan>
<milestone unit="juan" n="2"/>
<lb ed="X" n="0494c10"/>
<lb ed="X" n="0494c11"/>
<lb ed="X" n="0494c12"/>
<lb ed="X" n="0494c13"/><lb ed="R016" n="0115b01"/><cb:juan fun="open" n="2"><cb:mulu type="卷" n="2"></cb:mulu><cb:jhead>大方廣圓覺脩多羅了義經直解卷下</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0494c14"/><lb ed="R016" n="0115b02"/><byline cb:type="other">唐罽賓國沙門佛陀多羅譯</byline>
<lb ed="X" n="0494c15"/><lb ed="R016" n="0115b03"/><byline cb:type="author">明匡山逸臾憨山釋德清解</byline>
<lb ed="X" n="0494c16"/><lb ed="R016" n="0115b04"/><byline cb:type="other">明新安　程夢暘覺我較閱</byline>
<lb ed="X" n="0494c17"/><lb ed="R016" n="0115b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">威德章</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0494c1701">於是威德自在菩薩在大眾中即從座起，頂禮佛足，
<lb ed="X" n="0494c18"/><lb ed="R016" n="0115b06"/>右繞三帀，長跪叉手而白佛言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0494c19"/><lb ed="R016" n="0115b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0494c1901" style="margin-left:1em">進問威儀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0494c20"/><lb ed="R016" n="0115b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0494c2001">大悲世尊廣為我等分別如是隨順覺性，令諸菩薩
<lb ed="X" n="0494c21"/><lb ed="R016" n="0115b09"/>覺心光明承佛圓音，不因脩習而得善利。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0494c22"/><lb ed="R016" n="0115b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0494c2201" style="margin-left:1em">此慶聞讚謝也。以聞佛圓音所流，大智教光灌大
<lb ed="X" n="0494c23"/><lb ed="R016" n="0115b11"/>眾心，神力所加照破無明，各各自心光明頓現，此
<lb ed="X" n="0494c24"/><lb ed="R016" n="0115b12"/>所以不因脩習而得善利也。下請入門方便。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0495a" n="0495a"/>
<lb ed="X" n="0495a01"/><lb ed="R016" n="0115b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0495a0101">世尊！譬如大城外有四門，隨方來者非止一路，一切
<lb ed="X" n="0495a02"/><lb ed="R016" n="0115b14"/>菩薩莊嚴佛國及成菩提非一方便。惟願世尊廣為
<lb ed="X" n="0495a03"/><lb ed="R016" n="0115b15"/>我等宣說一切方便漸次，并脩行人總有幾種，令此
<lb ed="X" n="0495a04"/><lb ed="R016" n="0115b16"/>會菩薩及末世眾生求大乘者速得開悟，遊戲如來
<lb ed="X" n="0495a05"/><lb ed="R016" n="0115b17"/>大寂滅海？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0495a06"/><lb ed="R016" n="0115b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0495a0601" style="margin-left:1em">此問行也。由上但聞所證之差別，未聞能證之行，
<lb ed="X" n="0495a07"/><lb ed="R016" n="0116a01"/>故今特請入門之方便也。城喻圓覺，門喻所入之
<lb ed="X" n="0495a08"/><lb ed="R016" n="0116a02"/>路，方便正是入證之行，即楞嚴之最初方便，所謂
<lb ed="X" n="0495a09"/><lb ed="R016" n="0116a03"/>隨方取便乃下手之工夫也。漸次者，以初圓照二
<lb ed="X" n="0495a10"/><lb ed="R016" n="0116a04"/>字為成佛因地，故初云知是空華即無輪轉，知幻
<lb ed="X" n="0495a11"/><lb ed="R016" n="0116a05"/>即離，不作方便乃圓脩頓悟，故不假方便乃上上
<lb ed="X" n="0495a12"/><lb ed="R016" n="0116a06"/>根人之行。今為中下故請漸次，意在開三觀門，即
<lb ed="X" n="0495a13"/><lb ed="R016" n="0116a07"/>下單復圓脩二十五輪皆漸次也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0495a14"/><lb ed="R016" n="0116a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0495a1401">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0495a1401" n="0495a1401"/><anchor xml:id="beg0495a1401" n="0495a1401"/>已<anchor xml:id="end0495a1401"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0495a15"/><lb ed="R016" n="0116a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0495a1501" style="margin-left:1em">此敘求法懇誠。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0495a16"/><lb ed="R016" n="0116a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0495a1601">爾時，世尊告威德自在菩薩言：善哉，善哉！汝等乃能
<lb ed="X" n="0495a17"/><lb ed="R016" n="0116a11"/>為諸菩薩及末世眾生，問於如來如是方便。汝今諦
<lb ed="X" n="0495a18"/><lb ed="R016" n="0116a12"/>聽，當為汝說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0495a19"/><lb ed="R016" n="0116a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0495a1901" style="margin-left:1em">讚許誡聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0495a20"/><lb ed="R016" n="0116a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0495a2001">於是威德自在菩薩奉教歡喜，及諸大眾默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0495a21"/><lb ed="R016" n="0116a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0495a2101" style="margin-left:1em">此欣承法音，冥心佇聽也。</p><p xml:id="pX10p0495a2111" style="margin-left:1em" cb:place="inline">正示。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0495a22"/><lb ed="R016" n="0116a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0495a2201">善男子！無上妙覺徧諸十方出生如來，與一切法同
<lb ed="X" n="0495a23"/><lb ed="R016" n="0116a17"/>體平等，於諸脩行實無有二。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0495a24"/><lb ed="R016" n="0116a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0495a2401" style="margin-left:1em">此示法性圓滿，本無迷悟，平等無二，但契一真，不
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0495b" n="0495b"/>
<lb ed="X" n="0495b01"/><lb ed="R016" n="0116b01"/>假多行，故云於諸脩行實無有二。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0495b02"/><lb ed="R016" n="0116b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0495b0201">方便隨順其數無量，圓攝所歸循性差別，當有三
<lb ed="X" n="0495b03"/><lb ed="R016" n="0116b03"/>種：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0495b04"/><lb ed="R016" n="0116b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0495b0401" style="margin-left:1em">此正入證之門也。然覺性徧滿一切諸法，則法法
<lb ed="X" n="0495b05"/><lb ed="R016" n="0116b05"/>皆為入證之門。但隨機圓攝，不無其要，故但有三
<lb ed="X" n="0495b06"/><lb ed="R016" n="0116b06"/>門。然此三門，即楞嚴三觀，謂空、假、中也。且二經列
<lb ed="X" n="0495b07"/><lb ed="R016" n="0116b07"/>三名，同一梵語，謂奢摩他、三摩鉢提、禪那。古釋奢
<lb ed="X" n="0495b08"/><lb ed="R016" n="0116b08"/>摩他，此翻云止，以寂靜為相，義當空觀。三摩鉢提，
<lb ed="X" n="0495b09"/><lb ed="R016" n="0116b09"/>此翻云等至，亦名等持，以幻化為相，義當假觀。禪
<lb ed="X" n="0495b10"/><lb ed="R016" n="0116b10"/>那，此翻云靜慮，雙離靜幻，以寂滅為相下，義當中
<lb ed="X" n="0495b11"/><lb ed="R016" n="0116b11"/>觀。然脩證必須三觀者，以如來藏心具三諦理，謂
<lb ed="X" n="0495b12"/><lb ed="R016" n="0116b12"/>空、不空、空、不空。此以三觀各照一諦，圓攝一心，故
<lb ed="X" n="0495b13"/><lb ed="R016" n="0116b13"/>曰圓照。以一心圓照則為頓，三觀次第各照故為
<lb ed="X" n="0495b14"/><lb ed="R016" n="0116b14"/>漸，其實本無三一次第之差也。後文自明。</p>
<lb ed="X" n="0495b15"/><lb ed="R016" n="0116b15"/><p xml:id="pX10p0495b1501" style="margin-left:1em">初奢摩他。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0495b16"/><lb ed="R016" n="0116b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0495b1601">善男子！若諸菩薩悟淨圓覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0495b17"/><lb ed="R016" n="0116b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0495b1701" style="margin-left:1em">此標行本，乃悟後稱性脩，非迷中脩也。謂菩薩脩
<lb ed="X" n="0495b18"/><lb ed="R016" n="0116b18"/>行，先要了悟本有淨圓真心，依此不生不滅真心，
<lb ed="X" n="0495b19"/><lb ed="R016" n="0117a01"/>安立觀行，淨治歷劫無明習氣。以此為脩，唯約稱
<lb ed="X" n="0495b20"/><lb ed="R016" n="0117a02"/>性為脩耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0495b21"/><lb ed="R016" n="0117a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0495b2101">以淨覺心，取靜為行，由澄諸念，覺識煩動，靜慧發生，
<lb ed="X" n="0495b22"/><lb ed="R016" n="0117a04"/>身心客塵，從此永滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0495b23"/><lb ed="R016" n="0117a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0495b2301" style="margin-left:1em">此示空觀行相也。發覺初心，以靜為首，以未悟時，
<lb ed="X" n="0495b24"/><lb ed="R016" n="0117a06"/>一向妄想動亂，今既悟此心，即以所悟覺心，發起
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0495c" n="0495c"/>
<lb ed="X" n="0495c01"/><lb ed="R016" n="0117a07"/>觀照，返觀不動之心體，故云取靜為行。由此妄想
<lb ed="X" n="0495c02"/><lb ed="R016" n="0117a08"/>消歇，則見阿賴耶中習氣生滅之相，故云由澄諸
<lb ed="X" n="0495c03"/><lb ed="R016" n="0117a09"/>念，覺識煩動。久久觀察，則自心光明，忽然發現，故
<lb ed="X" n="0495c04"/><lb ed="R016" n="0117a10"/>云靜慧發生。心光一發，則頓見身心幻妄，本來不
<lb ed="X" n="0495c05"/><lb ed="R016" n="0117a11"/>有，故如客塵。如此則內脫身心，故云永滅。此最初
<lb ed="X" n="0495c06"/><lb ed="R016" n="0117a12"/>工夫，一念頓證無生也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0495c07"/><lb ed="R016" n="0117a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0495c0701">便能內發寂靜輕安。由寂靜故。十方世界諸如來心。
<lb ed="X" n="0495c08"/><lb ed="R016" n="0117a14"/>於中顯現如鏡中像。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0495c09"/><lb ed="R016" n="0117a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0495c0901" style="margin-left:1em">此示入觀之效也。以圓覺妙心，向以幻妄身心無
<lb ed="X" n="0495c10"/><lb ed="R016" n="0117a16"/>明遮障，今身心既脫，則無明重擔歇滅，故云內發
<lb ed="X" n="0495c11"/><lb ed="R016" n="0117a17"/>寂靜輕安。到此十方廓然，則本有法身挺露，故云
<lb ed="X" n="0495c12"/><lb ed="R016" n="0117a18"/>諸如來心顯現，如鏡中像。所謂諸佛法身入我性，
<lb ed="X" n="0495c13"/><lb ed="R016" n="0117b01"/>我心還共如來合，乃妙契法身。此正楞嚴返流全
<lb ed="X" n="0495c14"/><lb ed="R016" n="0117b02"/>一，六用不行，十方國土皎然清淨，譬如琉璃內懸
<lb ed="X" n="0495c15"/><lb ed="R016" n="0117b03"/>明月，乃至一切如來密圓淨妙皆現其中，當圓教
<lb ed="X" n="0495c16"/><lb ed="R016" n="0117b04"/>頓破無明之相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0495c17"/><lb ed="R016" n="0117b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0495c1701">此方便者，名奢摩他。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0495c18"/><lb ed="R016" n="0117b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0495c1801" style="margin-left:1em">結名也。奢摩他，此翻云止。寂靜義，在因名止，在果
<lb ed="X" n="0495c19"/><lb ed="R016" n="0117b07"/>名定，義當空觀。</p>
<lb ed="X" n="0495c20"/><lb ed="R016" n="0117b08"/><p xml:id="pX10p0495c2001" style="margin-left:1em">次三摩鉢提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0495c21"/><lb ed="R016" n="0117b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0495c2101">善男子！若諸菩薩悟淨圓覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0495c22"/><lb ed="R016" n="0117b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0495c2201" style="margin-left:1em">以所悟淨圓覺心而為行本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0495c23"/><lb ed="R016" n="0117b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0495c2301">以淨覺心，知覺心性及與根塵皆因幻化，即起諸幻
<lb ed="X" n="0495c24"/><lb ed="R016" n="0117b12"/>以除幻者，變化諸幻而開幻眾。由起幻故，便能內發
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0496a" n="0496a"/>
<lb ed="X" n="0496a01"/><lb ed="R016" n="0117b13"/>大悲輕安。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0496a02"/><lb ed="R016" n="0117b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0496a0201" style="margin-left:1em">此示假觀行相也。心，性識也。謂依所悟淨圓覺心，
<lb ed="X" n="0496a03"/><lb ed="R016" n="0117b15"/>發起智照，照彼識與根塵，本來不有，皆因無明之
<lb ed="X" n="0496a04"/><lb ed="R016" n="0117b16"/>所變現，雖有而性常自空，故云皆因幻化。然幻化，
<lb ed="X" n="0496a05"/><lb ed="R016" n="0117b17"/>指枝末無明也。既了自<anchor xml:id="nkr_note_add_0496a0501" n="0496a0501"/><anchor xml:id="beg0496a0501" n="0496a0501"/>己<anchor xml:id="end0496a0501"/>識及根塵，悉如幻化，則
<lb ed="X" n="0496a06"/><lb ed="R016" n="0117b18"/>例觀一切眾生，一一如幻，故云即起諸幻。以除幻
<lb ed="X" n="0496a07"/><lb ed="R016" n="0118a01"/>者，諸幻，謂幻智。此幻者，推根本無明，謂依如幻始
<lb ed="X" n="0496a08"/><lb ed="R016" n="0118a02"/>覺之智，頓破根本無明。變化等者，謂除滅無明，自
<lb ed="X" n="0496a09"/><lb ed="R016" n="0118a03"/>然而有不思議業用，故云變化諸幻。而開幻眾，廣
<lb ed="X" n="0496a10"/><lb ed="R016" n="0118a04"/>作度生佛事，現十界身，普應一切，此出真涉假之
<lb ed="X" n="0496a11"/><lb ed="R016" n="0118a05"/>行相也。由起幻等者，謂<anchor xml:id="nkr_note_add_0496a1101" n="0496a1101"/><anchor xml:id="beg0496a1101" n="0496a1101"/>已<anchor xml:id="end0496a1101"/>證真如，從真如起利生
<lb ed="X" n="0496a12"/><lb ed="R016" n="0118a06"/>事業，而以同體大悲，廣化眾生，不取眾生之相，故
<lb ed="X" n="0496a13"/><lb ed="R016" n="0118a07"/>云大悲輕安。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0496a14"/><lb ed="R016" n="0118a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0496a1401">一切菩薩從此起行漸次增進，彼觀幻者非同幻故，
<lb ed="X" n="0496a15"/><lb ed="R016" n="0118a09"/>非同幻觀皆是幻故，幻相永滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0496a16"/><lb ed="R016" n="0118a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0496a1601" style="margin-left:1em">此示觀行增進之相也。以證性未圓，無明未淨，漸
<lb ed="X" n="0496a17"/><lb ed="R016" n="0118a11"/>漸深入，故云漸次。以對待未忘，先遣所觀之境，猶
<lb ed="X" n="0496a18"/><lb ed="R016" n="0118a12"/>存能觀之智，故云彼觀幻者，非同幻故。觀幻者，觀
<lb ed="X" n="0496a19"/><lb ed="R016" n="0118a13"/>即能觀之智，幻者即所觀之境，真智獨存，故不同
<lb ed="X" n="0496a20"/><lb ed="R016" n="0118a14"/>彼幻。然所觀既妄，能觀亦泯，若存能觀，猶未離幻，
<lb ed="X" n="0496a21"/><lb ed="R016" n="0118a15"/>故云非同幻觀。皆是幻故，能所雙忘，境智俱絕，唯
<lb ed="X" n="0496a22"/><lb ed="R016" n="0118a16"/>一真心，故云幻相永離。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0496a23"/><lb ed="R016" n="0118a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0496a2301">是諸菩薩，所圓妙行，如土長苗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0496a24"/><lb ed="R016" n="0118a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0496a2401" style="margin-left:1em">此喻增進之相也。謂菩薩觀行，境智雙忘，一真獨
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0496b" n="0496b"/>
<lb ed="X" n="0496b01"/><lb ed="R016" n="0118b01"/>立，則法身真地，智種靈苗，漸漸增長。土喻法身真
<lb ed="X" n="0496b02"/><lb ed="R016" n="0118b02"/>地，本覺真如如種子，觀智增明如苗長。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0496b03"/><lb ed="R016" n="0118b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0496b0301">此方便者，名三摩鉢提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0496b04"/><lb ed="R016" n="0118b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0496b0401" style="margin-left:1em">此結觀名也。梵語三摩鉢提，此云等至，等持之中
<lb ed="X" n="0496b05"/><lb ed="R016" n="0118b05"/>能至聖位故。</p>
<lb ed="X" n="0496b06"/><lb ed="R016" n="0118b06"/><p xml:id="pX10p0496b0601" style="margin-left:1em">三，禪那。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0496b07"/><lb ed="R016" n="0118b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0496b0701">善男子！若諸菩薩悟淨圓覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0496b08"/><lb ed="R016" n="0118b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0496b0801" style="margin-left:1em">此標行本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0496b09"/><lb ed="R016" n="0118b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0496b0901">以淨覺心不取幻化及諸淨相，了知身心皆為罣礙，
<lb ed="X" n="0496b10"/><lb ed="R016" n="0118b10"/>無知覺明不依諸礙，永得超過礙無礙境，受用世界
<lb ed="X" n="0496b11"/><lb ed="R016" n="0118b11"/>及與身心相在塵域，如器中鍠聲出於外，煩惱涅槃
<lb ed="X" n="0496b12"/><lb ed="R016" n="0118b12"/>不相留礙。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0496b13"/><lb ed="R016" n="0118b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0496b1301" style="margin-left:1em">此正示中觀行相也。謂依所悟淨圓覺心，建立觀
<lb ed="X" n="0496b14"/><lb ed="R016" n="0118b14"/>行，直觀中道一心，外忘其境，故云不取幻化。內忘
<lb ed="X" n="0496b15"/><lb ed="R016" n="0118b15"/>其智，不取靜相。境智俱忘，身心寂滅，皆無障礙，故
<lb ed="X" n="0496b16"/><lb ed="R016" n="0118b16"/>云了知知覺。明乃根本無明也。謂對待既忘，能所
<lb ed="X" n="0496b17"/><lb ed="R016" n="0118b17"/>不立，則無明淨盡，故云無知覺明。境智俱空，故云
<lb ed="X" n="0496b18"/><lb ed="R016" n="0118b18"/>不依諸礙。以離境故超礙，離智故超無礙，畢竟寂
<lb ed="X" n="0496b19"/><lb ed="R016" n="0119a01"/>滅，故云永得超過。鍠乃鐘鼓之聲，言雖有體質，而
<lb ed="X" n="0496b20"/><lb ed="R016" n="0119a02"/>不礙聲之遠達。正取器微聲大，以明即礙處能達
<lb ed="X" n="0496b21"/><lb ed="R016" n="0119a03"/>無礙。意謂向心境未忘，則身心世界為礙。今既了
<lb ed="X" n="0496b22"/><lb ed="R016" n="0119a04"/>悟法身，即此幻妄身心世界，不礙法身，故云受用
<lb ed="X" n="0496b23"/><lb ed="R016" n="0119a05"/>世界。及與身心，相在塵域，如器中鍠，聲出於外，以
<lb ed="X" n="0496b24"/><lb ed="R016" n="0119a06"/>喻法身出礙也。煩惱約生死，法謂身心世界也。涅
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0496c" n="0496c"/>
<lb ed="X" n="0496c01"/><lb ed="R016" n="0119a07"/>槃約理智，唯一真心，故生死涅槃，不相留礙也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0496c02"/><lb ed="R016" n="0119a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0496c0201">便能內發寂滅輕安。妙覺隨順寂滅境界。自他身心
<lb ed="X" n="0496c03"/><lb ed="R016" n="0119a09"/>所不能及。眾生壽命皆為浮想。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0496c04"/><lb ed="R016" n="0119a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0496c0401" style="margin-left:1em">此示觀行成益之相也。以生滅既滅，寂滅現前，三
<lb ed="X" n="0496c05"/><lb ed="R016" n="0119a11"/>德圓證，涅槃常樂，故云寂靜輕安。心心隨順，妙覺
<lb ed="X" n="0496c06"/><lb ed="R016" n="0119a12"/>寂滅，故云自他身心所不能及，眾生壽命皆為浮
<lb ed="X" n="0496c07"/><lb ed="R016" n="0119a13"/>想。此則二障永斷，二死永忘，所謂究竟一心之極
<lb ed="X" n="0496c08"/><lb ed="R016" n="0119a14"/>證也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0496c09"/><lb ed="R016" n="0119a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0496c0901">此方便者，名為禪那。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0496c10"/><lb ed="R016" n="0119a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0496c1001" style="margin-left:1em">此結名也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0496c11"/><lb ed="R016" n="0119a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0496c1101">善男子！此三法門皆是圓覺，親近隨順十方如來，因
<lb ed="X" n="0496c12"/><lb ed="R016" n="0119a18"/>此成佛。十方菩薩種種方便、一切同異，皆依如是三
<lb ed="X" n="0496c13"/><lb ed="R016" n="0119b01"/>種事業，若得圓證即成圓覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0496c14"/><lb ed="R016" n="0119b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0496c1401" style="margin-left:1em">此總結方便之漸次也。謂此三法門，皆是隨順親
<lb ed="X" n="0496c15"/><lb ed="R016" n="0119b03"/>近圓覺之方便。即如來之因地，諸菩薩之萬行，或
<lb ed="X" n="0496c16"/><lb ed="R016" n="0119b04"/>漸次，或偏圓，皆依如是三種事業，或單複圓脩。若
<lb ed="X" n="0496c17"/><lb ed="R016" n="0119b05"/>一念圓證，即成圓覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0496c18"/><lb ed="R016" n="0119b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0496c1801">善男子！假使有人脩於聖道，教化成就百千萬億阿
<lb ed="X" n="0496c19"/><lb ed="R016" n="0119b07"/>羅漢、辟支佛果，不如有人聞此圓覺無礙法門，一剎
<lb ed="X" n="0496c20"/><lb ed="R016" n="0119b08"/>那頃順脩習。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0496c21"/><lb ed="R016" n="0119b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0496c2101" style="margin-left:1em">此結行顯勝也。偏圓脩習，日劫相倍，故教多多。二
<lb ed="X" n="0496c22"/><lb ed="R016" n="0119b10"/>乘不若暫聞此法，以是成佛正因故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0496c23"/><lb ed="R016" n="0119b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0496c2301">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0496c24"/><lb ed="R016" n="0119b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0496c2401" style="margin-left:1em">次以偈重宣：</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0497a" n="0497a"/>
<lb ed="X" n="0497a01"/><lb ed="R016" n="0119b13"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0497a0101"><l>威德汝當知，<caesura/>無上大覺心，<caesura/>本際無二相，</l>
<lb ed="X" n="0497a02"/><lb ed="R016" n="0119b14"/><l>隨順諸方便，<caesura/>其數即無量，<caesura/>如來總開示。</l>
<lb ed="X" n="0497a03"/><lb ed="R016" n="0119b15"/><l>便有三種類。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0497a04"/><lb ed="R016" n="0119b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0497a0401" style="margin-left:1em">總頌標立三種觀行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497a05"/><lb ed="R016" n="0119b17"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0497a0501"><l>寂靜奢摩他，<caesura/>如鏡照諸像，<caesura/>如幻三摩地，</l>
<lb ed="X" n="0497a06"/><lb ed="R016" n="0119b18"/><l>如苗漸增長。<caesura/>禪那唯寂滅，<caesura/>如彼器中鍠。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0497a07"/><lb ed="R016" n="0120a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0497a0701" style="margin-left:1em">此頌三種行相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497a08"/><lb ed="R016" n="0120a02"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0497a0801"><l>三種妙法門，<caesura/>皆是覺隨順，<caesura/>十方諸如來，</l>
<lb ed="X" n="0497a09"/><lb ed="R016" n="0120a03"/><l>及諸大菩薩，<caesura/>因地得成道，<caesura/>三事圓證故。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0497a10"/><lb ed="R016" n="0120a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0497a1001" style="margin-left:1em">此總頌結名。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0497a11"/><lb ed="R016" n="0120a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">辨音章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0497a1101">於是辨音菩薩在大眾中即從座起，頂禮佛足，右繞
<lb ed="X" n="0497a12"/><lb ed="R016" n="0120a06"/>三帀，長跪叉手而白佛言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497a13"/><lb ed="R016" n="0120a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0497a1301" style="margin-left:1em">初進問威儀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497a14"/><lb ed="R016" n="0120a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0497a1401">大悲世尊！如是法門甚為希有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497a15"/><lb ed="R016" n="0120a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0497a1501" style="margin-left:1em">慶讚。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497a16"/><lb ed="R016" n="0120a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0497a1601">世尊！此諸方便，一切菩薩於圓覺門有幾脩習？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497a17"/><lb ed="R016" n="0120a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0497a1701" style="margin-left:1em">此正陳問意也。謂前佛說三觀，未審菩薩所脩，為
<lb ed="X" n="0497a18"/><lb ed="R016" n="0120a12"/>一人具三？為三人各一？為同時？為次第？故請開示，
<lb ed="X" n="0497a19"/><lb ed="R016" n="0120a13"/>以便脩習也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497a20"/><lb ed="R016" n="0120a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0497a2001">願為大眾及末世眾生，方便開示，令悟實相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497a21"/><lb ed="R016" n="0120a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0497a2101" style="margin-left:1em">此問所為也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497a22"/><lb ed="R016" n="0120a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0497a2201">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0497a2201" n="0497a2201"/><anchor xml:id="beg0497a2201" n="0497a2201"/>已<anchor xml:id="end0497a2201"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497a23"/><lb ed="R016" n="0120a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0497a2301" style="margin-left:1em">三展<g ref="#CB05418">䖍</g>誠。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497a24"/><lb ed="R016" n="0120a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0497a2401">爾時，世尊告辨音菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝等乃
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0497b" n="0497b"/>
<lb ed="X" n="0497b01"/><lb ed="R016" n="0120b01"/>能為諸大眾及末世眾生，問於如來如是脩習。汝今
<lb ed="X" n="0497b02"/><lb ed="R016" n="0120b02"/>諦聽，當為汝說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497b03"/><lb ed="R016" n="0120b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0497b0301" style="margin-left:1em">誡聽許說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497b04"/><lb ed="R016" n="0120b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0497b0401">時，辨音菩薩奉教歡喜，及諸大眾默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497b05"/><lb ed="R016" n="0120b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0497b0501" style="margin-left:1em">佇聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497b06"/><lb ed="R016" n="0120b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0497b0601">善男子！一切如來圓覺清淨，本無脩習及脩習者。一
<lb ed="X" n="0497b07"/><lb ed="R016" n="0120b07"/>切菩薩及末世眾生，依於未覺幻力脩習，爾時便有
<lb ed="X" n="0497b08"/><lb ed="R016" n="0120b08"/>二十五種清淨定輪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497b09"/><lb ed="R016" n="0120b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0497b0901" style="margin-left:1em">此總答問意也。圓覺淨性，眾生本具，不假脩習。但
<lb ed="X" n="0497b10"/><lb ed="R016" n="0120b10"/>今在迷中，以幻脩幻，唯以幻力，故有二十五種之
<lb ed="X" n="0497b11"/><lb ed="R016" n="0120b11"/>不同。蓋三觀一心，元無別異，第各隨人意要，偏重
<lb ed="X" n="0497b12"/><lb ed="R016" n="0120b12"/>所習，展轉而為二十五輪，非定有二十五種也。然
<lb ed="X" n="0497b13"/><lb ed="R016" n="0120b13"/>二十五種，不出三觀單複圓脩而分差別。初單脩
<lb ed="X" n="0497b14"/><lb ed="R016" n="0120b14"/>三觀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497b15"/><lb ed="R016" n="0120b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0497b1501">若諸菩薩唯取極靜，由靜力故永斷煩惱究竟成就，
<lb ed="X" n="0497b16"/><lb ed="R016" n="0120b16"/>不起於座便入涅槃，此菩薩者名單脩奢摩他。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497b17"/><lb ed="R016" n="0120b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0497b1701" style="margin-left:1em">此單脩空觀也。然三諦本唯一境，故三觀本乎一
<lb ed="X" n="0497b18"/><lb ed="R016" n="0120b18"/>心。圓融該攝，舉一即具三。言三體即一，所謂正偏
<lb ed="X" n="0497b19"/><lb ed="R016" n="0121a01"/>帶兼。故雖單脩一觀，必兼餘二。雖不明說，義即全
<lb ed="X" n="0497b20"/><lb ed="R016" n="0121a02"/>具。今言唯取極靜，是以觀空為主。由靜力故，永斷
<lb ed="X" n="0497b21"/><lb ed="R016" n="0121a03"/>煩惱，則義該於假。以煩惱幻化，以靜力斷之。若究
<lb ed="X" n="0497b22"/><lb ed="R016" n="0121a04"/>竟成就，圓證一心，則攝中也。故不起於座，便入涅
<lb ed="X" n="0497b23"/><lb ed="R016" n="0121a05"/>槃。此單以圓脩空觀而入也。能作如是觀，義方滿
<lb ed="X" n="0497b24"/><lb ed="R016" n="0121a06"/>足。標名應有悟淨圓覺四字，譯人略耳。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0497c" n="0497c"/>
<lb ed="X" n="0497c01"/><lb ed="R016" n="0121a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0497c0101">若諸菩薩唯觀如幻，以佛力故變化世界種種作用，
<lb ed="X" n="0497c02"/><lb ed="R016" n="0121a08"/>備行菩薩清淨妙行，於陀羅尼不失寂念及諸靜慧，
<lb ed="X" n="0497c03"/><lb ed="R016" n="0121a09"/>此菩薩者名單脩三摩鉢提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497c04"/><lb ed="R016" n="0121a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0497c0401" style="margin-left:1em">此單脩假觀也。佛力者，謂自性本具真如，佛性內
<lb ed="X" n="0497c05"/><lb ed="R016" n="0121a11"/>熏之力故，發起種種變化作用，備脩妙行。此依幻
<lb ed="X" n="0497c06"/><lb ed="R016" n="0121a12"/>行，於陀羅尼不失寂念，則全體起用，兼攝一心中
<lb ed="X" n="0497c07"/><lb ed="R016" n="0121a13"/>道寂滅之體，而起空慧，照破無明，是以假攝中空也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497c08"/><lb ed="R016" n="0121a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0497c0801">若諸菩薩唯滅諸幻，不取作用獨斷煩惱，煩惱斷盡
<lb ed="X" n="0497c09"/><lb ed="R016" n="0121a15"/>便證實相，此菩薩者名單脩禪那。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497c10"/><lb ed="R016" n="0121a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0497c1001" style="margin-left:1em">此單脩禪那中觀也。唯滅諸幻，獨斷煩惱，乃攝假
<lb ed="X" n="0497c11"/><lb ed="R016" n="0121a17"/>入中。煩惱斷盡，便登實相，乃攝空入中。正遮照同
<lb ed="X" n="0497c12"/><lb ed="R016" n="0121a18"/>時以顯中也。以唯滅斷盡則雙遮，獨斷便證則雙
<lb ed="X" n="0497c13"/><lb ed="R016" n="0121b01"/>照。此上單脩三觀也。下複脩二十一輪，每觀領七，
<lb ed="X" n="0497c14"/><lb ed="R016" n="0121b02"/>故二十一。初空觀頷七。先複二觀二。</p>
<lb ed="X" n="0497c15"/><lb ed="R016" n="0121b03"/><p xml:id="pX10p0497c1501" style="margin-left:1em">初先空後假。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497c16"/><lb ed="R016" n="0121b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0497c1601">若諸菩薩先取至靜，以靜慧心照諸幻者，便於是中
<lb ed="X" n="0497c17"/><lb ed="R016" n="0121b05"/>起菩薩行。此菩薩者，名先脩奢摩他後脩三摩鉢提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497c18"/><lb ed="R016" n="0121b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0497c1801" style="margin-left:1em">次先空後中。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497c19"/><lb ed="R016" n="0121b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0497c1901">若諸菩薩以靜慧故證至靜性，便斷煩惱永出生死。
<lb ed="X" n="0497c20"/><lb ed="R016" n="0121b08"/>此菩薩者，名先脩奢摩他後脩禪那。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0497c21"/><lb ed="R016" n="0121b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0497c2101" style="margin-left:1em">即體之智，故云靜慧。還照寂體，故云證至靜性。便
<lb ed="X" n="0497c22"/><lb ed="R016" n="0121b10"/>斷煩惱，永出生死，因亡果喪，圓證一心，故為中道。</p>
<lb ed="X" n="0497c23"/><lb ed="R016" n="0121b11"/><p xml:id="pX10p0497c2301" style="margin-left:1em">次複三觀二。</p>
<lb ed="X" n="0497c24"/><lb ed="R016" n="0121b12"/><p xml:id="pX10p0497c2401" style="margin-left:1em">初先空，次假，後中。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0498a" n="0498a"/>
<lb ed="X" n="0498a01"/><lb ed="R016" n="0121b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0498a0101">若諸菩薩以寂靜慧，復現幻力種種變現度諸眾生，
<lb ed="X" n="0498a02"/><lb ed="R016" n="0121b14"/>後斷煩惱而入寂滅。此菩薩者，名先脩奢摩他，次脩
<lb ed="X" n="0498a03"/><lb ed="R016" n="0121b15"/>三摩鉢提，後脩禪那。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498a04"/><lb ed="R016" n="0121b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0498a0401" style="margin-left:1em">次先空，次中，後假。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498a05"/><lb ed="R016" n="0121b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0498a0501">若諸菩薩以至靜力斷煩惱<anchor xml:id="nkr_note_add_0498a0501" n="0498a0501"/><anchor xml:id="beg0498a0501" n="0498a0501"/>已<anchor xml:id="end0498a0501"/>，後起菩薩清淨妙行
<lb ed="X" n="0498a06"/><lb ed="R016" n="0121b18"/>度諸眾生。此菩薩者，名先脩奢摩他、中脩禪那、後脩
<lb ed="X" n="0498a07"/><lb ed="R016" n="0122a01"/>三摩鉢提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498a08"/><lb ed="R016" n="0122a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0498a0801" style="margin-left:1em">次齊脩三觀有三：</p><p xml:id="pX10p0498a0808" style="margin-left:1em" cb:place="inline">初先靜齊寂幻。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498a09"/><lb ed="R016" n="0122a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0498a0901">若諸菩薩以至靜力心斷煩惱，復度眾生建立世界，
<lb ed="X" n="0498a10"/><lb ed="R016" n="0122a04"/>此菩薩者，名先脩奢摩他，齊脩三摩鉢提、禪那。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498a11"/><lb ed="R016" n="0122a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0498a1101" style="margin-left:1em">次先齊靜幻，後寂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498a12"/><lb ed="R016" n="0122a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0498a1201">若諸菩薩以至靜力資發變化後斷煩惱，此菩薩者
<lb ed="X" n="0498a13"/><lb ed="R016" n="0122a07"/>名齊脩奢摩他、三摩鉢提，後脩禪那。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498a14"/><lb ed="R016" n="0122a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0498a1401" style="margin-left:1em">後齊。靜寂。後幻。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498a15"/><lb ed="R016" n="0122a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0498a1501">若諸菩薩以至靜力用資寂滅，後起作用變化世界，
<lb ed="X" n="0498a16"/><lb ed="R016" n="0122a10"/>此菩薩者名齊脩奢摩他、禪那，後脩三摩鉢提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498a17"/><lb ed="R016" n="0122a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0498a1701" style="margin-left:1em">上靜觀七輪<anchor xml:id="nkr_note_add_0498a1701" n="0498a1701"/><anchor xml:id="beg0498a1701" n="0498a1701"/>已<anchor xml:id="end0498a1701"/>竟。</p><p xml:id="pX10p0498a1708" style="margin-left:1em" cb:place="inline">下幻觀七輪。</p>
<lb ed="X" n="0498a18"/><lb ed="R016" n="0122a12"/><p xml:id="pX10p0498a1801" style="margin-left:1em">初先幻後靜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498a19"/><lb ed="R016" n="0122a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0498a1901">若諸菩薩以變化力，種種隨順而取至靜，此菩薩者，
<lb ed="X" n="0498a20"/><lb ed="R016" n="0122a14"/>名先脩三摩鉢提，後脩奢摩他。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498a21"/><lb ed="R016" n="0122a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0498a2101" style="margin-left:1em">次先幻後寂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498a22"/><lb ed="R016" n="0122a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0498a2201">若諸菩薩以變化力，種種境界而取寂滅，此菩薩者，
<lb ed="X" n="0498a23"/><lb ed="R016" n="0122a17"/>名先脩三摩鉢提後脩禪那。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498a24"/><lb ed="R016" n="0122a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0498a2401" style="margin-left:1em">上複二</p><p xml:id="pX10p0498a2404" style="margin-left:1em" cb:place="inline">後複三。</p>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0498b" n="0498b"/>
<lb ed="X" n="0498b01"/><lb ed="R016" n="0122b01"/><p xml:id="pX10p0498b0101" style="margin-left:1em">初先幻，次靜，後寂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498b02"/><lb ed="R016" n="0122b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0498b0201">若諸菩薩以變化力而作佛事，安住寂靜而斷煩惱，
<lb ed="X" n="0498b03"/><lb ed="R016" n="0122b03"/>此菩薩者，名先脩三摩鉢提，中脩奢摩他，後脩禪那。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498b04"/><lb ed="R016" n="0122b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0498b0401" style="margin-left:1em">次先幻，次寂，後靜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498b05"/><lb ed="R016" n="0122b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0498b0501">若諸菩薩以變化力無礙作用，斷煩惱故安住至靜，
<lb ed="X" n="0498b06"/><lb ed="R016" n="0122b06"/>此菩薩者，名先脩三摩鉢提，中脩禪那，後脩奢摩他。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498b07"/><lb ed="R016" n="0122b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0498b0701" style="margin-left:1em">後齊三觀三。</p>
<lb ed="X" n="0498b08"/><lb ed="R016" n="0122b08"/><p xml:id="pX10p0498b0801" style="margin-left:1em">初先幻靜寂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498b09"/><lb ed="R016" n="0122b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0498b0901">若諸菩薩以變化力方便作用，至靜寂滅二俱隨順，
<lb ed="X" n="0498b10"/><lb ed="R016" n="0122b10"/>此菩薩者名先修三摩鉢提，齊脩奢摩他、禪那。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498b11"/><lb ed="R016" n="0122b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0498b1101" style="margin-left:1em">次齊幻靜，後寂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498b12"/><lb ed="R016" n="0122b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0498b1201">若諸菩薩以變化力種種起用，資於至靜後斷煩惱，
<lb ed="X" n="0498b13"/><lb ed="R016" n="0122b13"/>此菩薩者名齊脩三摩鉢提奢摩他，後脩禪那。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498b14"/><lb ed="R016" n="0122b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0498b1401" style="margin-left:1em">後齊。幻寂。後靜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498b15"/><lb ed="R016" n="0122b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0498b1501">若諸菩薩以變化力資於寂滅，後住清淨無作靜慮，
<lb ed="X" n="0498b16"/><lb ed="R016" n="0122b16"/>此菩薩者，名齊脩三摩鉢提禪那，後脩奢摩他。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498b17"/><lb ed="R016" n="0122b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0498b1701" style="margin-left:1em">三寂觀領七。</p><p xml:id="pX10p0498b1706" style="margin-left:1em" cb:place="inline">複二有二：</p>
<lb ed="X" n="0498b18"/><lb ed="R016" n="0122b18"/><p xml:id="pX10p0498b1801" style="margin-left:1em">先寂後靜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498b19"/><lb ed="R016" n="0123a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0498b1901">若諸菩薩以寂滅力而起至靜住於清淨，此菩薩者，
<lb ed="X" n="0498b20"/><lb ed="R016" n="0123a02"/>名先脩禪那後脩奢摩他。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498b21"/><lb ed="R016" n="0123a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0498b2101" style="margin-left:1em">次先寂後幻。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498b22"/><lb ed="R016" n="0123a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0498b2201">若諸菩薩以寂滅力而起作用，於一切境寂用隨順，
<lb ed="X" n="0498b23"/><lb ed="R016" n="0123a05"/>此菩薩者，名先脩禪那後脩三摩鉢提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498b24"/><lb ed="R016" n="0123a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0498b2401" style="margin-left:1em">次複三有二：</p><p xml:id="pX10p0498b2406" style="margin-left:1em" cb:place="inline">初先寂，次靜，後幻。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0498c" n="0498c"/>
<lb ed="X" n="0498c01"/><lb ed="R016" n="0123a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0498c0101">若諸菩薩以寂滅力，種種自性安於靜慮而起變化，
<lb ed="X" n="0498c02"/><lb ed="R016" n="0123a08"/>此菩薩者，名先脩禪那、中脩奢摩他、後脩三摩鉢提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498c03"/><lb ed="R016" n="0123a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0498c0301" style="margin-left:1em">次先寂，次幻，後靜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498c04"/><lb ed="R016" n="0123a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0498c0401">若諸菩薩以寂滅力，無作自性起於作用，清淨境界
<lb ed="X" n="0498c05"/><lb ed="R016" n="0123a11"/>歸於靜慮，此菩薩者，名先脩禪那，中脩三摩鉢提，後
<lb ed="X" n="0498c06"/><lb ed="R016" n="0123a12"/>脩奢摩他。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498c07"/><lb ed="R016" n="0123a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0498c0701" style="margin-left:1em">後齊三有三。</p><p xml:id="pX10p0498c0706" style="margin-left:1em" cb:place="inline">初先寂齊靜幻。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498c08"/><lb ed="R016" n="0123a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0498c0801">若諸菩薩以寂滅力種種清淨，而住靜慮起於變化，
<lb ed="X" n="0498c09"/><lb ed="R016" n="0123a15"/>此菩薩者名先脩禪那，齊脩奢摩他、三摩鉢提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498c10"/><lb ed="R016" n="0123a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0498c1001" style="margin-left:1em">次齊寂靜，後幻。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498c11"/><lb ed="R016" n="0123a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0498c1101">若諸菩薩以寂滅力，資於至靜而起變化，此菩薩者
<lb ed="X" n="0498c12"/><lb ed="R016" n="0123a18"/>名齊脩禪那、奢摩他，後脩三摩鉢提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498c13"/><lb ed="R016" n="0123b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0498c1301" style="margin-left:1em">後齊寂，幻後靜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498c14"/><lb ed="R016" n="0123b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0498c1401">若諸菩薩以寂滅力資於變化，而起至靜清明境慧，
<lb ed="X" n="0498c15"/><lb ed="R016" n="0123b03"/>此菩薩者，名齊脩禪那三摩鉢提，後脩奢摩他。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498c16"/><lb ed="R016" n="0123b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0498c1601" style="margin-left:1em">後圓脩三觀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498c17"/><lb ed="R016" n="0123b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0498c1701">若諸菩薩以圓覺慧圓合一切，於諸性相無離覺性，
<lb ed="X" n="0498c18"/><lb ed="R016" n="0123b06"/>此菩薩者名為圓脩三種自性清淨隨順。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498c19"/><lb ed="R016" n="0123b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0498c1901" style="margin-left:1em">此圓脩三觀，乃三觀一心一念具足，即初云圓照
<lb ed="X" n="0498c20"/><lb ed="R016" n="0123b08"/>清淨覺相。圓覺圓合，即圓照一切，則該十法界。於
<lb ed="X" n="0498c21"/><lb ed="R016" n="0123b09"/>諸性相無離覺性，即清淨覺相。諸佛本起因地，唯
<lb ed="X" n="0498c22"/><lb ed="R016" n="0123b10"/>一心圓照法界以為妙行，故二十五輪究竟歸極。
<lb ed="X" n="0498c23"/><lb ed="R016" n="0123b11"/>於此意顯此一觀以為圓脩，其二十四皆隨根耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0498c24"/><lb ed="R016" n="0123b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0498c2401">善男子！是名菩薩二十五輪。一切菩薩脩行如是，若
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0499a" n="0499a"/>
<lb ed="X" n="0499a01"/><lb ed="R016" n="0123b13"/>諸菩薩及末世眾生依此輪者，當持梵行寂靜思惟，
<lb ed="X" n="0499a02"/><lb ed="R016" n="0123b14"/>求哀懺悔經三七日，於二十五輪各安標記，至心求
<lb ed="X" n="0499a03"/><lb ed="R016" n="0123b15"/>哀隨手結取，依結開示便知頓漸，一念疑悔即不成
<lb ed="X" n="0499a04"/><lb ed="R016" n="0123b16"/>就。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0499a05"/><lb ed="R016" n="0123b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0499a0501" style="margin-left:1em">此總結勸脩也。當持梵行者，所謂因戒生定，即楞
<lb ed="X" n="0499a06"/><lb ed="R016" n="0123b18"/>嚴三種漸次，乃入禪之基本也。寂靜思惟懺悔，即
<lb ed="X" n="0499a07"/><lb ed="R016" n="0124a01"/>觀罪性空，所謂若欲懺悔者，端坐念實相也。求哀
<lb ed="X" n="0499a08"/><lb ed="R016" n="0124a02"/>結標，以驗根之頓漸，乃請諸聖神力加持，起決定
<lb ed="X" n="0499a09"/><lb ed="R016" n="0124a03"/>信耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0499a10"/><lb ed="R016" n="0124a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0499a1001">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p>
<lb ed="X" n="0499a11"/><lb ed="R016" n="0124a05"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0499a1101"><l>辨音汝當知，<caesura/>一切諸菩薩，<caesura/>無礙清淨覺，</l>
<lb ed="X" n="0499a12"/><lb ed="R016" n="0124a06"/><l>皆依禪定生，<caesura/>所謂奢摩他、<caesura/>三摩提、禪那。</l>
<lb ed="X" n="0499a13"/><lb ed="R016" n="0124a07"/><l>三法漸次脩，<caesura/>有二十五種，<caesura/>十方諸如來，</l>
<lb ed="X" n="0499a14"/><lb ed="R016" n="0124a08"/><l>三世脩行者，<caesura/>無不因此法，<caesura/>而得成菩提。</l>
<lb ed="X" n="0499a15"/><lb ed="R016" n="0124a09"/><l>唯除頓覺人，<caesura/>并法不隨順。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0499a16"/><lb ed="R016" n="0124a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0499a1601" style="margin-left:1em">二十五輪，皆菩薩因行。頌言十方如來，意約所趣
<lb ed="X" n="0499a17"/><lb ed="R016" n="0124a11"/>之果，此正如來因地法行也。頓覺人，則不須漸次。
<lb ed="X" n="0499a18"/><lb ed="R016" n="0124a12"/>法不隨順者，乃闡提不信之人，則漸亦不能入矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0499a19"/><lb ed="R016" n="0124a13"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0499a1901"><l>一切諸菩薩，<caesura/>及末世眾生，<caesura/>常當持此輪。</l>
<lb ed="X" n="0499a20"/><lb ed="R016" n="0124a14"/><l>隨順勤脩習，<caesura/>依佛大悲力，<caesura/>不久證涅槃。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0499a21"/><lb ed="R016" n="0124a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0499a2101" style="margin-left:1em">此頌結勸也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0499a22"/><lb ed="R016" n="0124a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">淨業章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0499a2201">於是淨諸業障菩薩在大眾中即從座起，頂禮佛足，
<lb ed="X" n="0499a23"/><lb ed="R016" n="0124a17"/>右繞三帀，長跪叉手而白佛言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0499a24"/><lb ed="R016" n="0124a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0499a2401" style="margin-left:1em">問法威儀。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0499b" n="0499b"/>
<lb ed="X" n="0499b01"/><lb ed="R016" n="0124b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0499b0101">大悲世尊為我等輩，廣說如是不思議事，一切如來
<lb ed="X" n="0499b02"/><lb ed="R016" n="0124b02"/>因地行相，令諸大眾得未曾有，覩見調御歷恒沙劫
<lb ed="X" n="0499b03"/><lb ed="R016" n="0124b03"/>勤苦境界，一切功用猶如一念，我等菩薩深自慶慰。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0499b04"/><lb ed="R016" n="0124b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0499b0401" style="margin-left:1em">此慶所聞也。謂從一心建諸定輪，乃諸如來因地
<lb ed="X" n="0499b05"/><lb ed="R016" n="0124b05"/>行相，勤苦境界一念具見，故深自慶也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0499b06"/><lb ed="R016" n="0124b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0499b0601">世尊！若此覺性本性清淨，因何染污使諸眾生迷悶
<lb ed="X" n="0499b07"/><lb ed="R016" n="0124b07"/>不入？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0499b08"/><lb ed="R016" n="0124b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0499b0801" style="margin-left:1em">此正問也。上章佛說一切如來圓覺清淨本無脩
<lb ed="X" n="0499b09"/><lb ed="R016" n="0124b09"/>習，然清淨則本來無染，今因何有染污更假脩耶？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0499b10"/><lb ed="R016" n="0124b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0499b1001">唯願如來廣為我等開悟法性，今此大眾及末世眾
<lb ed="X" n="0499b11"/><lb ed="R016" n="0124b11"/>生作將來眼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0499b12"/><lb ed="R016" n="0124b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0499b1201" style="margin-left:1em">此請意也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0499b13"/><lb ed="R016" n="0124b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0499b1301">說是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0499b1301" n="0499b1301"/><anchor xml:id="beg0499b1301" n="0499b1301"/>已<anchor xml:id="end0499b1301"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0499b14"/><lb ed="R016" n="0124b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0499b1401" style="margin-left:1em">求法懇誠。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0499b15"/><lb ed="R016" n="0124b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0499b1501">爾時，世尊告淨諸業障菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝
<lb ed="X" n="0499b16"/><lb ed="R016" n="0124b16"/>等乃能為諸大眾及末世眾生，咨問如來如是方便。
<lb ed="X" n="0499b17"/><lb ed="R016" n="0124b17"/>汝今諦聽，當為汝說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0499b18"/><lb ed="R016" n="0124b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0499b1801" style="margin-left:1em">讚許。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0499b19"/><lb ed="R016" n="0125a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0499b1901">時，淨諸業障菩薩奉教歡喜，及諸大眾默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0499b20"/><lb ed="R016" n="0125a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0499b2001" style="margin-left:1em">默佇。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0499b21"/><lb ed="R016" n="0125a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0499b2101">善男子！一切眾生從無始來，妄想執有我、人、眾生及
<lb ed="X" n="0499b22"/><lb ed="R016" n="0125a04"/>與壽命，認四顛倒實為我體，由此更生憎、愛二境，於
<lb ed="X" n="0499b23"/><lb ed="R016" n="0125a05"/>虗妄體重執虗妄，二妄相依生妄業道，有妄業故妄
<lb ed="X" n="0499b24"/><lb ed="R016" n="0125a06"/>見流轉，厭流轉者妄見涅槃。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0499c" n="0499c"/>
<lb ed="X" n="0499c01"/><lb ed="R016" n="0125a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0499c0101" style="margin-left:1em">此正答染污所以也。一切眾生，從無始來，妄想執
<lb ed="X" n="0499c02"/><lb ed="R016" n="0125a08"/>有我人等者，正初所云，妄認四大為自身相，六塵
<lb ed="X" n="0499c03"/><lb ed="R016" n="0125a09"/>緣影為自心相者也。由諸眾生，最初不覺，迷本法
<lb ed="X" n="0499c04"/><lb ed="R016" n="0125a10"/>身，故妄認五蘊，幻妄身心為實我體，故名我相。計
<lb ed="X" n="0499c05"/><lb ed="R016" n="0125a11"/>我展轉趣於餘趣，故名人相。計我盛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0499001" n="0499001"/>哀苦樂，變異
<lb ed="X" n="0499c06"/><lb ed="R016" n="0125a12"/>相續，為眾生相。計有一期命根不斷，為壽者相。以不
<lb ed="X" n="0499c07"/><lb ed="R016" n="0125a13"/>達無我，執妄為真，故云顛倒。然執虗妄為我，<anchor xml:id="nkr_note_add_0499c0701" n="0499c0701"/><anchor xml:id="beg0499c0701" n="0499c0701"/>已<anchor xml:id="end0499c0701"/>是
<lb ed="X" n="0499c08"/><lb ed="R016" n="0125a14"/>顛倒，且於此妄我，起憎愛之心，故云重執虗妄，此
<lb ed="X" n="0499c09"/><lb ed="R016" n="0125a15"/>起惑也。心境二妄相依，造種種業，故云生妄業道，
<lb ed="X" n="0499c10"/><lb ed="R016" n="0125a16"/>此造業也。故有妄業，必受苦報，流轉生死，此苦果
<lb ed="X" n="0499c11"/><lb ed="R016" n="0125a17"/>也。惑業苦三，皆因妄認我執，以取三界輪迴，故云
<lb ed="X" n="0499c12"/><lb ed="R016" n="0125a18"/>流轉此分段生死也。若二乘人，厭生死苦，斷煩惱
<lb ed="X" n="0499c13"/><lb ed="R016" n="0125b01"/>集，出三界外，復妄見涅槃，以取變易生死之苦，皆
<lb ed="X" n="0499c14"/><lb ed="R016" n="0125b02"/>由執我之故也，故云由此更生等。然此四相，有迷
<lb ed="X" n="0499c15"/><lb ed="R016" n="0125b03"/>識迷智，麤細之分。麤者迷識，乃凡夫妄認五蘊為
<lb ed="X" n="0499c16"/><lb ed="R016" n="0125b04"/>我，妄生憎愛，乃金剛經前半所明者是也。細者迷
<lb ed="X" n="0499c17"/><lb ed="R016" n="0125b05"/>智，乃一切聖賢，妄有證得，能所未忘，即此經所說，
<lb ed="X" n="0499c18"/><lb ed="R016" n="0125b06"/>乃金剛經後半所明者是也。此中麤細二種我執，
<lb ed="X" n="0499c19"/><lb ed="R016" n="0125b07"/>正屬俱生。此經眾生，意該九界。此中先舉凡夫之
<lb ed="X" n="0499c20"/><lb ed="R016" n="0125b08"/>四相，以顯三乘之四相。以凡夫四相，由憎愛而有。
<lb ed="X" n="0499c21"/><lb ed="R016" n="0125b09"/>三乘四相，由證取而有。以證取發於愛根種子，故
<lb ed="X" n="0499c22"/><lb ed="R016" n="0125b10"/>凡聖雙舉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0499c23"/><lb ed="R016" n="0125b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0499c2301">由此不能入清淨覺，非覺違拒諸能入者。有諸能入
<lb ed="X" n="0499c24"/><lb ed="R016" n="0125b12"/>非覺入故，是故動念及與息念皆歸迷悶。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0500a" n="0500a"/>
<lb ed="X" n="0500a01"/><lb ed="R016" n="0125b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0500a0101" style="margin-left:1em">此正答不能入覺之所以也。由上所說，妄執我故，
<lb ed="X" n="0500a02"/><lb ed="R016" n="0125b14"/>染污真性，由此不能入清淨覺。蓋非覺性違拒，不
<lb ed="X" n="0500a03"/><lb ed="R016" n="0125b15"/>容入也。以執我能入覺，故云有諸能入，非覺入覺
<lb ed="X" n="0500a04"/><lb ed="R016" n="0125b16"/>耳。若以覺入覺，則如空合空，又何拒之有？以我執
<lb ed="X" n="0500a05"/><lb ed="R016" n="0125b17"/>未忘，故凡夫動念，二乘息念，皆歸迷悶。</p>
<lb ed="X" n="0500a06"/><lb ed="R016" n="0125b18"/><p xml:id="pX10p0500a0601" style="margin-left:1em">下重徵釋迷悶之本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0500a07"/><lb ed="R016" n="0126a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0500a0701">何以故？由有無始，本起無明為<anchor xml:id="nkr_note_add_0500a0701" n="0500a0701"/><anchor xml:id="beg0500a0701" n="0500a0701"/>己<anchor xml:id="end0500a0701"/>主宰。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0500a08"/><lb ed="R016" n="0126a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0500a0801" style="margin-left:1em">此徵釋迷悶之根本也。本起無明，謂最初一念，不
<lb ed="X" n="0500a09"/><lb ed="R016" n="0126a03"/>覺生相無明也。法身無我，由一念無明，迷本法身，
<lb ed="X" n="0500a10"/><lb ed="R016" n="0126a04"/>成陀那識，為我相根本。自此皆是無明用事，故云
<lb ed="X" n="0500a11"/><lb ed="R016" n="0126a05"/>為<anchor xml:id="nkr_note_add_0500a1101" n="0500a1101"/><anchor xml:id="beg0500a1101" n="0500a1101"/>己<anchor xml:id="end0500a1101"/>主宰。我者，主宰義。謂從無始至今，一向皆是
<lb ed="X" n="0500a12"/><lb ed="R016" n="0126a06"/>無明主宰，是為我相。自等覺<anchor xml:id="nkr_note_add_0500a1201" n="0500a1201"/><anchor xml:id="beg0500a1201" n="0500a1201"/>已<anchor xml:id="end0500a1201"/>還，未破生相無明，
<lb ed="X" n="0500a13"/><lb ed="R016" n="0126a07"/>異熟未空，皆屬我相。然此我相，與諸教所說不同，
<lb ed="X" n="0500a14"/><lb ed="R016" n="0126a08"/>後文自明。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0500a15"/><lb ed="R016" n="0126a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0500a1501">一切眾生生無慧目，身心等性皆是無明，譬如有人
<lb ed="X" n="0500a16"/><lb ed="R016" n="0126a10"/>不自斷命。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0500a17"/><lb ed="R016" n="0126a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0500a1701" style="margin-left:1em">此重釋無始無明至今難斷之所以也。謂全體無
<lb ed="X" n="0500a18"/><lb ed="R016" n="0126a12"/>明，變成五蘊身心，然此根本無明，非根本智照不
<lb ed="X" n="0500a19"/><lb ed="R016" n="0126a13"/>能破，以諸眾生從來未逢知識，開發慧眼照破，豈
<lb ed="X" n="0500a20"/><lb ed="R016" n="0126a14"/>有無明能斷無明之理耶？故云譬如有人不自斷
<lb ed="X" n="0500a21"/><lb ed="R016" n="0126a15"/>命。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0500a22"/><lb ed="R016" n="0126a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0500a2201">是故當知，有愛我者我與隨順，非隨順者便生憎怨，
<lb ed="X" n="0500a23"/><lb ed="R016" n="0126a17"/>為憎愛心養無明故，相續求道皆不成就。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0500a24"/><lb ed="R016" n="0126a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0500a2401" style="margin-left:1em">此序無明相續長劫之所以也。謂此無明相續長
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0500b" n="0500b"/>
<lb ed="X" n="0500b01"/><lb ed="R016" n="0126b01"/>劫而難斷者，以有憎愛二惑以滋養之也。以執我
<lb ed="X" n="0500b02"/><lb ed="R016" n="0126b02"/>故，則偏愛我。若有愛我者，則更增長我之愛見。若
<lb ed="X" n="0500b03"/><lb ed="R016" n="0126b03"/>違我者，必生憎怨。然憎怨亦從愛起，以不順其愛，
<lb ed="X" n="0500b04"/><lb ed="R016" n="0126b04"/>故憎怨耳。以此憎愛資熏無明種子，發起現行，故
<lb ed="X" n="0500b05"/><lb ed="R016" n="0126b05"/>劫劫生生。愛憎未斷，故無明日厚，所以相續長劫
<lb ed="X" n="0500b06"/><lb ed="R016" n="0126b06"/>生死耳。今以愛憎之心而求佛道，豈有成道之理
<lb ed="X" n="0500b07"/><lb ed="R016" n="0126b07"/>耶？故云皆不就。</p><p xml:id="pX10p0500b0707" style="margin-left:1em" cb:place="inline">下，示相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0500b08"/><lb ed="R016" n="0126b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0500b0801">善男子！云何我相？謂諸眾生心所證者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0500b09"/><lb ed="R016" n="0126b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0500b0901" style="margin-left:1em">此正示我相之體也。此我等四相，舊解都分麤細。
<lb ed="X" n="0500b10"/><lb ed="R016" n="0126b10"/>今詳佛意，指無始無明為<anchor xml:id="nkr_note_add_0500b1001" n="0500b1001"/><anchor xml:id="beg0500b1001" n="0500b1001"/>己<anchor xml:id="end0500b1001"/>主宰，是為我體，是則
<lb ed="X" n="0500b11"/><lb ed="R016" n="0126b11"/>四相單約生相無明。今以觀照研窮，對待未忘，展
<lb ed="X" n="0500b12"/><lb ed="R016" n="0126b12"/>轉有四，原非麤細之分也。何以明之？謂妙性圓明，
<lb ed="X" n="0500b13"/><lb ed="R016" n="0126b13"/>本無能所，良由最初一念障此妙性，失其本明，故
<lb ed="X" n="0500b14"/><lb ed="R016" n="0126b14"/>名無明。自爾以來，一向皆是無明為<anchor xml:id="nkr_note_add_0500b1401" n="0500b1401"/><anchor xml:id="beg0500b1401" n="0500b1401"/>己<anchor xml:id="end0500b1401"/>主宰，而為
<lb ed="X" n="0500b15"/><lb ed="R016" n="0126b15"/>我體。今以始覺觀照，欲證圓覺，未能圓合，中間皆
<lb ed="X" n="0500b16"/><lb ed="R016" n="0126b16"/>因根本無明而為障礙，故對待未忘。即此所對所
<lb ed="X" n="0500b17"/><lb ed="R016" n="0126b17"/>證者，乃是無明，非覺性也。故云心所證者，乃我相
<lb ed="X" n="0500b18"/><lb ed="R016" n="0126b18"/>也。按此始起無明為我，豈有麤細之分耶？永嘉一
<lb ed="X" n="0500b19"/><lb ed="R016" n="0127a01"/>念中五陰，正此意耳。智者請深觀之。下以喻明。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0500b20"/><lb ed="R016" n="0127a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0500b2001">善男子！譬如有人，百骸調適，忽忘我身，四肢絃緩，攝
<lb ed="X" n="0500b21"/><lb ed="R016" n="0127a03"/>養乖方，微加針艾，則知有我，是故證取，方現我體。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0500b22"/><lb ed="R016" n="0127a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0500b2201" style="margin-left:1em">此以喻明我相也。謂眾生向以無明用事，不知有
<lb ed="X" n="0500b23"/><lb ed="R016" n="0127a05"/>我，任運而<anchor xml:id="nkr_note_add_0500b2301" n="0500b2301"/><anchor xml:id="beg0500b2301" n="0500b2301"/>已<anchor xml:id="end0500b2301"/>，故如人調適忘身。今以觀照研窮，方
<lb ed="X" n="0500b24"/><lb ed="R016" n="0127a06"/>顯無明之體，故如人針艾，知有我身也。以觀心所
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0500c" n="0500c"/>
<lb ed="X" n="0500c01"/><lb ed="R016" n="0127a07"/>取證者，乃是無明，非覺性也，故云取證方現我體。
<lb ed="X" n="0500c02"/><lb ed="R016" n="0127a08"/>前佛明言無始無明為<anchor xml:id="nkr_note_add_0500c0201" n="0500c0201"/><anchor xml:id="beg0500c0201" n="0500c0201"/>己<anchor xml:id="end0500c0201"/>主宰，乃的指根本無明
<lb ed="X" n="0500c03"/><lb ed="R016" n="0127a09"/>為我，豈可以麤惑目之耶？</p><p xml:id="pX10p0500c0311" style="margin-left:1em" cb:place="inline">下結指。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0500c04"/><lb ed="R016" n="0127a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0500c0401">善男子！其心乃至證於如來畢竟了知清淨涅槃皆
<lb ed="X" n="0500c05"/><lb ed="R016" n="0127a11"/>是我相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0500c06"/><lb ed="R016" n="0127a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0500c0601" style="margin-left:1em">此結指我相根本也。意謂不獨三賢十聖之所證
<lb ed="X" n="0500c07"/><lb ed="R016" n="0127a13"/>者為我，乃至證於如來究竟涅槃，若一念證性未
<lb ed="X" n="0500c08"/><lb ed="R016" n="0127a14"/>忘，乃生相無明未破，正是我相根本。雲門云：法身
<lb ed="X" n="0500c09"/><lb ed="R016" n="0127a15"/>亦有兩般病，得到法身邊，若法執不忘，<anchor xml:id="nkr_note_add_0500c0901" n="0500c0901"/><anchor xml:id="beg0500c0901" n="0500c0901"/>己<anchor xml:id="end0500c0901"/>見猶存，
<lb ed="X" n="0500c10"/><lb ed="R016" n="0127a16"/>亦是病。問曰：三乘教中說俱生我執，七地<anchor xml:id="nkr_note_add_0500c1001" n="0500c1001"/><anchor xml:id="beg0500c1001" n="0500c1001"/>已<anchor xml:id="end0500c1001"/>破，其
<lb ed="X" n="0500c11"/><lb ed="R016" n="0127a17"/>八地後乃俱生法執，破此法執，即入妙覺。今經等
<lb ed="X" n="0500c12"/><lb ed="R016" n="0127a18"/>覺後，心猶未破我相，何相懸若此耶？答曰：然我法
<lb ed="X" n="0500c13"/><lb ed="R016" n="0127b01"/>二執，總屬一我，謂我之我，我之法。然俱生法執，正
<lb ed="X" n="0500c14"/><lb ed="R016" n="0127b02"/>是我所執之法，故法亦名我，以異熟未空故，但約
<lb ed="X" n="0500c15"/><lb ed="R016" n="0127b03"/>證取為我耳。此經不同諸說，以四相總屬一我，故
<lb ed="X" n="0500c16"/><lb ed="R016" n="0127b04"/>云皆是我相。</p>
<lb ed="X" n="0500c17"/><lb ed="R016" n="0127b05"/><p xml:id="pX10p0500c1701" style="margin-left:1em">次人相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0500c18"/><lb ed="R016" n="0127b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0500c1801">善男子！云何人相？謂諸眾生心悟、證者。善男子！悟有
<lb ed="X" n="0500c19"/><lb ed="R016" n="0127b07"/>我者，不復認我所悟非我。悟亦如是，悟<anchor xml:id="nkr_note_add_0500c1901" n="0500c1901"/><anchor xml:id="beg0500c1901" n="0500c1901"/>己<anchor xml:id="end0500c1901"/>超過一切
<lb ed="X" n="0500c20"/><lb ed="R016" n="0127b08"/>證者，悉為人相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0500c21"/><lb ed="R016" n="0127b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0500c2101" style="margin-left:1em">此示人相也。謂前所證者是我，則不復認我。若存
<lb ed="X" n="0500c22"/><lb ed="R016" n="0127b10"/>我能悟之心，即為人相。以約對我為人，非他人也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0500c23"/><lb ed="R016" n="0127b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0500c2301">善男子，其心乃至圓悟涅槃俱是我者，心存少悟，備
<lb ed="X" n="0500c24"/><lb ed="R016" n="0127b12"/>殫證理，皆名人相。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0501a" n="0501a"/>
<lb ed="X" n="0501a01"/><lb ed="R016" n="0127b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0501a0101" style="margin-left:1em">此釋人相也。謂縱然悟得涅槃是我，不自證取，即
<lb ed="X" n="0501a02"/><lb ed="R016" n="0127b14"/>此能悟之心，皆名人相。彈，盡也。謂了悟涅槃極盡
<lb ed="X" n="0501a03"/><lb ed="R016" n="0127b15"/>之理為我，若存絲毫悟心未忘，即名人相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0501a04"/><lb ed="R016" n="0127b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0501a0401">善男子！云何眾生相？謂諸眾生心自證悟所不及者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0501a05"/><lb ed="R016" n="0127b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0501a0501" style="margin-left:1em">此示眾生相也。謂覺前證悟，二皆是妄，即此覺了
<lb ed="X" n="0501a06"/><lb ed="R016" n="0127b18"/>之心，名眾生相。以此覺了之心，非證悟之可及者，
<lb ed="X" n="0501a07"/><lb ed="R016" n="0128a01"/>以見有證悟之可離，故名眾生相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0501a08"/><lb ed="R016" n="0128a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0501a0801">善男子！譬如有人作如是言：我是眾生。則知彼人說
<lb ed="X" n="0501a09"/><lb ed="R016" n="0128a03"/>眾生者，非我、非彼。云何非我？我是眾生，則非是我。云
<lb ed="X" n="0501a10"/><lb ed="R016" n="0128a04"/>云何非彼？我是眾生，非彼我故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0501a11"/><lb ed="R016" n="0128a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0501a1101" style="margin-left:1em">此借明眾生相也。以凡夫之眾生相，乃計我所感
<lb ed="X" n="0501a12"/><lb ed="R016" n="0128a06"/>苦樂，變異相續，為眾生相。今聖人但以了悟證取，
<lb ed="X" n="0501a13"/><lb ed="R016" n="0128a07"/>兩忘能所，只存能了之心，為眾生相。以不屬能所，
<lb ed="X" n="0501a14"/><lb ed="R016" n="0128a08"/>故借世人彼此之語，以喻明之。謂言我是眾生，故
<lb ed="X" n="0501a15"/><lb ed="R016" n="0128a09"/>非我非彼。</p>
<lb ed="X" n="0501a16"/><lb ed="R016" n="0128a10"/><p xml:id="pX10p0501a1601" style="margin-left:1em">下結指。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0501a17"/><lb ed="R016" n="0128a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0501a1701">善男子！但諸眾生了證、了悟皆為我、人，而我、人相所
<lb ed="X" n="0501a18"/><lb ed="R016" n="0128a12"/>不及者，存有所了，名眾生相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0501a19"/><lb ed="R016" n="0128a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0501a1901" style="margin-left:1em">此正示其相，謂了前證悟二皆不及，只此了心不
<lb ed="X" n="0501a20"/><lb ed="R016" n="0128a14"/>忘為眾生相耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0501a21"/><lb ed="R016" n="0128a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0501a2101">善男子！云何壽命相？謂諸眾生心照清淨，覺所了者，
<lb ed="X" n="0501a22"/><lb ed="R016" n="0128a16"/>一切業智所不自見，猶如命根。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0501a23"/><lb ed="R016" n="0128a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0501a2301" style="margin-left:1em">此示壽命相也。謂前能了之心為眾生相，今觀智
<lb ed="X" n="0501a24"/><lb ed="R016" n="0128a18"/>增明，照此了心亦不可得，唯一清淨覺體，所謂覺
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0501b" n="0501b"/>
<lb ed="X" n="0501b01"/><lb ed="R016" n="0128b01"/>心源，故名究竟覺。到此境智俱泯，一切俱離，謂以
<lb ed="X" n="0501b02"/><lb ed="R016" n="0128b02"/>即心之智，還照寂滅之體，境智一如，如眼不見眼，
<lb ed="X" n="0501b03"/><lb ed="R016" n="0128b03"/>故云一切業知所不自見。以返妄歸真，至法身極
<lb ed="X" n="0501b04"/><lb ed="R016" n="0128b04"/>則處，但守住寂滅，不能轉位迴機，所謂抱守竿頭，
<lb ed="X" n="0501b05"/><lb ed="R016" n="0128b05"/>靜沉死水。宗門名為尊貴墮，即此墮處不能超越
<lb ed="X" n="0501b06"/><lb ed="R016" n="0128b06"/>故，猶如命根為壽命相。語云：百尺竿頭坐的人，雖
<lb ed="X" n="0501b07"/><lb ed="R016" n="0128b07"/>然得入未為真。百尺竿頭重進步，大千世界現全
<lb ed="X" n="0501b08"/><lb ed="R016" n="0128b08"/>身。故以坐守玄微，命根不斷。前云不住生死，不住
<lb ed="X" n="0501b09"/><lb ed="R016" n="0128b09"/>涅槃，此正住涅槃相耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0501b10"/><lb ed="R016" n="0128b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0501b1001">善男子！若心照見一切覺者皆為塵垢，覺所覺者不
<lb ed="X" n="0501b11"/><lb ed="R016" n="0128b11"/>離塵故。如湯消氷，無別有氷；知氷消者，存我、覺我亦
<lb ed="X" n="0501b12"/><lb ed="R016" n="0128b12"/>復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0501b13"/><lb ed="R016" n="0128b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0501b1301" style="margin-left:1em">此直示妄源也。一切覺者，前三相也。謂心照清淨，
<lb ed="X" n="0501b14"/><lb ed="R016" n="0128b14"/>覺前三相皆為塵垢，即此覺心亦未離塵。然以真
<lb ed="X" n="0501b15"/><lb ed="R016" n="0128b15"/>照妄，妄即是真，故如湯消氷，氷即是湯。今存我覺
<lb ed="X" n="0501b16"/><lb ed="R016" n="0128b16"/>我，則如氷知氷，以不能自遣，如不自斷命，所以為
<lb ed="X" n="0501b17"/><lb ed="R016" n="0128b17"/>壽者相也。</p>
<lb ed="X" n="0501b18"/><lb ed="R016" n="0128b18"/><p xml:id="pX10p0501b1801" style="margin-left:1em">下明我為法障。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0501b19"/><lb ed="R016" n="0129a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0501b1901">善男子！末世眾生不了四相，雖經多劫勤苦脩道，終
<lb ed="X" n="0501b20"/><lb ed="R016" n="0129a02"/>不能成一切聖果，是故名為正法末世。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0501b21"/><lb ed="R016" n="0129a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0501b2101" style="margin-left:1em">此明我為障道之本也。謂末世眾生，若不了此四
<lb ed="X" n="0501b22"/><lb ed="R016" n="0129a04"/>相，縱多劫勤苦，終不能成聖果，以執我見而脩故
<lb ed="X" n="0501b23"/><lb ed="R016" n="0129a05"/>也。正法末世，謂末世眾生，幸遇此圓教法門，可為
<lb ed="X" n="0501b24"/><lb ed="R016" n="0129a06"/>正法。若錯亂脩習，與不脩等，故無行證，所以為末
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0501c" n="0501c"/>
<lb ed="X" n="0501c01"/><lb ed="R016" n="0129a07"/>法也。釋迦法中，正法一千年，教理行果四法皆全。
<lb ed="X" n="0501c02"/><lb ed="R016" n="0129a08"/>像法一千年，有教理行而證果者少。末法一萬年，
<lb ed="X" n="0501c03"/><lb ed="R016" n="0129a09"/>但有教理而無行證。今教理雖存，而徒勞無益者
<lb ed="X" n="0501c04"/><lb ed="R016" n="0129a10"/>多矣。下有三徵三釋，此久脩無證之義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0501c05"/><lb ed="R016" n="0129a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0501c0501">何以故？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0501c06"/><lb ed="R016" n="0129a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0501c0601" style="margin-left:1em">此徵何故久脩無證耶？</p><p xml:id="pX10p0501c0610" style="margin-left:1em" cb:place="inline">下釋。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0501c07"/><lb ed="R016" n="0129a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0501c0701">認一切我為涅槃故，有證有悟名成就故。譬如有人
<lb ed="X" n="0501c08"/><lb ed="R016" n="0129a14"/>認賊為子，其家財寶終不成就。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0501c09"/><lb ed="R016" n="0129a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0501c0901" style="margin-left:1em">釋義謂所以久脩不證者，以認一切我為涅槃故，
<lb ed="X" n="0501c10"/><lb ed="R016" n="0129a16"/>以證悟未忘得少為足故。言認一切我者，謂凡所
<lb ed="X" n="0501c11"/><lb ed="R016" n="0129a17"/>脩行皆依我見，將此我見以為涅槃，故終不成就
<lb ed="X" n="0501c12"/><lb ed="R016" n="0129a18"/>耳。認賊為子，喻終不成就。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0501c13"/><lb ed="R016" n="0129b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0501c1301">何以故？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0501c14"/><lb ed="R016" n="0129b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0501c1401" style="margin-left:1em">此徵何故認我便妨於道耶？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0501c15"/><lb ed="R016" n="0129b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0501c1501">有愛我者，亦愛涅槃；伏我愛根，為涅槃相。有憎我者，
<lb ed="X" n="0501c16"/><lb ed="R016" n="0129b04"/>亦憎生死；不知愛根真生死故，別憎生死，名不解脫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0501c17"/><lb ed="R016" n="0129b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0501c1701" style="margin-left:1em">釋義所以認我妨道者，以我為愛憎之根本故也，
<lb ed="X" n="0501c18"/><lb ed="R016" n="0129b06"/>謂凡執我者必愛我，今以我愛而求涅槃，則涅槃
<lb ed="X" n="0501c19"/><lb ed="R016" n="0129b07"/>但資愛根，非真涅槃也，故云伏我愛根為涅槃相，
<lb ed="X" n="0501c20"/><lb ed="R016" n="0129b08"/>故非真也。凡不順我愛者必起憎心，以有憎我者
<lb ed="X" n="0501c21"/><lb ed="R016" n="0129b09"/>亦憎生死，然此憎心本從愛起，不知此愛真生死
<lb ed="X" n="0501c22"/><lb ed="R016" n="0129b10"/>本，故今脩行人不知斷<anchor xml:id="nkr_note_add_0501c2201" n="0501c2201"/><anchor xml:id="beg0501c2201" n="0501c2201"/>己<anchor xml:id="end0501c2201"/>愛根而別憎生死，迷之
<lb ed="X" n="0501c23"/><lb ed="R016" n="0129b11"/>甚也，故不解脫。然說認我妨道者，以愛資愛故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0501c24"/><lb ed="R016" n="0129b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0501c2401">云何當知法不解脫？</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0502a" n="0502a"/>
<lb ed="X" n="0502a01"/><lb ed="R016" n="0129b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0502a0101" style="margin-left:1em">此徵云何？當知愛涅槃者本解脫法，何以返不解
<lb ed="X" n="0502a02"/><lb ed="R016" n="0129b14"/>脫耶？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0502a03"/><lb ed="R016" n="0129b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0502a0301">善男子！末世眾生習菩提者，以<anchor xml:id="nkr_note_add_0502a0301" n="0502a0301"/><anchor xml:id="beg0502a0301" n="0502a0301"/>己<anchor xml:id="end0502a0301"/>微證為自清淨，猶
<lb ed="X" n="0502a04"/><lb ed="R016" n="0129b16"/>未能盡我相根本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0502a05"/><lb ed="R016" n="0129b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0502a0501" style="margin-left:1em">釋義：所以於涅槃法不解脫者，以執我而求，以取
<lb ed="X" n="0502a06"/><lb ed="R016" n="0129b18"/>微證，便自以為清淨，得少為足，未盡我相根本，故
<lb ed="X" n="0502a07"/><lb ed="R016" n="0130a01"/>不解脫耳。</p>
<lb ed="X" n="0502a08"/><lb ed="R016" n="0130a02"/><p xml:id="pX10p0502a0801" style="margin-left:1em">下以境驗知不解脫處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0502a09"/><lb ed="R016" n="0130a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0502a0901">若復有人讚嘆彼法，即生歡喜便欲濟度。若復誹謗
<lb ed="X" n="0502a10"/><lb ed="R016" n="0130a04"/>彼所得者，便生嗔恨潛伏藏識，遊戲諸根曾不間斷。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0502a11"/><lb ed="R016" n="0130a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0502a1101" style="margin-left:1em">此以違順二境以驗我相未忘也。言脩行人自謂
<lb ed="X" n="0502a12"/><lb ed="R016" n="0130a06"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0502a1201" n="0502a1201"/><anchor xml:id="beg0502a1201" n="0502a1201"/>已<anchor xml:id="end0502a1201"/>得涅槃法矣，假若有人讚嘆彼法則生歡喜，誹
<lb ed="X" n="0502a13"/><lb ed="R016" n="0130a07"/>謗彼法則生嗔恨，然涅槃乃空法也，何有喜怒於
<lb ed="X" n="0502a14"/><lb ed="R016" n="0130a08"/>其間？今聞讚誹而生喜怒，即此喜怒本於我相，非
<lb ed="X" n="0502a15"/><lb ed="R016" n="0130a09"/>涅槃也。以此驗知其人我相堅固執持，以此種子
<lb ed="X" n="0502a16"/><lb ed="R016" n="0130a10"/>潛伏藏識，遇境擊發現行，則遊戲諸根曾不間斷，
<lb ed="X" n="0502a17"/><lb ed="R016" n="0130a11"/>以此求道，云何而得解脫耶？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0502a18"/><lb ed="R016" n="0130a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0502a1801">善男子！彼脩道者不除我相，是故不能入清淨覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0502a19"/><lb ed="R016" n="0130a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0502a1901" style="margin-left:1em">此總結執我求道之過也。</p>
<lb ed="X" n="0502a20"/><lb ed="R016" n="0130a14"/><p xml:id="pX10p0502a2001" style="margin-left:1em">下翻顯病源。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0502a21"/><lb ed="R016" n="0130a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0502a2101">善男子！若知我空，無毀我者，有我說法，我未斷故；眾
<lb ed="X" n="0502a22"/><lb ed="R016" n="0130a16"/>生、壽命亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0502a23"/><lb ed="R016" n="0130a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0502a2301" style="margin-left:1em">此以法驗病，翻顯我相未忘也。然涅槃乃空法也，
<lb ed="X" n="0502a24"/><lb ed="R016" n="0130a18"/>若果證涅槃，則我相必空，我相若空，則何有讚毀
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0502b" n="0502b"/>
<lb ed="X" n="0502b01"/><lb ed="R016" n="0130b01"/>哉？今因讚毀其法而生喜怒，正是我相未斷，若我
<lb ed="X" n="0502b02"/><lb ed="R016" n="0130b02"/>相未斷，則人及眾生、壽命四相居然全在，如此正
<lb ed="X" n="0502b03"/><lb ed="R016" n="0130b03"/>是眾生病根，又豈可為得涅槃耶？</p>
<lb ed="X" n="0502b04"/><lb ed="R016" n="0130b04"/><p xml:id="pX10p0502b0401" style="margin-left:1em">下，正示病源。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0502b05"/><lb ed="R016" n="0130b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0502b0501">善男子！末世眾生說病為法，是故名為可憐愍者；雖
<lb ed="X" n="0502b06"/><lb ed="R016" n="0130b06"/>勤精進增益諸病，是故不能入清淨覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0502b07"/><lb ed="R016" n="0130b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0502b0701" style="margin-left:1em">此正示病源也。謂末世脩行之人，未斷我相，以認
<lb ed="X" n="0502b08"/><lb ed="R016" n="0130b08"/>我為法，故所說者，乃說其我相之病，非說涅槃之
<lb ed="X" n="0502b09"/><lb ed="R016" n="0130b09"/>法也，故云說病為法。以此之故，雖精進脩行，但增
<lb ed="X" n="0502b10"/><lb ed="R016" n="0130b10"/>益諸病，故不能入清淨覺耳。是故名為可憐愍者
<lb ed="X" n="0502b11"/><lb ed="R016" n="0130b11"/>下。示執病之過。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0502b12"/><lb ed="R016" n="0130b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0502b1201">善男子！末世眾生不了四相，以如來解及所行處為
<lb ed="X" n="0502b13"/><lb ed="R016" n="0130b13"/>自脩行，終不成就。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0502b14"/><lb ed="R016" n="0130b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0502b1401" style="margin-left:1em">此示執病為法之過也。謂脩行之人不了四相，但
<lb ed="X" n="0502b15"/><lb ed="R016" n="0130b15"/>以如來解行迴為<anchor xml:id="nkr_note_add_0502b1501" n="0502b1501"/><anchor xml:id="beg0502b1501" n="0502b1501"/>己<anchor xml:id="end0502b1501"/>有，非<anchor xml:id="nkr_note_add_0502b1502" n="0502b1502"/><anchor xml:id="beg0502b1502" n="0502b1502"/>己<anchor xml:id="end0502b1502"/>親證，故終不成就。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0502b16"/><lb ed="R016" n="0130b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0502b1601">或有眾生未得謂得、未證謂證，見勝進者心生嫉妬，
<lb ed="X" n="0502b17"/><lb ed="R016" n="0130b17"/>由彼眾生未斷我見，是故不能入清淨覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0502b18"/><lb ed="R016" n="0130b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0502b1801" style="margin-left:1em">此示執病之過，必墮增上慢人也。其實未得未證，
<lb ed="X" n="0502b19"/><lb ed="R016" n="0131a01"/>而自謂為證得，得少為足，故為增上慢，乃是我愛
<lb ed="X" n="0502b20"/><lb ed="R016" n="0131a02"/>未斷者。何以知之？但於見勝進者，心生嫉妬。然此
<lb ed="X" n="0502b21"/><lb ed="R016" n="0131a03"/>嫉妬之心，發於我愛，故知此人乃未斷我愛者，是
<lb ed="X" n="0502b22"/><lb ed="R016" n="0131a04"/>故不能入清淨覺。此甚言我愛為病根也。</p>
<lb ed="X" n="0502b23"/><lb ed="R016" n="0131a05"/><p xml:id="pX10p0502b2301" style="margin-left:1em">下誡訪過。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0502b24"/><lb ed="R016" n="0131a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0502b2401">善男子，末世眾生希望成道，無令求悟，唯益多聞，增
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0502c" n="0502c"/>
<lb ed="X" n="0502c01"/><lb ed="R016" n="0131a07"/>長我見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0502c02"/><lb ed="R016" n="0131a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0502c0201" style="margin-left:1em">此深誡防過也。謂上執病為法之人，所以四相未
<lb ed="X" n="0502c03"/><lb ed="R016" n="0131a09"/>除者，秪是將心待悟一事為病根耳。苟有待悟之
<lb ed="X" n="0502c04"/><lb ed="R016" n="0131a10"/>心，則必廣求經教，執相似語，迴為<anchor xml:id="nkr_note_add_0502c0401" n="0502c0401"/><anchor xml:id="beg0502c0401" n="0502c0401"/>己<anchor xml:id="end0502c0401"/>解。故此但只
<lb ed="X" n="0502c05"/><lb ed="R016" n="0131a11"/>增益多聞，增長我見，非真脩也。末法志道之士，可
<lb ed="X" n="0502c06"/><lb ed="R016" n="0131a12"/>不懼哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0502c07"/><lb ed="R016" n="0131a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0502c0701">但當精進降伏煩惱，起大勇猛，未得令得，未斷令斷，
<lb ed="X" n="0502c08"/><lb ed="R016" n="0131a14"/>貪、嗔、愛、慢、諂曲、嫉妬，對境不生，彼我恩愛一切寂滅。
<lb ed="X" n="0502c09"/><lb ed="R016" n="0131a15"/>佛說是人漸次成就，求善知識，不墮邪見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0502c10"/><lb ed="R016" n="0131a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0502c1001" style="margin-left:1em">此勸真脩也。真修之士，不必將心待悟，亦不必廣
<lb ed="X" n="0502c11"/><lb ed="R016" n="0131a17"/>求多聞，只當降伏煩惱為第一行，亦不可得少為
<lb ed="X" n="0502c12"/><lb ed="R016" n="0131a18"/>足。其未得涅槃，必志得之；其於未斷煩惱，決欲斷
<lb ed="X" n="0502c13"/><lb ed="R016" n="0131b01"/>之。但歷境驗心，若貪嗔愛慢一切煩惱，對境果然
<lb ed="X" n="0502c14"/><lb ed="R016" n="0131b02"/>不生否？至若彼我恩愛，果然一切寂滅否？如此自
<lb ed="X" n="0502c15"/><lb ed="R016" n="0131b03"/>驗其心，即如古德云：學道不必將心求悟，但於一
<lb ed="X" n="0502c16"/><lb ed="R016" n="0131b04"/>切煩惱境界上透得過，便是悟處。故佛說此人漸
<lb ed="X" n="0502c17"/><lb ed="R016" n="0131b05"/>次可以成就。雖然如是，更要求善知識，決擇邪正
<lb ed="X" n="0502c18"/><lb ed="R016" n="0131b06"/>分明，亦不墮於邪見。如此脩行，方有少分相應耳。
<lb ed="X" n="0502c19"/><lb ed="R016" n="0131b07"/>學者可不勉哉！</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0502c20"/><lb ed="R016" n="0131b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0502c2001">若有所求，別生憎愛，則不能入清淨覺海。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0502c21"/><lb ed="R016" n="0131b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0502c2101" style="margin-left:1em">此重勉真脩，誡令離過也。謂必如上所說，乃是真
<lb ed="X" n="0502c22"/><lb ed="R016" n="0131b10"/>脩。若捨此外，別起欣厭取捨憎愛之心，則畢竟不
<lb ed="X" n="0502c23"/><lb ed="R016" n="0131b11"/>能入清淨覺矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0502c24"/><lb ed="R016" n="0131b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0502c2401">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0503a" n="0503a"/>
<lb ed="X" n="0503a01"/><lb ed="R016" n="0131b13"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0503a0101"><l>淨業汝當知，<caesura/>一切諸眾生，<caesura/>皆由執我愛，</l>
<lb ed="X" n="0503a02"/><lb ed="R016" n="0131b14"/><l>無始妄流轉，<caesura/>未除四種相，<caesura/>不得成菩提。</l>
<lb ed="X" n="0503a03"/><lb ed="R016" n="0131b15"/><l>愛憎生於心，<caesura/>諂曲存諸念，<caesura/>是故多迷悶。</l>
<lb ed="X" n="0503a04"/><lb ed="R016" n="0131b16"/><l>不能入覺城。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0503a05"/><lb ed="R016" n="0131b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0503a0501" style="margin-left:1em">城喻涅槃，謂此涅槃，魔外不能侵，萬德之所聚，眾
<lb ed="X" n="0503a06"/><lb ed="R016" n="0131b18"/>聖之所歸，萬行之所入，故喻如城。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0503a07"/><lb ed="R016" n="0132a01"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0503a0701"><l>若能歸悟剎，<caesura/>先去貪嗔痴。<caesura/>法愛不存心。</l>
<lb ed="X" n="0503a08"/><lb ed="R016" n="0132a02"/><l>漸次可成就。<caesura/>我身本不有，<caesura/>憎愛何由生？</l>
<lb ed="X" n="0503a09"/><lb ed="R016" n="0132a03"/><l>此人求善友，<caesura/>終不墮邪見，<caesura/>所求別生心。</l>
<lb ed="X" n="0503a10"/><lb ed="R016" n="0132a04"/><l>究竟非成就。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0503a11"/><lb ed="R016" n="0132a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0503a1101" style="margin-left:1em">剎乃世界之都稱，亦取喻涅槃。心愛涅槃，故云法
<lb ed="X" n="0503a12"/><lb ed="R016" n="0132a06"/>愛。餘頌可知。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0503a13"/><lb ed="R016" n="0132a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普覺章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0503a1301">於是普覺菩薩在大眾中即從座起，頂禮佛足，右繞
<lb ed="X" n="0503a14"/><lb ed="R016" n="0132a08"/>三帀，長跪叉手而白佛言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0503a15"/><lb ed="R016" n="0132a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0503a1501" style="margin-left:1em">進問威儀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0503a16"/><lb ed="R016" n="0132a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0503a1601">大悲世尊快說禪病，令諸大眾得未曾有，心意蕩然
<lb ed="X" n="0503a17"/><lb ed="R016" n="0132a11"/>獲大安隱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0503a18"/><lb ed="R016" n="0132a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0503a1801" style="margin-left:1em">讚謝</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0503a19"/><lb ed="R016" n="0132a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0503a1901">世尊！末世眾生去佛漸遠，賢聖隱伏邪法增熾，使諸
<lb ed="X" n="0503a20"/><lb ed="R016" n="0132a14"/>眾生求何等人、依何等法、行何等行、除去何病、云何
<lb ed="X" n="0503a21"/><lb ed="R016" n="0132a15"/>發心，令彼羣盲不墮邪見？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0503a22"/><lb ed="R016" n="0132a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0503a2201" style="margin-left:1em">此正陳所問也。此問有五：一、問求何等人，下答求
<lb ed="X" n="0503a23"/><lb ed="R016" n="0132a17"/>善知識。二、問依何等法。三、問依何等行。四、問除去
<lb ed="X" n="0503a24"/><lb ed="R016" n="0132a18"/>何病。此三總答依所證法，應離四病。五、問云何發
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0503b" n="0503b"/>
<lb ed="X" n="0503b01"/><lb ed="R016" n="0132b01"/>心，末後發廣大等心。下文俱明。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0503b02"/><lb ed="R016" n="0132b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0503b0201">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0503b0201" n="0503b0201"/><anchor xml:id="beg0503b0201" n="0503b0201"/>已<anchor xml:id="end0503b0201"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0503b03"/><lb ed="R016" n="0132b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0503b0301" style="margin-left:1em">三展翹勤。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0503b04"/><lb ed="R016" n="0132b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0503b0401">爾時，世尊告普覺菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝等乃
<lb ed="X" n="0503b05"/><lb ed="R016" n="0132b05"/>能諮問如來如是脩行，能施末世一切眾生無畏道
<lb ed="X" n="0503b06"/><lb ed="R016" n="0132b06"/>眼，令彼眾生得成聖道。汝今諦聽，當為汝說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0503b07"/><lb ed="R016" n="0132b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0503b0701" style="margin-left:1em">讚許誡聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0503b08"/><lb ed="R016" n="0132b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0503b0801">時，普覺菩薩奉教歡喜，及諸大眾默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0503b09"/><lb ed="R016" n="0132b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0503b0901" style="margin-left:1em">佇聽。</p><p xml:id="pX10p0503b0903" style="margin-left:1em" cb:place="inline">下答有五。</p><p xml:id="pX10p0503b0907" style="margin-left:1em" cb:place="inline">初答求人。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0503b10"/><lb ed="R016" n="0132b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0503b1001">善男子！末世眾生將發大心求善知識，欲脩行者當
<lb ed="X" n="0503b11"/><lb ed="R016" n="0132b11"/>求一切正知見人，心不住相，不著聲聞、緣覺境界，雖
<lb ed="X" n="0503b12"/><lb ed="R016" n="0132b12"/>現塵勞，心恒清淨，示有諸過，讚歎梵行，不令眾生入
<lb ed="X" n="0503b13"/><lb ed="R016" n="0132b13"/>不律儀，求如是人即得成就阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0503b14"/><lb ed="R016" n="0132b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0503b1401" style="margin-left:1em">此答求何等人也。善知識，謂善知眾生根器，應機
<lb ed="X" n="0503b15"/><lb ed="R016" n="0132b15"/>說法，知病說藥，令得安隱也。正知見人，即心不住
<lb ed="X" n="0503b16"/><lb ed="R016" n="0132b16"/>相。不著二乘之行者，雖現塵勞等六句，言善知識
<lb ed="X" n="0503b17"/><lb ed="R016" n="0132b17"/>之行也。菩薩居塵不染，故云心恒清淨。以同事攝，
<lb ed="X" n="0503b18"/><lb ed="R016" n="0132b18"/>故云示有諸過。先以欲鈎牽，後令入佛智，故云不
<lb ed="X" n="0503b19"/><lb ed="R016" n="0133a01"/>令眾生入不律儀。求如是人，即得成就無上正道
<lb ed="X" n="0503b20"/><lb ed="R016" n="0133a02"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0503b21"/><lb ed="R016" n="0133a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0503b2101">末世眾生見如是人，應當供養，不借身命。彼善知識
<lb ed="X" n="0503b22"/><lb ed="R016" n="0133a04"/>四威儀中常現清淨，乃至示現種種過患，心無憍慢，
<lb ed="X" n="0503b23"/><lb ed="R016" n="0133a05"/>況復摶財、妻子、眷屬！若善男子於彼善友不起惡念，
<lb ed="X" n="0503b24"/><lb ed="R016" n="0133a06"/>即能究竟成就正覺，心華發明照十方剎。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0503c" n="0503c"/>
<lb ed="X" n="0503c01"/><lb ed="R016" n="0133a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0503c0101" style="margin-left:1em">此教承事知識之法範也。不惜身命，如雪山捨身，
<lb ed="X" n="0503c02"/><lb ed="R016" n="0133a08"/>常啼破骨，乃至身為床座等四儀，常現清淨者，乃
<lb ed="X" n="0503c03"/><lb ed="R016" n="0133a09"/>善知識之順行也，固當盡命承事。即有逆行，示現
<lb ed="X" n="0503c04"/><lb ed="R016" n="0133a10"/>貪嗔痴等，如婆須密女，無厭足王之類，亦不敢起
<lb ed="X" n="0503c05"/><lb ed="R016" n="0133a11"/>憍慢心，況復摶財等耶？摶乃摶食，財乃財寶，意謂
<lb ed="X" n="0503c06"/><lb ed="R016" n="0133a12"/>內現貪嗔，尚不敢慢，何況身外摶食財寶？妻子眷
<lb ed="X" n="0503c07"/><lb ed="R016" n="0133a13"/>屬，乃人道之常，如淨名之類，又豈可慢之耶？若脩
<lb ed="X" n="0503c08"/><lb ed="R016" n="0133a14"/>行者，於彼逆行知識，不起惡念，所謂依法不依人，
<lb ed="X" n="0503c09"/><lb ed="R016" n="0133a15"/>即能究竟成就也。永斷疑根，直心正念，故得心華
<lb ed="X" n="0503c10"/><lb ed="R016" n="0133a16"/>發明。照十方剎下。答所依法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0503c11"/><lb ed="R016" n="0133a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0503c1101">善男子！彼善知識所證妙法，應離四病。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0503c12"/><lb ed="R016" n="0133a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0503c1201" style="margin-left:1em">此答所依法，意在擇師，乃求正知見人也。脩行依
<lb ed="X" n="0503c13"/><lb ed="R016" n="0133b01"/>法，法必依師，故在所擇正知見人，乃可依也。如何
<lb ed="X" n="0503c14"/><lb ed="R016" n="0133b02"/>得知是正知見人？但於法驗之。若所說法，心住相
<lb ed="X" n="0503c15"/><lb ed="R016" n="0133b03"/>者，則為法病；若離法病，則知見自正。故從上諸祖，
<lb ed="X" n="0503c16"/><lb ed="R016" n="0133b04"/>拈情去縛，曾無實法繫人，是為不住相者，若此乃
<lb ed="X" n="0503c17"/><lb ed="R016" n="0133b05"/>可依也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0503c18"/><lb ed="R016" n="0133b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0503c1801">云何四病？一者、作病。若復有人作如是言：我於本心
<lb ed="X" n="0503c19"/><lb ed="R016" n="0133b07"/>作種種行，欲求圓覺。彼圓覺性非作得故，說名為病。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0503c20"/><lb ed="R016" n="0133b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0503c2001" style="margin-left:1em">此徵釋四病之相。一、作病也。然作為病者，以圓覺
<lb ed="X" n="0503c21"/><lb ed="R016" n="0133b09"/>之性天然本具，不假作為。今以有作之脩而求圓
<lb ed="X" n="0503c22"/><lb ed="R016" n="0133b10"/>覺妙性，且此妙性豈作為而可求耶？故說為病。若
<lb ed="X" n="0503c23"/><lb ed="R016" n="0133b11"/>復有人作如是言者，假若彼知識自作此言也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0503c24"/><lb ed="R016" n="0133b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0503c2401">二者、任病。若復有人作如是言：我等今者不斷生死、
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0504a" n="0504a"/>
<lb ed="X" n="0504a01"/><lb ed="R016" n="0133b13"/>不求涅槃，涅槃、生死無起滅念，任彼一切隨諸法性
<lb ed="X" n="0504a02"/><lb ed="R016" n="0133b14"/>欲求圓覺。彼圓覺性非任有故，說名為病。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0504a03"/><lb ed="R016" n="0133b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0504a0301" style="margin-left:1em">此示任為病也。然此任病，乃狂解之人，悠悠任性，
<lb ed="X" n="0504a04"/><lb ed="R016" n="0133b16"/>縱放身心，自謂無拘無礙，得大解脫，返借口本無
<lb ed="X" n="0504a05"/><lb ed="R016" n="0133b17"/>生死可斷，本無涅槃可證，以為放逸之資，非真知
<lb ed="X" n="0504a06"/><lb ed="R016" n="0133b18"/>見善知識也。若依此等之人，則墮狂妄，故說任性
<lb ed="X" n="0504a07"/><lb ed="R016" n="0134a01"/>為病也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0504a08"/><lb ed="R016" n="0134a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0504a0801">三者、止病。若復有人作如是言：我今自心永息諸念，
<lb ed="X" n="0504a09"/><lb ed="R016" n="0134a03"/>得一切性寂然平等，欲求圓覺。彼圓覺性非止合故，
<lb ed="X" n="0504a10"/><lb ed="R016" n="0134a04"/>說名為病。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0504a11"/><lb ed="R016" n="0134a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0504a1101" style="margin-left:1em">此示止為病也。然圓覺普照，大用無方，豈可以永
<lb ed="X" n="0504a12"/><lb ed="R016" n="0134a06"/>息諸念，躭著枯寂之行以求之耶？以圓覺妙性，非
<lb ed="X" n="0504a13"/><lb ed="R016" n="0134a07"/>止可合，故說為病耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0504a14"/><lb ed="R016" n="0134a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0504a1401">四者、滅病。若復有人作如是言：我今永斷一切煩惱，
<lb ed="X" n="0504a15"/><lb ed="R016" n="0134a09"/>身心畢竟空無所有，何況根塵虗妄境界一切永寂！
<lb ed="X" n="0504a16"/><lb ed="R016" n="0134a10"/>欲求圓覺，彼圓覺性非寂相故，說名為病。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0504a17"/><lb ed="R016" n="0134a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0504a1701" style="margin-left:1em">此示滅為病也。覺性圓滿，隨緣應現，寂而常照。今
<lb ed="X" n="0504a18"/><lb ed="R016" n="0134a12"/>以畢竟空無所有，則幾淪斷滅。以永寂滅而求圓
<lb ed="X" n="0504a19"/><lb ed="R016" n="0134a13"/>覺，久則不沉無想，則墮二乘，故為病耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0504a20"/><lb ed="R016" n="0134a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0504a2001">離四病者，則知清淨。作是觀者，名為正觀；若他觀者，
<lb ed="X" n="0504a21"/><lb ed="R016" n="0134a15"/>名為邪觀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0504a22"/><lb ed="R016" n="0134a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0504a2201" style="margin-left:1em">此結示正觀也。初云圓照清淨覺相，以圓覺妙性，
<lb ed="X" n="0504a23"/><lb ed="R016" n="0134a17"/>本不屬於作止任滅，今離此四，則自性圓明，本無
<lb ed="X" n="0504a24"/><lb ed="R016" n="0134a18"/>欠缺，故云清淨。然作止等四，皆屬脩行功用，今說
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0504b" n="0504b"/>
<lb ed="X" n="0504b01"/><lb ed="R016" n="0134b01"/>為病者，以在未悟門頭，此四皆藥，今就圓覺自性
<lb ed="X" n="0504b02"/><lb ed="R016" n="0134b02"/>言之，本自天然，不假功用，故說為病耳。古德云：脩
<lb ed="X" n="0504b03"/><lb ed="R016" n="0134b03"/>行即不無，染污即不得。所謂但形文彩，即屬染污，
<lb ed="X" n="0504b04"/><lb ed="R016" n="0134b04"/>故離此四，則名清淨。作是觀者，乃約法觀人，非觀
<lb ed="X" n="0504b05"/><lb ed="R016" n="0134b05"/>智也。謂觀離病之人，乃不住相，為正知見人，方取
<lb ed="X" n="0504b06"/><lb ed="R016" n="0134b06"/>為師，可依之也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0504b07"/><lb ed="R016" n="0134b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0504b0701">善男子！末世眾生欲脩行者，應當盡命供養善友、事
<lb ed="X" n="0504b08"/><lb ed="R016" n="0134b08"/>善知識。彼善知識欲來親近，應斷憍慢；若復遠離，應
<lb ed="X" n="0504b09"/><lb ed="R016" n="0134b09"/>斷嗔恨；現逆順境猶如虗空，了知身心畢竟平等，與
<lb ed="X" n="0504b10"/><lb ed="R016" n="0134b10"/>諸眾生同體無異。如是脩行，方入圓覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0504b11"/><lb ed="R016" n="0134b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0504b1101" style="margin-left:1em">此答脩何等行也。此中脩行，不說六度萬行，但只
<lb ed="X" n="0504b12"/><lb ed="R016" n="0134b12"/>事善知識斷憍慢心一行為本。即如善財童子，一
<lb ed="X" n="0504b13"/><lb ed="R016" n="0134b13"/>生圓曠劫之果，唯以參善知識一事，即得圓滿無
<lb ed="X" n="0504b14"/><lb ed="R016" n="0134b14"/>量法門。所謂依善知識教，不生二念，故觀合離逆
<lb ed="X" n="0504b15"/><lb ed="R016" n="0134b15"/>順之境，猶如虗空。且了知身心與眾生平等，此無
<lb ed="X" n="0504b16"/><lb ed="R016" n="0134b16"/>人我相，乃受道之器也。以此心此行，方與圓覺法
<lb ed="X" n="0504b17"/><lb ed="R016" n="0134b17"/>體相應，故能入耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0504b18"/><lb ed="R016" n="0134b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0504b1801">善男子！末世眾生不得成道，由有無始自他憎愛一
<lb ed="X" n="0504b19"/><lb ed="R016" n="0135a01"/>切種子，故未解脫。若復有人觀彼怨家如<anchor xml:id="nkr_note_add_0504b1901" n="0504b1901"/><anchor xml:id="beg0504b1901" n="0504b1901"/>己<anchor xml:id="end0504b1901"/>父母，心
<lb ed="X" n="0504b20"/><lb ed="R016" n="0135a02"/>無有二，即除諸病。於諸法中，自他憎愛亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0504b21"/><lb ed="R016" n="0135a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0504b2101" style="margin-left:1em">此答除去何病也。眾生所以流轉生死者，以有無
<lb ed="X" n="0504b22"/><lb ed="R016" n="0135a04"/>始無明愛憎種子為障道之病根，故雖脩行，未得
<lb ed="X" n="0504b23"/><lb ed="R016" n="0135a05"/>解脫。今事善知識，不起憍慢嗔恨之心，則折伏現
<lb ed="X" n="0504b24"/><lb ed="R016" n="0135a06"/>行，了知自<anchor xml:id="nkr_note_add_0504b2401" n="0504b2401"/><anchor xml:id="beg0504b2401" n="0504b2401"/>己<anchor xml:id="end0504b2401"/>身心與眾生平等，則了無人我，愛憎
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0504c" n="0504c"/>
<lb ed="X" n="0504c01"/><lb ed="R016" n="0135a07"/>種子自伏至若視怨如親，則愛憎種子自斷，而障
<lb ed="X" n="0504c02"/><lb ed="R016" n="0135a08"/>道之病自斷，故云即除諸病。此正除病之妙藥也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0504c03"/><lb ed="R016" n="0135a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0504c0301">善男子，末世眾生欲求圓覺，應當發心作如是言：盡
<lb ed="X" n="0504c04"/><lb ed="R016" n="0135a10"/>一切虗空一切眾生，我皆令入究竟圓覺，於圓覺中
<lb ed="X" n="0504c05"/><lb ed="R016" n="0135a11"/>無取覺者，除彼我相一切諸相。如是發心不墮邪見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0504c06"/><lb ed="R016" n="0135a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0504c0601" style="margin-left:1em">此答發何等心也。般若彌勒頌云：廣大第一常，其
<lb ed="X" n="0504c07"/><lb ed="R016" n="0135a13"/>心不顛倒。此言盡空一切眾生，廣大心也；皆入究
<lb ed="X" n="0504c08"/><lb ed="R016" n="0135a14"/>竟圓覺，第一心也；於圓覺中無取覺者，常心也；除
<lb ed="X" n="0504c09"/><lb ed="R016" n="0135a15"/>彼我人一切諸相，即除四病，不顛倒心也。凡諸行
<lb ed="X" n="0504c10"/><lb ed="R016" n="0135a16"/>人親師授法，脩行之要無出此者，捨此即墮邪見
<lb ed="X" n="0504c11"/><lb ed="R016" n="0135a17"/>矣，故云如是不墮。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0504c12"/><lb ed="R016" n="0135a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0504c1201">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p>
<lb ed="X" n="0504c13"/><lb ed="R016" n="0135b01"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0504c1301"><l>普覺汝當知，<caesura/>末世諸眾生，<caesura/>欲求善知識，</l>
<lb ed="X" n="0504c14"/><lb ed="R016" n="0135b02"/><l>應當求正見，<caesura/>心遠二乘者。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0504c15"/><lb ed="R016" n="0135b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0504c1501" style="margin-left:1em">此頌求師。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0504c16"/><lb ed="R016" n="0135b04"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgX10p0504c1601"><l>法中除四病，<caesura/>謂作止任滅。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0504c17"/><lb ed="R016" n="0135b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0504c1701" style="margin-left:1em">此頌依法去病。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0504c18"/><lb ed="R016" n="0135b06"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0504c1801"><l>親近無憍慢，<caesura/>遠離無嗔恨，<caesura/>見種種境界，</l>
<lb ed="X" n="0504c19"/><lb ed="R016" n="0135b07"/><l>心當生希有，<caesura/>還如佛出世，<caesura/>不犯非律戒。</l>
<lb ed="X" n="0504c20"/><lb ed="R016" n="0135b08"/><l>戒根永清淨。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0504c21"/><lb ed="R016" n="0135b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0504c2101" style="margin-left:1em">此頌脩行。不犯非律儀二句長行，言在師示現有
<lb ed="X" n="0504c22"/><lb ed="R016" n="0135b10"/>過，不令眾生入不律儀。此中正言弟子事師，倘見
<lb ed="X" n="0504c23"/><lb ed="R016" n="0135b11"/>逆行，不得隨之，便犯非律，必以戒根永清淨而為
<lb ed="X" n="0504c24"/><lb ed="R016" n="0135b12"/>正行。舊解為追頌求師中文，非本指也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0505a" n="0505a"/>
<lb ed="X" n="0505a01"/><lb ed="R016" n="0135b13"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0505a0101"><l>度一切眾生，<caesura/>究竟入圓覺，<caesura/>無彼我人相。</l>
<lb ed="X" n="0505a02"/><lb ed="R016" n="0135b14"/><l>當依正智慧，<caesura/>便得超邪見，<caesura/>證覺般涅槃。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0505a03"/><lb ed="R016" n="0135b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0505a0301" style="margin-left:1em">此頌發心也。五句頌四心因行，末句顯果證。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0505a04"/><lb ed="R016" n="0135b16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">圓覺章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0505a0401">於是圓覺菩薩在大眾中即從座起，頂禮佛足，右繞
<lb ed="X" n="0505a05"/><lb ed="R016" n="0135b17"/>三帀，長跪叉手而白佛言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0505a06"/><lb ed="R016" n="0135b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0505a0601" style="margin-left:1em">進問威儀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0505a07"/><lb ed="R016" n="0136a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0505a0701">大悲世尊為我等輩，廣說淨覺種種方便，令末世眾
<lb ed="X" n="0505a08"/><lb ed="R016" n="0136a02"/>生有大增益。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0505a09"/><lb ed="R016" n="0136a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0505a0901" style="margin-left:1em">慶前所聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0505a10"/><lb ed="R016" n="0136a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0505a1001">世尊！我等今者以得開悟，若佛滅後末世眾生未得
<lb ed="X" n="0505a11"/><lb ed="R016" n="0136a05"/>悟者，云何安居脩此圓覺清淨境界？此圓覺中三種
<lb ed="X" n="0505a12"/><lb ed="R016" n="0136a06"/>淨觀以何為首？唯願大悲為諸大眾及末世眾生施
<lb ed="X" n="0505a13"/><lb ed="R016" n="0136a07"/>大饒益。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0505a14"/><lb ed="R016" n="0136a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0505a1401" style="margin-left:1em">正陳請詞以何為首，即最初方便也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0505a15"/><lb ed="R016" n="0136a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0505a1501">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0505a1501" n="0505a1501"/><anchor xml:id="beg0505a1501" n="0505a1501"/>已<anchor xml:id="end0505a1501"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0505a16"/><lb ed="R016" n="0136a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0505a1601" style="margin-left:1em">三展<g ref="#CB05418">䖍</g>誠。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0505a17"/><lb ed="R016" n="0136a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0505a1701">爾時，世尊告圓覺菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝等乃
<lb ed="X" n="0505a18"/><lb ed="R016" n="0136a12"/>能問於如來如是方便，以大饒益施諸眾生。汝今諦
<lb ed="X" n="0505a19"/><lb ed="R016" n="0136a13"/>聽，當為汝說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0505a20"/><lb ed="R016" n="0136a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0505a2001" style="margin-left:1em">許說誡聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0505a21"/><lb ed="R016" n="0136a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0505a2101">時，圓覺菩薩奉教歡喜，及諸大眾默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0505a22"/><lb ed="R016" n="0136a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0505a2201" style="margin-left:1em">默佇。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0505a23"/><lb ed="R016" n="0136a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0505a2301">善男子！一切眾生，若佛住世、若佛滅後、若法末時，有
<lb ed="X" n="0505a24"/><lb ed="R016" n="0136a18"/>諸眾生具大乘性，信佛祕密大圓覺心欲脩行者，若
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0505b" n="0505b"/>
<lb ed="X" n="0505b01"/><lb ed="R016" n="0136b01"/>在伽藍安居徒眾，有緣事故隨分思察，如我<anchor xml:id="nkr_note_add_0505b0101" n="0505b0101"/><anchor xml:id="beg0505b0101" n="0505b0101"/>已<anchor xml:id="end0505b0101"/>說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0505b02"/><lb ed="R016" n="0136b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0505b0201" style="margin-left:1em">此下正答所請也。性謂種性，猶根器也。以圓覺乃
<lb ed="X" n="0505b03"/><lb ed="R016" n="0136b03"/>祕密妙心，非上根人不能脩習，故許具大乘根性
<lb ed="X" n="0505b04"/><lb ed="R016" n="0136b04"/>者可脩也。意謂若無外緣，則當安居伽藍與眾同
<lb ed="X" n="0505b05"/><lb ed="R016" n="0136b05"/>脩。若有外緣不能安居者，則當隨分思察也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0505b0501" n="0505b0501"/><anchor xml:id="beg0505b0501" n="0505b0501"/>已<anchor xml:id="end0505b0501"/>說
<lb ed="X" n="0505b06"/><lb ed="R016" n="0136b06"/>者，如前當觀此身等。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0505b07"/><lb ed="R016" n="0136b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0505b0701">若復無有他事因緣，即建道場，當立期限。若立長期
<lb ed="X" n="0505b08"/><lb ed="R016" n="0136b08"/>百二十日，中期百日，下期八十日，安置淨居。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0505b09"/><lb ed="R016" n="0136b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0505b0901" style="margin-left:1em">此教結制規則也。意謂苟無外緣，必以安居為上，
<lb ed="X" n="0505b10"/><lb ed="R016" n="0136b10"/>易入道也。三期隨意長短，元無一定，但取克期進
<lb ed="X" n="0505b11"/><lb ed="R016" n="0136b11"/>道耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0505b12"/><lb ed="R016" n="0136b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0505b1201">若復現在，當正思惟。若佛滅後，施設形像，心存目想，
<lb ed="X" n="0505b13"/><lb ed="R016" n="0136b13"/>生正憶念，還同如來常住之日，懸諸幡華。經三七日，
<lb ed="X" n="0505b14"/><lb ed="R016" n="0136b14"/>稽首十方諸佛名字，求哀懺悔，遇善境界，得心輕安。
<lb ed="X" n="0505b15"/><lb ed="R016" n="0136b15"/>過三七日，一向攝念。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0505b16"/><lb ed="R016" n="0136b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0505b1601" style="margin-left:1em">此教安居進脩之法則也。若如來在世則當正思
<lb ed="X" n="0505b17"/><lb ed="R016" n="0136b17"/>惟佛，若佛滅後則當設像觀佛法身，故云還同常
<lb ed="X" n="0505b18"/><lb ed="R016" n="0136b18"/>住。懸諸幡華，廣如楞嚴壇場。今此中至簡，故但舉
<lb ed="X" n="0505b19"/><lb ed="R016" n="0137a01"/>幡華。言懺悔得善境界者，謂見光覩瑞感夢等，乃
<lb ed="X" n="0505b20"/><lb ed="R016" n="0137a02"/>滅罪之相也。一向攝念則脩正觀，應如二十五輪
<lb ed="X" n="0505b21"/><lb ed="R016" n="0137a03"/>各安標記，結取單複圓脩乃正行也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0505b22"/><lb ed="R016" n="0137a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0505b2201">若經夏首三月安居，當為菩薩清淨住止，心離聲聞
<lb ed="X" n="0505b23"/><lb ed="R016" n="0137a05"/>不假徒眾。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0505b24"/><lb ed="R016" n="0137a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0505b2401" style="margin-left:1em">此言入期之法，言菩薩住止，意揀小乘之眾也。前
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0505c" n="0505c"/>
<lb ed="X" n="0505c01"/><lb ed="R016" n="0137a07"/>言三期乃克定期限，今結安居乃入期之法。西域
<lb ed="X" n="0505c02"/><lb ed="R016" n="0137a08"/>佛制三月安居通名結夏，今言夏首乃入期之初
<lb ed="X" n="0505c03"/><lb ed="R016" n="0137a09"/>也。律制當結制時，必先集眾布薩作法，然後安居
<lb ed="X" n="0505c04"/><lb ed="R016" n="0137a10"/>多小乘人。今言菩薩住止者，謂不同彼小乘多眾，
<lb ed="X" n="0505c05"/><lb ed="R016" n="0137a11"/>但隨一類脩觀行菩薩自便，不必念彼小乘布薩
<lb ed="X" n="0505c06"/><lb ed="R016" n="0137a12"/>法事，亦不假彼徒眾也。此言不假小乘徒眾，非與
<lb ed="X" n="0505c07"/><lb ed="R016" n="0137a13"/>前文安處徒眾相違也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0505c08"/><lb ed="R016" n="0137a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0505c0801">至安居日，即於佛前作如是言：我比丘、比丘尼、優婆
<lb ed="X" n="0505c09"/><lb ed="R016" n="0137a15"/>塞、優婆夷<note place="inline">某甲</note>，踞菩薩乘脩寂滅行，同入清淨實相住
<lb ed="X" n="0505c10"/><lb ed="R016" n="0137a16"/>持，以大圓覺為我伽藍，身心安居平等性智，涅槃自
<lb ed="X" n="0505c11"/><lb ed="R016" n="0137a17"/>性無繫屬故。今我敬請不依聲聞，當與十方如來及
<lb ed="X" n="0505c12"/><lb ed="R016" n="0137a18"/>大菩薩三月安居，為脩菩薩無上妙覺大因緣故不
<lb ed="X" n="0505c13"/><lb ed="R016" n="0137b01"/>繫徒眾。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0505c14"/><lb ed="R016" n="0137b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0505c1401" style="margin-left:1em">此示入期安心之法也。上言心離聲聞，此正示菩
<lb ed="X" n="0505c15"/><lb ed="R016" n="0137b03"/>薩所脩，乃離相寂滅之行，不比聲聞著相而脩也。
<lb ed="X" n="0505c16"/><lb ed="R016" n="0137b04"/>以大圓覺為伽藍者，謂不依世界住止，乃住心境
<lb ed="X" n="0505c17"/><lb ed="R016" n="0137b05"/>雙忘平等寂滅之地。謂涅槃自性，本無身心世界
<lb ed="X" n="0505c18"/><lb ed="R016" n="0137b06"/>可繫屬故，殊非聲聞境界，故云不依。唯依如來法
<lb ed="X" n="0505c19"/><lb ed="R016" n="0137b07"/>身實際，故為菩薩所脩。妙覺因緣，乃自覺聖智之
<lb ed="X" n="0505c20"/><lb ed="R016" n="0137b08"/>境，為自證處也。此乃菩薩獨詣之地，故云不繫。徒
<lb ed="X" n="0505c21"/><lb ed="R016" n="0137b09"/>眾某甲者，以甲乙為名之次，乃當自稱<anchor xml:id="nkr_note_add_0505c2101" n="0505c2101"/><anchor xml:id="beg0505c2101" n="0505c2101"/>己<anchor xml:id="end0505c2101"/>名也。今
<lb ed="X" n="0505c22"/><lb ed="R016" n="0137b10"/>諸方後進，見善知識，不自稱名，但曰某甲，無知之
<lb ed="X" n="0505c23"/><lb ed="R016" n="0137b11"/>甚也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0505c24"/><lb ed="R016" n="0137b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0505c2401">善男子！此名菩薩示現安居過三期日隨往無礙。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0506a" n="0506a"/>
<lb ed="X" n="0506a01"/><lb ed="R016" n="0137b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0506a0101" style="margin-left:1em">此結示休夏也。言示現安居者，以上言菩薩脩寂
<lb ed="X" n="0506a02"/><lb ed="R016" n="0137b14"/>滅行安居平等性智，此又何假期限耶？然必以三
<lb ed="X" n="0506a03"/><lb ed="R016" n="0137b15"/>期為限者，以示同權小引發未悟耳。過期隨往無
<lb ed="X" n="0506a04"/><lb ed="R016" n="0137b16"/>礙者，以小乘解制之後有新學者，凡所出遊侶須
<lb ed="X" n="0506a05"/><lb ed="R016" n="0137b17"/>三人以妨誤失，今菩薩以觀知安心不必伴侶，故
<lb ed="X" n="0506a06"/><lb ed="R016" n="0137b18"/>云隨往無礙。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0506a07"/><lb ed="R016" n="0138a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0506a0701">善男子！若末世脩行眾生求菩薩道入三期者，非彼
<lb ed="X" n="0506a08"/><lb ed="R016" n="0138a02"/>所聞，一切境界終不可取。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0506a09"/><lb ed="R016" n="0138a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0506a0901" style="margin-left:1em">此示妨悞失也。所聞者，即上三觀單複圓脩二十
<lb ed="X" n="0506a10"/><lb ed="R016" n="0138a04"/>五輪，及根塵識界一一清淨等，乃正觀也。若非所
<lb ed="X" n="0506a11"/><lb ed="R016" n="0138a05"/>聞，一切境界皆不可取。如楞嚴五十重陰魔，及起
<lb ed="X" n="0506a12"/><lb ed="R016" n="0138a06"/>信論中所說魔事，皆不可取，恐墮邪誤也。初有二
<lb ed="X" n="0506a13"/><lb ed="R016" n="0138a07"/>問：一問安居，二問三觀以何為首。上答安居竟，下
<lb ed="X" n="0506a14"/><lb ed="R016" n="0138a08"/>答初首方便。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0506a15"/><lb ed="R016" n="0138a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0506a1501">善男子！若諸眾生脩奢摩他，先取至靜，不起思念，靜
<lb ed="X" n="0506a16"/><lb ed="R016" n="0138a10"/>極便覺。如是初靜，從於一身至一世界，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0506001" n="0506001"/>一復如是。善
<lb ed="X" n="0506a17"/><lb ed="R016" n="0138a11"/>男子！若覺徧滿一切界者，一世界中有一眾生起一
<lb ed="X" n="0506a18"/><lb ed="R016" n="0138a12"/>念者，皆悉能知；百千世界亦復如是，非彼所聞，一切
<lb ed="X" n="0506a19"/><lb ed="R016" n="0138a13"/>境界終不可取。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0506a20"/><lb ed="R016" n="0138a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0506a2001" style="margin-left:1em">此答三觀初首先空觀方便也。言脩奢摩他先取
<lb ed="X" n="0506a21"/><lb ed="R016" n="0138a15"/>至靜者，以止為前方便也。言至靜者，即天台三止
<lb ed="X" n="0506a22"/><lb ed="R016" n="0138a16"/>中體真止，謂體合真空，故云至靜。一念不生，故不
<lb ed="X" n="0506a23"/><lb ed="R016" n="0138a17"/>起思念。靜極光生，故云便覺。初從一身等者，謂內
<lb ed="X" n="0506a24"/><lb ed="R016" n="0138a18"/>脫身心，外遺世界，內外平等，寂然不動。以身心世
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0506b" n="0506b"/>
<lb ed="X" n="0506b01"/><lb ed="R016" n="0138b01"/>界蕩然一空，則與一切融為一心，一切世界合為
<lb ed="X" n="0506b02"/><lb ed="R016" n="0138b02"/>一界。故凡眾生起心動念，即從自心中現。故凡起
<lb ed="X" n="0506b03"/><lb ed="R016" n="0138b03"/>一念，無不了知。所謂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0506002" n="0506002"/>靜極光通達，寂照含虗空，却
<lb ed="X" n="0506b04"/><lb ed="R016" n="0138b04"/>來觀世間，猶如夢中事。此空觀之極則也。如此方
<lb ed="X" n="0506b05"/><lb ed="R016" n="0138b05"/>名正觀，非彼所聞，皆不可取。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0506b06"/><lb ed="R016" n="0138b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0506b0601">善男子！若諸眾生脩三摩鉢提，先當憶想十方如來、
<lb ed="X" n="0506b07"/><lb ed="R016" n="0138b07"/>十方世界一切菩薩，依種種門漸次脩行勤苦三昧，
<lb ed="X" n="0506b08"/><lb ed="R016" n="0138b08"/>廣發大願自熏成種，非彼所聞一切境界終不可取。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0506b09"/><lb ed="R016" n="0138b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0506b0901" style="margin-left:1em">此示三摩鉢提假觀方便也。三摩鉢提義當幻觀。
<lb ed="X" n="0506b10"/><lb ed="R016" n="0138b10"/>言憶想十方如來一切菩薩種種脩行勤苦三昧
<lb ed="X" n="0506b11"/><lb ed="R016" n="0138b11"/>者，謂思惟諸佛菩薩因中脩種種難行苦行度諸
<lb ed="X" n="0506b12"/><lb ed="R016" n="0138b12"/>眾生，於三昧中起如幻觀，以<anchor xml:id="nkr_note_add_0506b1201" n="0506b1201"/><anchor xml:id="beg0506b1201" n="0506b1201"/>己<anchor xml:id="end0506b1201"/>身心自歷其境內
<lb ed="X" n="0506b13"/><lb ed="R016" n="0138b13"/>驗其心，種種境界備歷如幻，以此幻觀發度生願，
<lb ed="X" n="0506b14"/><lb ed="R016" n="0138b14"/>久熏成種久久純熟，便能內發大悲輕安，而起菩
<lb ed="X" n="0506b15"/><lb ed="R016" n="0138b15"/>薩利生妙行，所謂以如幻觀而開幻眾作如幻佛
<lb ed="X" n="0506b16"/><lb ed="R016" n="0138b16"/>事也。此則三摩鉢提以如幻為首也，非彼所聞終
<lb ed="X" n="0506b17"/><lb ed="R016" n="0138b17"/>不可取。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0506b18"/><lb ed="R016" n="0138b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0506b1801">善男子！若諸眾生脩於禪那，先取數門，心中了知生、
<lb ed="X" n="0506b19"/><lb ed="R016" n="0139a01"/>住、滅念分劑頭數，如是周遍四威儀中，分別念數無
<lb ed="X" n="0506b20"/><lb ed="R016" n="0139a02"/>不了知，漸次增進，乃至得知百千世界一滴之雨，猶
<lb ed="X" n="0506b21"/><lb ed="R016" n="0139a03"/>如目覩所受用物，非彼所聞一切境界終不可取。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0506b22"/><lb ed="R016" n="0139a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0506b2201" style="margin-left:1em">此示寂觀方便初首也。禪那義當中道一心，名為
<lb ed="X" n="0506b23"/><lb ed="R016" n="0139a05"/>寂觀。言先取數門者，正入禪最初工夫也。以脩禪
<lb ed="X" n="0506b24"/><lb ed="R016" n="0139a06"/>人一向心多雜亂，難得寂靜，故先以數門為首。謂
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0506c" n="0506c"/>
<lb ed="X" n="0506c01"/><lb ed="R016" n="0139a07"/>初攝心先歸一息，依息出入為度，數之從一至十，
<lb ed="X" n="0506c02"/><lb ed="R016" n="0139a08"/>又從十至一，如此往復，息息不斷，心心不昧，生滅
<lb ed="X" n="0506c03"/><lb ed="R016" n="0139a09"/>頭數，一一分明，自少至多，以驗定力淺深。若久久
<lb ed="X" n="0506c04"/><lb ed="R016" n="0139a10"/>純熟，數到一念不生，則其息自斷，寂然一心，湛然
<lb ed="X" n="0506c05"/><lb ed="R016" n="0139a11"/>安住，是為定相。如此周遍四威儀中，念念了知，久
<lb ed="X" n="0506c06"/><lb ed="R016" n="0139a12"/>則百千世界唯心所現，乃至一滴之雨分明了知，
<lb ed="X" n="0506c07"/><lb ed="R016" n="0139a13"/>如目覩物，此寂靜觀之成功也。如起信所說，脩止
<lb ed="X" n="0506c08"/><lb ed="R016" n="0139a14"/>觀者不依氣息，彼以內脫身心為要。此依之者，以
<lb ed="X" n="0506c09"/><lb ed="R016" n="0139a15"/>初機攝心為方便，非究竟依之也。若以息為得，則
<lb ed="X" n="0506c10"/><lb ed="R016" n="0139a16"/>墮邪道，非彼所聞也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0506c11"/><lb ed="R016" n="0139a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0506c1101">是名三觀初首方便。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0506c12"/><lb ed="R016" n="0139a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0506c1201" style="margin-left:1em">此結名也。前問三種淨觀以何為首，故具答<anchor xml:id="nkr_note_add_0506c1201" n="0506c1201"/><anchor xml:id="beg0506c1201" n="0506c1201"/>已<anchor xml:id="end0506c1201"/>，於
<lb ed="X" n="0506c13"/><lb ed="R016" n="0139b01"/>此結指。是知前二十五輪但說觀相，此三方便乃
<lb ed="X" n="0506c14"/><lb ed="R016" n="0139b02"/>最初下手工夫，即楞嚴二十五聖一一皆說最初
<lb ed="X" n="0506c15"/><lb ed="R016" n="0139b03"/>下手工功夫，即此義也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0506c16"/><lb ed="R016" n="0139b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0506c1601">若諸眾生徧脩三觀，勤行精進，即名如來出現於世。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0506c17"/><lb ed="R016" n="0139b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0506c1701" style="margin-left:1em">此示三觀之益也。以此三觀乃一切如來本起因
<lb ed="X" n="0506c18"/><lb ed="R016" n="0139b06"/>地，故有圓根眾生能徧脩三觀者，即名如來出現
<lb ed="X" n="0506c19"/><lb ed="R016" n="0139b07"/>於世，言畢竟成就無礙也。有此勝益，故勸應脩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0506c20"/><lb ed="R016" n="0139b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0506c2001">若後末世鈍根眾生，心欲求道不得成就，由昔業<anchor xml:id="nkr_note_orig_0506003" n="0506003"/>根
<lb ed="X" n="0506c21"/><lb ed="R016" n="0139b09"/>當勤懺悔常起希望，先斷憎愛、嫉妬、諂曲，求勝上心
<lb ed="X" n="0506c22"/><lb ed="R016" n="0139b10"/>三種淨觀，隨學一事此觀不得，復脩彼觀心不放捨
<lb ed="X" n="0506c23"/><lb ed="R016" n="0139b11"/>漸次求證。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0506c24"/><lb ed="R016" n="0139b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0506c2401" style="margin-left:1em">此言鈍根障重眾生，當以懺悔斷障為要也。由昔
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0507a" n="0507a"/>
<lb ed="X" n="0507a01"/><lb ed="R016" n="0139b13"/>業障者，乃夙習種子。今脩行時，熏發現行，作障道
<lb ed="X" n="0507a02"/><lb ed="R016" n="0139b14"/>緣。所謂好正而固邪，欲潔而偏染者，乃夙習使然
<lb ed="X" n="0507a03"/><lb ed="R016" n="0139b15"/>也。故當精勤懺悔，消宿業障。業障若消，則道緣可
<lb ed="X" n="0507a04"/><lb ed="R016" n="0139b16"/>辦也。常起希望者，謂希望願斷業障也。故下即云
<lb ed="X" n="0507a05"/><lb ed="R016" n="0139b17"/>先斷憎愛等，乃貪嗔痴也，勝上心慢也。謂根本煩
<lb ed="X" n="0507a06"/><lb ed="R016" n="0139b18"/>惱既斷，現行不行，則習氣可除，觀行易成。此觀不
<lb ed="X" n="0507a07"/><lb ed="R016" n="0140a01"/>得，乃復脩彼觀者，乃二十五輪標記之意，故云漸
<lb ed="X" n="0507a08"/><lb ed="R016" n="0140a02"/>次求證。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0507a09"/><lb ed="R016" n="0140a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0507a0901">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p>
<lb ed="X" n="0507a10"/><lb ed="R016" n="0140a04"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0507a1001"><l>圓覺汝當知，<caesura/>一切諸眾生，<caesura/>欲求無上道，</l>
<lb ed="X" n="0507a11"/><lb ed="R016" n="0140a05"/><l>先當結三期，<caesura/>懺悔無始業，<caesura/>經於三七日。</l>
<lb ed="X" n="0507a12"/><lb ed="R016" n="0140a06"/><l>然後正思惟，<caesura/>非彼所聞境，<caesura/>畢竟不可取。</l>
<lb ed="X" n="0507a13"/><lb ed="R016" n="0140a07"/><l>奢摩他至靜，<caesura/>三摩正憶持，<caesura/>禪那名數門，</l>
<lb ed="X" n="0507a14"/><lb ed="R016" n="0140a08"/><l>是名三淨觀。<caesura/>若能勤脩習，<caesura/>是名佛出世。</l>
<lb ed="X" n="0507a15"/><lb ed="R016" n="0140a09"/><l>鈍根未成者，<caesura/>常當勤心悔，<caesura/>無始一切罪。</l>
<lb ed="X" n="0507a16"/><lb ed="R016" n="0140a10"/><l>諸障若消滅，<caesura/>佛境便現前。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0507a17"/><lb ed="R016" n="0140a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0507a1701" style="margin-left:1em">上正宗分竟。</p><p xml:id="pX10p0507a1706" style="margin-left:1em" cb:place="inline">下流通分。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0507a18"/><lb ed="R016" n="0140a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">流通分</cb:mulu><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">賢善首章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0507a1801">於是，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0507001" n="0507001"/>賢首菩薩在大眾中即從座起，頂禮佛足，右繞
<lb ed="X" n="0507a19"/><lb ed="R016" n="0140a13"/>三帀，長跪叉手而白佛言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0507a20"/><lb ed="R016" n="0140a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0507a2001" style="margin-left:1em">進問威儀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0507a21"/><lb ed="R016" n="0140a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0507a2101">大悲世尊廣為我等及末世眾生，開悟如來不思議事。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0507a22"/><lb ed="R016" n="0140a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0507a2201" style="margin-left:1em">慶前所聞，全經大義。</p>
<lb ed="X" n="0507a23"/><lb ed="R016" n="0140a17"/><p xml:id="pX10p0507a2301" style="margin-left:1em">下正陳請意。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0507a24"/><lb ed="R016" n="0140a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0507a2401">世尊！此大乘教名字何等？云何奉持？眾生脩習得何
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0507b" n="0507b"/>
<lb ed="X" n="0507b01"/><lb ed="R016" n="0140b01"/>功德？云何使我護持經人流布此教至於何地？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0507b02"/><lb ed="R016" n="0140b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0507b0201" style="margin-left:1em">此問經名，并流通此法也。此問有五：一問經名，二
<lb ed="X" n="0507b03"/><lb ed="R016" n="0140b03"/>問奉持，三問功德，四問護持，五問流布至何地位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0507b04"/><lb ed="R016" n="0140b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0507b0401">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0507b0401" n="0507b0401"/><anchor xml:id="beg0507b0401" n="0507b0401"/>已<anchor xml:id="end0507b0401"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0507b05"/><lb ed="R016" n="0140b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0507b0501" style="margin-left:1em">三展<g ref="#CB05418">䖍</g>誠。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0507b06"/><lb ed="R016" n="0140b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0507b0601">爾時，世尊告賢善首菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝等
<lb ed="X" n="0507b07"/><lb ed="R016" n="0140b07"/>乃能為諸菩薩及末世眾生，問於如來如是經教功
<lb ed="X" n="0507b08"/><lb ed="R016" n="0140b08"/>德名字。汝今諦聽，當為汝說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0507b09"/><lb ed="R016" n="0140b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0507b0901" style="margin-left:1em">許說誡聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0507b10"/><lb ed="R016" n="0140b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0507b1001">時，賢善首菩薩奉教歡喜，及諸大眾默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0507b11"/><lb ed="R016" n="0140b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0507b1101" style="margin-left:1em">默佇。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0507b12"/><lb ed="R016" n="0140b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0507b1201">善男子！是經百千萬億恒河沙諸佛所說，三世如來
<lb ed="X" n="0507b13"/><lb ed="R016" n="0140b13"/>之所守護，十方菩薩之所歸依，十二部經清淨眼目。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0507b14"/><lb ed="R016" n="0140b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0507b1401" style="margin-left:1em">此總歎法勝，令生信重也。此經乃諸佛如來本起
<lb ed="X" n="0507b15"/><lb ed="R016" n="0140b15"/>因地法行，故是諸佛所說。如來守護教授菩薩，故
<lb ed="X" n="0507b16"/><lb ed="R016" n="0140b16"/>為菩薩之所歸依。流出一切清淨真如菩提涅槃，
<lb ed="X" n="0507b17"/><lb ed="R016" n="0140b17"/>故為十二部經之眼目。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0507b18"/><lb ed="R016" n="0140b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0507b1801">是經名大方廣圓覺陀羅尼，亦名脩多羅了義，亦名
<lb ed="X" n="0507b19"/><lb ed="R016" n="0141a01"/>祕密王三昧，亦名如來決定境界，亦名如來藏自性
<lb ed="X" n="0507b20"/><lb ed="R016" n="0141a02"/>差別，汝當奉持。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0507b21"/><lb ed="R016" n="0141a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0507b2101" style="margin-left:1em">此答名字，示經名有五種也。今結集經題，但存其
<lb ed="X" n="0507b22"/><lb ed="R016" n="0141a04"/>二。舊解五名約教、理、行，脩多羅約教，祕密王三昧
<lb ed="X" n="0507b23"/><lb ed="R016" n="0141a05"/>約行，餘皆約理。中道一心，故曰祕密，非密語也。依
<lb ed="X" n="0507b24"/><lb ed="R016" n="0141a06"/>如來藏建立差別，義盡於此，當如是持。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0507c" n="0507c"/>
<lb ed="X" n="0507c01"/><lb ed="R016" n="0141a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0507c0101">善男子！是經唯顯如來境界，唯佛如來能盡宣說。若
<lb ed="X" n="0507c02"/><lb ed="R016" n="0141a08"/>菩薩及末世眾生依此脩行，漸次增進至於佛地。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0507c03"/><lb ed="R016" n="0141a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0507c0301" style="margin-left:1em">此歎法勝，意令脩習。答：至何地也？佛佛成道，皆依
<lb ed="X" n="0507c04"/><lb ed="R016" n="0141a10"/>圓覺為本因，及成佛利生，亦唯說此法教化菩薩，
<lb ed="X" n="0507c05"/><lb ed="R016" n="0141a11"/>此外更無別法，故勸令脩習，可至佛地也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0507c06"/><lb ed="R016" n="0141a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0507c0601">善男子！是經名為頓教大乘，頓機眾生從此開悟，亦
<lb ed="X" n="0507c07"/><lb ed="R016" n="0141a13"/>攝漸脩一切羣品。譬如大海不讓小流，乃至蚊蚋及
<lb ed="X" n="0507c08"/><lb ed="R016" n="0141a14"/>阿脩羅，飲其水者皆得充滿。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0507c09"/><lb ed="R016" n="0141a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0507c0901" style="margin-left:1em">此答何功德也。獨被上根故教稱圓頓，普攝三根
<lb ed="X" n="0507c10"/><lb ed="R016" n="0141a16"/>故功德最大，以是一切眾生清淨覺地皆證圓覺
<lb ed="X" n="0507c11"/><lb ed="R016" n="0141a17"/>故無不充足，故如大海不讓細流飲者大小皆足
<lb ed="X" n="0507c12"/><lb ed="R016" n="0141a18"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0507c13"/><lb ed="R016" n="0141b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0507c1301">善男子！假使有人純以七寶積滿三千大千世界以
<lb ed="X" n="0507c14"/><lb ed="R016" n="0141b02"/>用布施，不如有人聞此經名及一句義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0507c15"/><lb ed="R016" n="0141b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0507c1501" style="margin-left:1em">此較量顯勝也。世寶盈剎，但資有漏，至理一言，必
<lb ed="X" n="0507c16"/><lb ed="R016" n="0141b04"/>轉凡成聖，故功倍天淵。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0507c17"/><lb ed="R016" n="0141b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0507c1701">善男子！假使有人教百千恒沙眾生得阿羅漢果，不
<lb ed="X" n="0507c18"/><lb ed="R016" n="0141b06"/>如有人宣說此經分別半偈。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0507c19"/><lb ed="R016" n="0141b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0507c1901" style="margin-left:1em">此以人較法，更顯益也。小果雖多，終無實證。此經
<lb ed="X" n="0507c20"/><lb ed="R016" n="0141b08"/>半偈，為成佛正因，故難比也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0507c21"/><lb ed="R016" n="0141b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0507c2101">善男子！若復有人聞此經名信心不惑，當知是人非
<lb ed="X" n="0507c22"/><lb ed="R016" n="0141b10"/>於一佛、二佛種諸福慧，如是乃至盡恒河沙一切佛
<lb ed="X" n="0507c23"/><lb ed="R016" n="0141b11"/>所種諸善根聞此經教。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0507c24"/><lb ed="R016" n="0141b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0507c2401" style="margin-left:1em">此歎勝機能受也。謂能信受此法者，蓋從多佛廣
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0508a" n="0508a"/>
<lb ed="X" n="0508a01"/><lb ed="R016" n="0141b13"/>脩福慧，殊非小福薄德之人可堪也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0508a02"/><lb ed="R016" n="0141b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0508a0201">汝善男子！當護末世是脩行者，無令惡魔及諸外道
<lb ed="X" n="0508a03"/><lb ed="R016" n="0141b15"/>惱其身心，令生退屈。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0508a04"/><lb ed="R016" n="0141b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0508a0401" style="margin-left:1em">此正囑流通，以護脩行者為第一也。以脩習此法
<lb ed="X" n="0508a05"/><lb ed="R016" n="0141b17"/>者，乃慧命所係，若惡魔惱亂生退，則慧命斷絕，故
<lb ed="X" n="0508a06"/><lb ed="R016" n="0141b18"/>當護持也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0508a07"/><lb ed="R016" n="0142a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0508a0701">爾時，會中有火首金剛、摧碎金剛、尼藍婆金剛等八
<lb ed="X" n="0508a08"/><lb ed="R016" n="0142a02"/>萬金剛并其眷屬，即從座起，頂禮佛足，右繞三帀而
<lb ed="X" n="0508a09"/><lb ed="R016" n="0142a03"/>白佛言：世尊！若後末世一切眾生有能持此決定大
<lb ed="X" n="0508a10"/><lb ed="R016" n="0142a04"/>乘，我當守護如護眼目，乃至道場所脩行處，我等金
<lb ed="X" n="0508a11"/><lb ed="R016" n="0142a05"/>剛自領徒眾晨夕守護，令不退轉，其家乃至永無災
<lb ed="X" n="0508a12"/><lb ed="R016" n="0142a06"/>障，疫病消滅，財寶豐足，常不乏少。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0508a13"/><lb ed="R016" n="0142a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0508a1301" style="margin-left:1em">此敘金剛受囑發願，守護持經人也。金剛者，以護
<lb ed="X" n="0508a14"/><lb ed="R016" n="0142a08"/>法神執此寶杵，故此得名。以金剛寶能碎一切，故
<lb ed="X" n="0508a15"/><lb ed="R016" n="0142a09"/>言火首金剛。謂頭有火<g ref="#CB08504">𦦨</g>，即楞嚴所云化多婬心，
<lb ed="X" n="0508a16"/><lb ed="R016" n="0142a10"/>成智慧火者，乃菩薩示現者也。尼藍婆，未詳所譯。
<lb ed="X" n="0508a17"/><lb ed="R016" n="0142a11"/>言此諸神，皆夙習發願護法者也，故常在佛會。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0508a18"/><lb ed="R016" n="0142a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0508a1801">爾時，大梵天王、二十八天王，并須彌山王、護國天王
<lb ed="X" n="0508a19"/><lb ed="R016" n="0142a13"/>等，即從座起，頂禮佛足，右繞三帀，而白佛言：世尊！我
<lb ed="X" n="0508a20"/><lb ed="R016" n="0142a14"/>亦守護是持經者，常令安隱，心不退轉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0508a21"/><lb ed="R016" n="0142a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0508a2101" style="margin-left:1em">此敘諸天受囑護持經者也。大梵天王，乃初禪王，
<lb ed="X" n="0508a22"/><lb ed="R016" n="0142a16"/>為娑婆世界主。佛佛出世，此王為請主。二十八天，
<lb ed="X" n="0508a23"/><lb ed="R016" n="0142a17"/>總舉三界諸天，謂六欲天、十八禪天、四空天也。須
<lb ed="X" n="0508a24"/><lb ed="R016" n="0142a18"/>彌山王，特舉帝釋，乃欲界主。護國天王，乃四王天，
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0508b" n="0508b"/>
<lb ed="X" n="0508b01"/><lb ed="R016" n="0142b01"/>為守護國界之主。意列三界諸天，皆為護法也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0508b02"/><lb ed="R016" n="0142b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0508b0201">爾時，有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0508001" n="0508001"/>力鬼王名吉槃茶，與十萬鬼王即從座起，頂
<lb ed="X" n="0508b03"/><lb ed="R016" n="0142b03"/>禮佛足，右繞三帀而白佛言：世尊！我等亦守護是持
<lb ed="X" n="0508b04"/><lb ed="R016" n="0142b04"/>經人，朝夕侍衛，令不退屈。其人所居一由旬內，若有
<lb ed="X" n="0508b05"/><lb ed="R016" n="0142b05"/>鬼神侵其境界，我當使其碎如微塵。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0508b06"/><lb ed="R016" n="0142b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0508b0601" style="margin-left:1em">此敘鬼神受囑護持經者也。吉槃茶，亦名鳩槃茶，
<lb ed="X" n="0508b07"/><lb ed="R016" n="0142b07"/>此云可畏鬼，食人精氣，其疾如風，變化無端，住於
<lb ed="X" n="0508b08"/><lb ed="R016" n="0142b08"/>林野，管諸鬼眾，故號為王，不屬人天，單居鬼趣。此
<lb ed="X" n="0508b09"/><lb ed="R016" n="0142b09"/>鬼既發願守護，則一切惡鬼無能為害者矣。一由
<lb ed="X" n="0508b10"/><lb ed="R016" n="0142b10"/>旬，四十里，言守護方隅，可四十里內無災害也。</p>
<lb ed="X" n="0508b11"/><lb ed="R016" n="0142b11"/><p xml:id="pX10p0508b1101" style="margin-left:1em">問：此經乃佛住大光明藏中入於三昧，為地上一
<lb ed="X" n="0508b12"/><lb ed="R016" n="0142b12"/>類大菩薩說，二乘絕分，故前法會不列，又何有諸
<lb ed="X" n="0508b13"/><lb ed="R016" n="0142b13"/>天鬼神發願守護耶？</p><p xml:id="pX10p0508b1309" style="margin-left:1em" cb:place="inline">答曰：此非常情可測也。然
<lb ed="X" n="0508b14"/><lb ed="R016" n="0142b14"/>佛住大光明藏，義當常寂。光土則自他平等，說聽
<lb ed="X" n="0508b15"/><lb ed="R016" n="0142b15"/>皆無。既曰於不二境現諸淨土，則不特實報，而同
<lb ed="X" n="0508b16"/><lb ed="R016" n="0142b16"/>居必該。若華藏實報，必攝同居。故華嚴法會，諸天
<lb ed="X" n="0508b17"/><lb ed="R016" n="0142b17"/>神王各各讚佛，各得一種法門，豈絕無耶？是以約
<lb ed="X" n="0508b18"/><lb ed="R016" n="0142b18"/>法則二乘絕分，約境則凡聖該通。況圓音落落，十
<lb ed="X" n="0508b19"/><lb ed="R016" n="0143a01"/>剎頓周，豈此界諸天神王而不仰其嘉會耶？況影
<lb ed="X" n="0508b20"/><lb ed="R016" n="0143a02"/>響示現住佛境界，無足疑也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0508b21"/><lb ed="R016" n="0143a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0508b2101">佛說此經<anchor xml:id="nkr_note_add_0508b2101" n="0508b2101"/><anchor xml:id="beg0508b2101" n="0508b2101"/>已<anchor xml:id="end0508b2101"/>，一切菩薩、天、龍、鬼神、八部眷屬，及諸天
<lb ed="X" n="0508b22"/><lb ed="R016" n="0143a04"/>王、梵王等一切大眾，聞佛所說，皆大歡喜，信受奉行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0508b23"/><lb ed="R016" n="0143a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0508b2301" style="margin-left:1em">此結會也。舊解：此天龍八部，必內證法性，示現此
<lb ed="X" n="0508b24"/><lb ed="R016" n="0143a06"/>形者。然會初不列，義顯法勝，結會該眾，義必同聞，
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0508c" n="0508c"/>
<lb ed="X" n="0508c01"/><lb ed="R016" n="0143a07"/>故皆大歡喜，信受奉行。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0508c02"/><lb ed="R016" n="0143a08"/>
<lb ed="X" n="0508c03"/><lb ed="R016" n="0143a09"/><cb:juan fun="close" n="2"><cb:jhead>圓覺經直解卷下<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0508c04"/>
<lb ed="X" n="0508c05"/>
<lb ed="X" n="0508c06"/>
<lb ed="X" n="0508c07"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 258-A 刻圓覺經解後<g ref="#CB02494">䟦</g></cb:mulu><head>No. 258-A
<lb ed="X" n="0508c08"/><lb ed="R016" n="0143b01"/> 刻圓覺經解後<g ref="#CB02494">䟦</g></head>
<lb ed="X" n="0508c09"/>
<lb ed="X" n="0508c10"/><lb ed="R016" n="0143b02"/><p xml:id="pX10p0508c1001">法身，流轉五道，名曰眾生。是則眾生清淨覺地，即諸
<lb ed="X" n="0508c11"/><lb ed="R016" n="0143b03"/>佛本起因地。但以無明障蔽日用而不知，故勞我世
<lb ed="X" n="0508c12"/><lb ed="R016" n="0143b04"/>尊特特現身三界，俯順群機，指示各人本有佛性。以
<lb ed="X" n="0508c13"/><lb ed="R016" n="0143b05"/>眾生迷來久矣，無明日厚，障蔽日深，非觀照無以通
<lb ed="X" n="0508c14"/><lb ed="R016" n="0143b06"/>之，故設三觀妙門為悟心之要。良由根鈍不能圓脩，
<lb ed="X" n="0508c15"/><lb ed="R016" n="0143b07"/>故散出一代時中，初說空觀以破見愛煩惱，次說假
<lb ed="X" n="0508c16"/><lb ed="R016" n="0143b08"/>觀以破塵沙，後說中觀以破無明。又以先後歷別，漸
<lb ed="X" n="0508c17"/><lb ed="R016" n="0143b09"/>次不能圓證一心，故說首楞嚴、大定以統攝三觀，圓
<lb ed="X" n="0508c18"/><lb ed="R016" n="0143b10"/>照一心，頓破無明，是為圓頓法門。然其文該三藏，教
<lb ed="X" n="0508c19"/><lb ed="R016" n="0143b11"/>攝五時，十界聖凡，迷悟因果，纖悉備殫。而學者智淺
<lb ed="X" n="0508c20"/><lb ed="R016" n="0143b12"/>心麤，以文廣義幽，艱澁難通，況離言得意，妙契一心
<lb ed="X" n="0508c21"/><lb ed="R016" n="0143b13"/>者乎？若夫至簡而精，至切而要者，無尚
<lb ed="X" n="0508c22" type="honorific"/><lb ed="R016" n="0143b14"/>圓覺之最勝法門也。其文不過一萬三千餘言，統攝
<lb ed="X" n="0508c23"/><lb ed="R016" n="0143b15"/>無邊教海，該羅法界圓宗。徹一心之源，歷三觀之旨。
<lb ed="X" n="0508c24"/><lb ed="R016" n="0143b16"/>偏正互換，單複圓脩。搜窮妄宰，批剝禪病。而悟心妙
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0509a" n="0509a"/>
<lb ed="X" n="0509a01"/><lb ed="R016" n="0143b17"/>門，一超直入。是所謂法界之真經，成佛之妙行也。頓
<lb ed="X" n="0509a02"/><lb ed="R016" n="0143b18"/>悟頓證，如觀掌果。西來直指祕密妙義，此外無餘蘊
<lb ed="X" n="0509a03"/><lb ed="R016" n="0144a01"/>矣。凡學佛者，莫不以此為指南。昔圭峰禪師著有略
<lb ed="X" n="0509a04"/><lb ed="R016" n="0144a02"/>疏，則似簡。別有小鈔，若太繁。然文有所捍格，則義有
<lb ed="X" n="0509a05"/><lb ed="R016" n="0144a03"/>所不達。義不達，則理觀難明。理觀不明，則恍忽技岐，
<lb ed="X" n="0509a06"/><lb ed="R016" n="0144a04"/>而無決定之趣矣。予山居禪暇，時一展卷，深有慨焉。
<lb ed="X" n="0509a07"/><lb ed="R016" n="0144a05"/>於是祖疏義，而直通經文。貴了佛意，而不事文言。故
<lb ed="X" n="0509a08"/><lb ed="R016" n="0144a06"/>作直解，以結法緣。草成，適新安覺我居士程君夢暘，
<lb ed="X" n="0509a09"/><lb ed="R016" n="0144a07"/>聞而欣仰。乃因居士吳啟高，特請以梓之。予因歎曰：
<lb ed="X" n="0509a10"/><lb ed="R016" n="0144a08"/>佛說持四句偈，勝施恒沙七寶之福。以寶乃有漏之
<lb ed="X" n="0509a11"/><lb ed="R016" n="0144a09"/>因，法乃成佛之本。較之天淵，此吾　佛金口稱讚也。
<lb ed="X" n="0509a12"/><lb ed="R016" n="0144a10"/>程君法施之福無量，當與虗空等矣。敬題於後，令觀
<lb ed="X" n="0509a13"/><lb ed="R016" n="0144a11"/>者知所自云。</p>
<lb ed="X" n="0509a14"/><lb ed="R016" n="0144a12"/><p xml:id="pX10p0509a1401" style="margin-left:1em;text-indent:-1em">時
<lb ed="X" n="0509a15" type="honorific"/><lb ed="R016" n="0144a13"/>天啟二年歲次壬戌仲夏望日。</p>
<lb ed="X" n="0509a16"/><lb ed="R016" n="0144a14"/><p xml:id="pX10p0509a1601" style="margin-left:4em">中興曹溪嗣法沙門憨山釋德清撰</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0509a17"/>
<lb ed="X" n="0509a18"/>
<lb ed="X" n="0509a19"/>
<lb ed="X" n="0509a20"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 258-B 大方廣圓覺經直解後序</cb:mulu><head>No. 258-B
<lb ed="X" n="0509a21"/><lb ed="R016" n="0144b01"/> 大方廣圓覺經直解後序</head>
<lb ed="X" n="0509a22"/>
<lb ed="X" n="0509a23"/><lb ed="R016" n="0144b02"/><p xml:id="pX10p0509a2301">原夫羲畫文繫，聖人緣此標言。什譯安研，梵氏因而
<lb ed="X" n="0509a24"/><lb ed="R016" n="0144b03"/>衍教。非生智識，莫問鑽求。夏虫不可語氷，火齊方能
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0509b" n="0509b"/>
<lb ed="X" n="0509b01"/><lb ed="R016" n="0144b04"/>照夜。自漢徵宵夢，華徙胡像。八聲九部，篇籍競埒於
<lb ed="X" n="0509b02"/><lb ed="R016" n="0144b05"/>五車。四辯三空，授受不摹於一貫。望門而入者，每挂
<lb ed="X" n="0509b03"/><lb ed="R016" n="0144b06"/>於眉。尋岸而登者，厥躓其步。雖慈雲普蔭，法雨頻傾，
<lb ed="X" n="0509b04"/><lb ed="R016" n="0144b07"/>而能借灑潤以<g ref="#CB01481">𤀹</g>心，仰覆被而超神者，抑亦鮮矣。若
<lb ed="X" n="0509b05"/><lb ed="R016" n="0144b08"/>乃圓覺真經，尤是佛祖妙諦。圓何所圓，覺何所覺。至
<lb ed="X" n="0509b06"/><lb ed="R016" n="0144b09"/>矣哉，孰得而思議焉。維唐圭峯禪師，了其旨歸，精為
<lb ed="X" n="0509b07"/><lb ed="R016" n="0144b10"/>疏註，可謂獨豎幡幢，直提今古。然鏡華水月，何常有
<lb ed="X" n="0509b08"/><lb ed="R016" n="0144b11"/>定影定形。美玉鈍金，不妨於再彫再鑄。屬有匡廬大
<lb ed="X" n="0509b09"/><lb ed="R016" n="0144b12"/>師憨山者，稟姿擢幹，秀含耆闍崛之山。滌慮澡情，淨
<lb ed="X" n="0509b10"/><lb ed="R016" n="0144b13"/>引阿耨達之水。猛力精進於披鎧，戒行瑩徹於懷珠。
<lb ed="X" n="0509b11"/><lb ed="R016" n="0144b14"/>一汎慧舟，長遊覺海。牙籤縑袠，現於墳開壁壞者，靡
<lb ed="X" n="0509b12"/><lb ed="R016" n="0144b15"/>不賅融。玉檢金函，載夫地涌粒藏者，悉從淹洽。稔持
<lb ed="X" n="0509b13"/><lb ed="R016" n="0144b16"/>圓覺，透其包括西來。務殫參窮，闡是圓靈上品。句詳
<lb ed="X" n="0509b14"/><lb ed="R016" n="0144b17"/>節解，理串脉聯。拔新濯故之餘，筆華逐寶華齊墜。相
<lb ed="X" n="0509b15"/><lb ed="R016" n="0144b18"/>印合符之際，字葉等貝葉呈芬。顯隱畢彰，光明逈放，
<lb ed="X" n="0509b16"/><lb ed="R016" n="0145a01"/>龍宮遽失其深，鷲岳詎云其峻？蓋真源實相，久伴於
<lb ed="X" n="0509b17"/><lb ed="R016" n="0145a02"/>跏趺；故闢戶開牖，卓立夫見解。比常踞座揮<anchor xml:id="nkr_note_add_0509b1701" n="0509b1701"/><anchor xml:id="beg0509b1701" n="0509b1701"/>麈<anchor xml:id="end0509b1701"/>，吐論
<lb ed="X" n="0509b18"/><lb ed="R016" n="0145a03"/>展義，洋洋匹長河之潟流，隱隱擬洪鐘之待叩。茲者
<lb ed="X" n="0509b19"/><lb ed="R016" n="0145a04"/>藉銀不律，代鐵如意，<g ref="#CB17530">󴑺</g>鴻濛之未分，收象罔之所得，
<lb ed="X" n="0509b20"/><lb ed="R016" n="0145a05"/>遂令四八慈容更生歡喜，二六大士共作威儀，洵乎
<lb ed="X" n="0509b21"/><lb ed="R016" n="0145a06"/>先悟後悟俱具法眼，此說彼說總啟禪關。且天孫鮫
<lb ed="X" n="0509b22"/><lb ed="R016" n="0145a07"/>人不必同機而織，摩尼纓絡允堪並篋而珍，圭峰無
<lb ed="X" n="0509b23"/><lb ed="R016" n="0145a08"/>二，憨山惟一矣。暘也根凡不穎，器鈍欲鎔，睇法橋企
<lb ed="X" n="0509b24"/><lb ed="R016" n="0145a09"/>足知趨，對經藏牆面難覩，捧斯註集，得未曾聞。竊意
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0509c" n="0509c"/>
<lb ed="X" n="0509c01"/><lb ed="R016" n="0145a10"/>憨師婆心最熱，佛願克弘，特付棗梨，為廣流布。又遡
<lb ed="X" n="0509c02"/><lb ed="R016" n="0145a11"/>憨師劫來災難，憑向磨礲，業非設阨於推山，自應消
<lb ed="X" n="0509c03"/><lb ed="R016" n="0145a12"/>危於醉象，因緣闡發，盛護慈悲，大眾奉傳，宜加默體，
<lb ed="X" n="0509c04"/><lb ed="R016" n="0145a13"/>沾甘露以解惑霜，傍慧炬而躧覺路，則人不負師旨，
<lb ed="X" n="0509c05"/><lb ed="R016" n="0145a14"/>師可報佛恩矣。凡若干卷，勒成一部，題曰圓覺直解。
<lb ed="X" n="0509c06"/><lb ed="R016" n="0145a15"/>其佗所註儒書釋典，<anchor xml:id="nkr_note_add_0509c0601" n="0509c0601"/><anchor xml:id="beg0509c0601" n="0509c0601"/>已<anchor xml:id="end0509c0601"/>行於世，未易縷數，幸寶輪之
<lb ed="X" n="0509c07"/><lb ed="R016" n="0145a16"/>常轉法，併金鐸不難辨聲。倘云此為文字之禪，則世
<lb ed="X" n="0509c08"/><lb ed="R016" n="0145a17"/>誰稱緘默之慧？敬圖讚歎，致妄敷揚。</p>
<lb ed="X" n="0509c09"/><lb ed="R016" n="0145a18"/><p xml:id="pX10p0509c0901">明天啟壬戌中秋日，新安內史程夢暘拜　述</p></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0480c2001" to="#end0480c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4" cb:provider="來函：CB Online (2023-01-04)">身<note type="cf1">X22n0423_p0573b01</note></lem><rdg wit="#wit.orig">有</rdg></app>
<app from="#beg0481c0801" to="#end0481c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0481c1301" to="#end0481c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0482a2101" to="#end0482a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0482a2301" to="#end0482a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0482c1501" to="#end0482c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0483b2001" to="#end0483b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0484a1501" to="#end0484a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0484b2001" to="#end0484b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0484c1301" to="#end0484c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0485a1701" to="#end0485a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0485b0701" to="#end0485b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0486b0501" to="#end0486b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0486c1701" to="#end0486c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0488b2101" to="#end0488b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0488b2401" to="#end0488b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0489a1901" to="#end0489a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0489b1401" to="#end0489b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0489c1101" to="#end0489c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0489c1501" to="#end0489c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0489c1701" to="#end0489c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0489c2201" to="#end0489c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0490b1001" to="#end0490b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0490c0301" to="#end0490c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0491a0801" to="#end0491a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0491b0701" to="#end0491b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0491c1801" to="#end0491c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0491c1901" to="#end0491c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0491c2301" to="#end0491c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0492c1601" to="#end0492c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0493b0501" to="#end0493b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0493b1701" to="#end0493b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0493b1801" to="#end0493b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0493c0101" to="#end0493c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0493c0401" to="#end0493c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0493c0501" to="#end0493c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0493c1001" to="#end0493c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0493c2001" to="#end0493c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0494b1501" to="#end0494b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0494c0601" to="#end0494c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0495a1401" to="#end0495a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0496a0501" to="#end0496a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0496a1101" to="#end0496a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0497a2201" to="#end0497a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0498a0501" to="#end0498a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0498a1701" to="#end0498a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0499b1301" to="#end0499b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0499c0701" to="#end0499c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0500a0701" to="#end0500a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0500a1101" to="#end0500a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0500a1201" to="#end0500a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0500b1001" to="#end0500b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0500b1401" to="#end0500b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0500b2301" to="#end0500b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0500c0201" to="#end0500c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0500c0901" to="#end0500c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0500c1001" to="#end0500c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0500c1901" to="#end0500c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0501c2201" to="#end0501c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0502a0301" to="#end0502a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0502a1201" to="#end0502a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0502b1501" to="#end0502b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0502b1502" to="#end0502b1502"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0502c0401" to="#end0502c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0503b0201" to="#end0503b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0504b1901" to="#end0504b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0504b2401" to="#end0504b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0505a1501" to="#end0505a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0505b0101" to="#end0505b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0505b0501" to="#end0505b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0505c2101" to="#end0505c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0506b1201" to="#end0506b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0506c1201" to="#end0506c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0507b0401" to="#end0507b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0508b2101" to="#end0508b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0509b1701" to="#end0509b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">麈</lem><rdg wit="#wit.orig">塵</rdg></app>
<app from="#beg0509c0601" to="#end0509c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0480001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0480001">恩疑思</note>
<note n="0487001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0487001">問疑開</note>
<note n="0493001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0493001">我愛經作愛我</note>
<note n="0499001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0499001">哀疑衰</note>
<note n="0506001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0506001">一復經作覺亦</note>
<note n="0506002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0506002">靜疑淨</note>
<note n="0506003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0506003">根經作障</note>
<note n="0507001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0507001">賢首經作賢善首</note>
<note n="0508001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0508001">力上經有大字</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0480c2001" resp="#resp3" type="add" cb:note_key="X10.0480c20.14" target="#nkr_note_add_0480c2001">身【CB】，有【卍續】</note>
<note n="0481c0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0481c0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0481c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0481c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0482a2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0482a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0482a2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0482a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0482c1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0482c1501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0483b2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0483b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0484a1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0484a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0484b2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0484b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0484c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0484c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0485a1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0485a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0485b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0485b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0486b0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0486b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0486c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0486c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0488b2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0488b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0488b2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0488b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0489a1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0489a1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0489b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0489b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0489c1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0489c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0489c1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0489c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0489c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0489c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0489c2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0489c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0490b1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0490b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0490c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0490c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0491a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0491a0801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0491b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0491b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0491c1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0491c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0491c1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0491c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0491c2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0491c2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0492c1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0492c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0493b0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0493b0501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0493b1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0493b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0493b1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0493b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0493c0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0493c0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0493c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0493c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0493c0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0493c0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0493c1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0493c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0493c2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0493c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0494b1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0494b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0494c0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0494c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0495a1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0495a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0496a0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0496a0501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0496a1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0496a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0497a2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0497a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0498a0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0498a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0498a1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0498a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0499b1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0499b1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0499c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0499c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0500a0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0500a0701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0500a1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0500a1101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0500a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0500a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0500b1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0500b1001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0500b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0500b1401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0500b2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0500b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0500c0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0500c0201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0500c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0500c0901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0500c1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0500c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0500c1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0500c1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0501c2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0501c2201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0502a0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0502a0301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0502a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0502a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0502b1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0502b1501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0502b1502" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0502b1502">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0502c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0502c0401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0503b0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0503b0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0504b1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0504b1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0504b2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0504b2401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0505a1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0505a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0505b0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0505b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0505b0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0505b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0505c2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0505c2101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0506b1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0506b1201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0506c1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0506c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0507b0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0507b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0508b2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0508b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0509b1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0509b1701">麈【CB】，塵【卍續】</note>
<note n="0509c0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0509c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>